فهرست کتاب


وصال خویشان

اقبال حسینی نیا

1. مفهوم شناسی

صله، مصدر فعل (وصل) از ریشه وصل است که در مقابل فصل قرار می گیرد و به معنی اتصال و پیوستگی است. از این رو، به نماز که میان بنده و خدا ارتباط برقرارمی کند، صلاه می گویند. بنابراین، صله از نظر لغوی به معنای پیوستن است.(13)
به محل استقرار و رشد جنین رحم گفته می شود. جمع رحم، ارحام است و به خویشاوندان به اعتبار انتساب به یک رحم، ارحام گویند.(14)
براساس روایتی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله)، خداوند هنگام خلق رحم خطاب به او فرمود:
انا الرحمن و انت الرحم، شققت اسمک من اسمی فمن وصلک وصلته و من قطعک قطعته.(15)
من رحمانم و تو رحم. اسمت را از اسم خود گرفتم. هر کس به تو بپیوندد، من نیز به او می پیوندم و هر کس از تو جدا شود، من هم از او جدا می شوم.
صله ارحام، به معنی ارتباط با خویشاوندان است که از واجبات دینی شمرده می شود و قطع آن حرام است.
صله رحم در اصطلاح عبارت است از کمک و نیکی کردن به خویشاوندان و هم دردی با آنان با جان و مال در حد توان انسان و قطع رحم به اموری گفته می شود که مخالف این روش باشد.(16)
قطع، معنای متفاوتی دارد. گاه به معنای پیمودن است که زمینه وصل را فراهم می سازد و چنین قطعی ممدوح است. گاهی نیز به معنای بریدن و جدا کردن است. که در این نوع قطع، اگر مخالفت با فرمان خدا در امری باشد که به آن سفارش شده است، ناپسند خواهد بود.(17)

2. شیوه های صله رحم

به هر کاری که موجب پیوند خویشان شود، صله رحم می گویند، هر چند کار کوچکی مانند نیکو سلام کردن یا جواب دادن سلام(18) یا دادن جرعه ای آب به خویشاوندان باشد.(19) به طور کلی، به هر گونه عملی که از روی لطف و احسان باشد و سبب تحکیم روابط عاطفی میان ایشان شود، صله رحم گفته می شود. در مقابل، به هر نوع بی اعتنایی در برابر خواسته های مشروع خویشاوندان و ادا نکردن حقوق آنان، قطع رحم می گویند که به کدورت و ایجاد فاصله میان آنها می انجامد.(20) با استفاده از آیات قرآن و روایت های ائمه معصوم، شیوه های صله رحم را به چهار دسته می توان تقسیم کرد:

الف)زبانی:

کارهایی چون سلام کردن و رد سلام و فرستادن سلام (از طریق واسطه) جزو صله رحم زبانی به شمار می آید. خداوند در قرآن کریم می فرماید:
و اذا حییتم بتحیه فحیوا باحسن منها او ردوها. (نسا:86)
چون به شما درود گفته شد، شما بهتر از آن درود گویید یا همان را در پاسخ بر گردانید.
دعا کردن در حق خویشان، به نیکی یاد کردن از آنان و دوری از غیبت، تهمت، فحش، بدگویی و خبر چینی درباره آنان نیز از مصداق های صله رحم زبانی به شمار می رود.