فهرست کتاب


وصال خویشان

اقبال حسینی نیا

الف)زبانی:

کارهایی چون سلام کردن و رد سلام و فرستادن سلام (از طریق واسطه) جزو صله رحم زبانی به شمار می آید. خداوند در قرآن کریم می فرماید:
و اذا حییتم بتحیه فحیوا باحسن منها او ردوها. (نسا:86)
چون به شما درود گفته شد، شما بهتر از آن درود گویید یا همان را در پاسخ بر گردانید.
دعا کردن در حق خویشان، به نیکی یاد کردن از آنان و دوری از غیبت، تهمت، فحش، بدگویی و خبر چینی درباره آنان نیز از مصداق های صله رحم زبانی به شمار می رود.

ب)فعلی:

دید و بازدید، گفت وگوی حضوری با خویشاوندان، رفتن به خانه آنها و دعوت از آنها، نوشتن نامه برای بستگان در سفر، مسافرت برای دیدار با خویشان، گشاده رویی و مصافحه در بر خورد با آنها، قهر نکردن و پیشی گرفتن در برقراری دوستی دوباره با آنها هنگام قهر و کدورت، عیادت از بیمار، شرکت در تشییع جنازه و مجالس بزرگداشت در گذشتگان، پذیرفتن دعوت، اصلاح مفاسد و دفع ستم از بستگان، برآوردن حاجات آنها پیش از بیان کردن و شریک بودن در شادی و غم آنها را می توان از موارد صله رحم فعلی دانست.
برخی افراد ترجیح می دهند به صورت غیر حضوری از خویشان و بستگان خود احوال پرسی کنند. آنها به واسطه این و آن یا به وسیله تلفن و نامه با خویشاوندان تماس برقرار می کنند و احوالشان را جویا می شوند. اگر چه با این کار از احوال خویشان آگاه می شوند، ولی باید دانست دیدار گفت وگوی و چهره به چهره، حلاوت و برکت دیگری دارد. البته احوال پرسی غیر حضوری (تلفنی) نیز خوب است و نوعی صله رحم به شمار می رود، ولی جای دیدار حضوری رانمی گیرد. نامه نوشتن به اقوام نیز نیکوست، ولی بار سفر بستن و به دیدار آنها رفتن و آنان را شاد کردن، نشان دهنده محبت و علاقه بیشتر به آنان است و به صمیمیت و یک دلی بیشتری می انجامد.
رسیدن به نشاط خاطر و بهره مندی از تجربه های یکدیگر نیز از مزایای دیدار حضوری است. امام هادی (علیه السلام) در این باره می فرماید: دیدار برادران سبب انبساط خاطر و باروری اندیشه است، هر چند کوتاه و اندک باشد.(21) بااین همه آثار و برکتی که در دیدار حضوری وجود دارد، دیگر چه جای درنگ و بهانه جویی و عذر تراشی برای ترک رفت و آمد با خویشان و آشنایان است.
باید هر فرصتی را برای دیدار مغتنم شمرد. برگشتن از مسافرت، تولد فرزند، مراسم ازدواج، بیماری و فوت بستگان، همه فرصت هایی هستند برای دیدار حضوری. این دیدارها، پیوند خویشاوندان را مستحکم می کند، چنان که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می فرماید: الزیاره تنبت الموده؛ دیدار، محبت و دوستی را زیاد می کند.(22)
چه خوب است هنگام رفتن به دیدار خویشان قصد قربت کنیم و پاداش آن را تنها از خدا بخواهیم. نگوییم من چند بار به دیدن فلانی رفتم، ولی او به دیدنم نیامده است؛ پس من هم دیگر به دیدنش نمی روم، بلکه برای بهره مندی از ثواب الهی باید از این گونه محاسبه ها بپرهیزیم. البته هر دیدی، بازدیدی دارد و هر سلامی، علیکی، ولی گاهی بهتر است کریمانه و با بزرگواری از این موارد گذشت.
دیدار مومن، دیدار خداست. در حدیثی قدسی آمده است:
ایما مسلم زار مسلما فلیس ایاه زار، ایای زار و ثوابه علی الجنه.(23)
هر مسلمانی که به دیدار مسلمانی برود، در واقع مرا زیارت کرده است و پاداش او بر عهده من، بهشت است.
از امام باقر و امام صادق (علیه السلام) نیز روایت شده است:
هر مومنی که به قصد دیدار مومن دیگر از خانه بیرون رود و او را همراه با معرفت به حقوقش زیارت کند، خداوند به پاداش هر گامش در این راه، حسنه ای برای او می نویسد و گناهی از او محو می کند و درجه ای بر درجه های او می افزاید. چون در بزند، درهای آسمان به رویش باز می شود و چون (مومنان) با یکدیگر ملاقات و مصافحه و معانقه کنند، خدای متعال رو به فرشتگان می کند و با مباهات می گوید: دو بنده ام را بنگرید! به خاطر من با هم دوستی و دیدار می کنند. بر من است که از این پس، از عذاب مصونشان دارم و چون برگردد، فرشتگان بدرقه اش می کنند و اگر تا شب بعد، از دنیا برود، از حساب معاف می شود.(24) چه محرومند آنان که با کوته فکری و به دلایل پوچ و لجاجت های بچه گانه، با هم قهر قطع رابطه می کنند و درهای خیر و برکت الهی را به روی خود می بندند!

ج)قلبی:

آرزوی قلبی برای سعادت مندی خویشان در دنیا و آخرت، دعا برای دفع بلاهای دنیوی و اخروی، آرزوی تداوم نعمت های موجود، محبت ورزی به آنان و به یاد یکدیگر بودن، از موارد صله رحم قلبی است.