فهرست کتاب


زندگی پرماجرای نوح علیه السلام(آموزه ها و عبرت ها)

آیت الله مکارم شیرازی تهیه و تنظیم: ابوالقاسم علیان نژادی

3. اتّهام جنون به پیامبر خدا(علیه السلام)

سومین عکس العمل قوم نوح در برابر زحمات طاقت فرساى پیامبرشان اتّهام جنون به آن حضرت بود. خداوند متعال در آیه شریفه 9 سوره قمر در این باره چنین مى فرماید:
«کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوح فَکَذَّبُواْ عَبْدَنَا وَ قَالُواْ مَجْنُونٌ وَ ازْدُجِرَ; پیش ازقوم نوح (پیامبرشان) را تکذیب کردند، (آرى) بنده ما را تکذیب کرده و گفتند: «او دیوانه است». و بازداشته شد».
اگر تعجّب نکنید این اتهام تنها از سوى قوم نوح نسبت به پیامبرشان مطرح نشد، بلکه همه اقوام پیامبرانشان را متّهم به جنون مى کردند! شاهد این مطلب آیه شریفه 52 سوره ذاریات است. خداوند مى فرماید:
«کَذَالِکَ مَا أَتَى الَّذِینَ مِن قَبْلِهِم مِّن رَّسُول إِلَّا قَالُواْ سَاحِرٌ أَوْ مجَْنُونٌ; این گونه است که هیچ پیامبرى به سوى کسانى که قبل از آنها بودند فرستاده نشد مگر این که گفتند: او ساحر است یا دیوانه!»
سؤال: چرا مشرکان و بت پرستان پیامبران را متّهم به جنون مى کردند؟
جواب: چون دنیا پرستان منطقى دارند. آنها معتقدند: «هر کس نان را به نرخ روز نخورد دیوانه است». و تفاوتى نمى کند که نرخ روز حلال باشد یا حرام، از مال یتیم و
﴿صفحه 113 ﴾
صغیر باشد یا کبیر، حق دیگران را ضایع کند یا نه، رشوه و ربا و تقلّب و باج گیرى و مانند آن باشد یا نه. آنها مى گویند: «خواهى نشوى رسوا همرنگ جماعت باش. اگر همرنگ جماعت نشدى دیوانه اى».
آنها مى گویند: «مگر دیوانه اى که بر خلاف جوّ حاکم بر جامعه و به اصطلاح امروز برخلاف موج حرکت مى کنى». خلاصه عقل از نظر آنها تقلید کورکورانه از آباء و اجداد، و رفتن دنبال انحرافات و خرافات و بدعتها، و نان را به نرخ روز خوردن است و هر کس که مطابق معیار آنها عمل نکند عاقل نیست.
و چون اصلاح مفاسد اجتماع و دعوت به سوى خدا و پیامبر و خیر و سعادت هر دو جهان با معیارهاى آنها نمى سازد دیوانگى است.
جالب این که گاه مى گفتند: «پیامبر ساحر است». و گاه او را متّهم به جنون مى کردند. در حالى که سحر و جنون ضدّ هم هستند. چون ساحر آدم با ذکاوت و هوشیارى است و کسى که هوش و ذکاوت کافى نداشته باشد نمى تواند جادو کند، در حالى که مجنون و دیوانه حظّ و بهره اى از هوش و عقل ندارد. بنابراین، سحر و جنون با هم جمع نمى شوند و ساحر نمى تواند مجنون باشد; همانگونه که مجنون قادر بر سحر نیست.
امّا انسانهایى که بى حساب و کتاب حرف مى زنند و اهل منطق نیستند، سخنان ضدّ و نقیض در گفتارشان فراوان است.
نتیجه این که سومین عکس العمل قوم نوح متّهم کردن آن حضرت به جنون بود.
اتّهامات سه گانه اى که متوجّه حضرت نوح(علیه السلام) شد، در مورد پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله وسلم) نیز وجود داشت. هنگامى که آن حضرت قیام کرد هم ساحر و مجنونش خواندند، و هم مانع رسیدن صدایش به مردم شدند و هم از واقعیّتها فرار مى کردند و حاضر به شنیدن سخن حق نبودند. امّا آن حضرت در مقابل همه این عکس العمل ها صبر و مقاومت
﴿صفحه 114 ﴾
کرد و بالاخره سدها را شکست و بر آنها فایق شد و توانست دین و آیین خود را جهانى کند.
بنابراین، در مقابل برچسبها و تهمتها و استهزاء افراد بى ایمان نباید میدان را خالى کرد، بلکه باید با اعتقاد راسخ به وظیفه خود عمل کرد.
امروز هم دشمن از همان ابزار مشرکان و بت پرستان عصر انبیا علیهم السلام به اضافه ابزارهاى مدرن و پیشرفته روز استفاده مى کند، تا به مقصود خود برسد و مقاومت افراد با ایمان را در هم بشکند. اگر ما هم با تأسّى و پیروى از پیامبرگرامى اسلام، حضرت محمد(صلى الله علیه وآله وسلم)، به درستى راهمان ایمان داشته باشیم و در مسیر عمل به احکام آن صبر و پایدارى به خرج دهیم، بدون شک موفّق و پیروز خواهیم شد.

4. اتّهام گمراهى!

عکس العمل دیگر قوم نوح در برابر آن پیامبر عظیم الشأن این بود که آن حضرت را متّهم به گمراهى کردند. شاهد این ادّعا، آیه شریفه 60 سوره اعراف است. توجّه بفرمایید:
«قَالَ الْمَلَأُ مِن قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَئکَ فىِ ضَلَال مُّبِین; (ولى) اشراف قرمش به او گفتند: «ما تو را در گمراهى آشکارى مى بینیم».
راستى! چه مى شود که یک عدّه انسانهاى گمراهِ نادانِ بى خبرِ بت پرستِ مشرکِ ظالم و ستمگر، یک فرد پاکدامن و عالم و آگاه و دلسوزى همچون نوح پیامبر(علیه السلام) را گمراه بدانند; آن هم گمراهى آشکار؟
واقعیّت این است که گاه بر اثر خو گرفتن و همنشینى با منکرات و زشتیها، منکر در نظر انسان معروف، و معروف منکر مى شود! شاهد این مطلب روایت تکان دهنده اى است که از پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم)نقل شده است. روزى حضرتش خطاب به اصحاب فرمود: چگونه مى بینید روزى را که زنانتان به فساد کشیده مى شوند و جوانانتان راه فسق و فجور را مى پیمایند و شما به وظیفه امر به معروف و نهى از منکر عمل نمى کنید؟
با تعجّب گفتند: مگر چنین چیزى اتّفاق مى افتد؟
﴿صفحه 115 ﴾
حضرت فرمود: بله و بدتر از این هم رخ مى دهد. چگونه مى بینید زمانى را که امر به منکر مى کنید و مانع معروف مى شوید؟
گفتند: مگر چنین مطلبى امکان دارد؟
حضرت فرمود: «نَعَمْ وَ شَرٌّ مِنْ ذَلِکَ، فَکَیْفَ بِکُمْ إِذَا رَأَیْتُمُ الْمَعْرُوفَ مُنْکَراً وَ الْمُنْکَرَ مَعْرُوفاً»;(114) «بله، چنین چیزى واقع مى شود و بدتر از آن این که معروف در نظر شما منکر و منکر، معروف به شمار رود!».
هواى نفس از یک سو و شیطان از سوى دیگر، اعمال زشت را در نظر انسان زیبا جلوه داده، و اعمال زیبا را در لباسى زشت ارایه مى کنند. مثلا مى گوید: «لباسى براى زنان خوب است که زینتى باشد و نقش و نگارى زیبا بر آن نقش شده باشد تا توجّه دیگران را جلب کند و مردم نیز حق دارند این زیبایى ها را ببینند!»
در تاریخ اسلام مى خوانیم که معاویه دستور داد جانشین بلافصل رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم)، حضرت على(علیه السلام) را بر فراز منابر لعن و نفرین کنند. و به قدرى بر این کار منکر و زشت اصرار کرد و پافشارى نمود که تارکان آن را مؤاخذه مى کرد. روزى به مدینه آمد، سعد بن وقاصّ فرمانده معروف لشکر اسلام را ملاقات کرد. به عنوان شکایت و اعتراض به او گفت: شنیدم تو على را لعن نمى کنى؟
سعد گفت: از پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) سه خصلت مهم در مورد على شنیده ام که با توجّه به آن فضایل محال است او را لعن کنم(115)! آرى معاویه به کمک شیطان کارى کرد که منکرى همچون لعن على معروف شد و بعضى از مردم فریب خورده با این کار تقرّب مى جستند.(116)
﴿صفحه 116 ﴾
حال عدّه اى در عصر و زمان ما قصد دارند با ساخت فیلم و سریال(117) چهره معاویه را تطهیر کنند.
آیا امکان دارد چهره کسى که دستو رداده اوّلین مسلمان دنی(118) فداکارترین مردم در عصر رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم)(119) از معدود کسانى که در جنگ احد پشت به دشمن نکرد،(120) و شخصى که ضربت او در جنگ خندق به شهادت پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) برتر از عبادت جن و انس است(121)، یعنى على(علیه السلام) را سب و لعن کنند تطهیر کرد؟
به هر حال حضرت نوح در پاسخ قومش که به وى اتّهام گمراهى زده بودند فرمود:
«من هیچ گونه گمراهى ندارم! بلکه من فرستاده اى از جانب پروردگار شما هستم. من مأمورم که رسالتهاى پرورودگارم را به شما ابلاغ کنم و خیر خواه شمایم و از خداوند چیزهایى مى دانم که شما نمى دانید».(122)
خلاصه این که چهارمین عکس العمل قوم نوح(علیه السلام)، متّهم کردن آن حضرت به گمراهى بود».

5. اصلا چرا انسانى؟!

یکى دیگر از اعتراضات و عکس العمل هاى قوم نوح این بود که:
«اگر تو پیامبرى، چرا بشرى همچون ما هستى!»
به آیه 27 سوره هود توجّه کنید:
﴿صفحه 117 ﴾
«فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن قَوْمِهِ مَا نَرَِکَ إِلَّا بَشَرًا مِّثْلَنَا; «اشراف کافر قومش (در پاسخ او) گفتند: «ما تو را جز بشرى همچون خودمان نمى بینیم». البتّه این عکس العمل اختصاص به قوم نوح(علیه السلام) نداشت، بلکه بت پرستان و مشرکان عصر پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله وسلم) نیز چنین اعتراضى داشتند. خداوند متعال در این زمینه در آیه هفتم سوره فرقان مى فرماید:
«وَ قَالُواْ مَا لِ هَذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعَامَ وَ یَمْشىِ فىِ الْأَسْوَاقِ لَوْ لَا أُنزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیرًا; و گفتند: چرا این پیامبر غذا مى خورد و در بازارها راه مى رود؟! (نه سنّت فرشتگان را دارد و نه روش شاهان را!) چرا (لااقل) فرشته اى بر او نازل نشده که همراه وى مردم را انذار کند (و گواه صدق دعواى او باشد)؟!»
در حالى که بشر بودن انبیا از امیتازات آنها محسوب مى شود; چون انبیاى الهى باید اسوه و الگو و سرمشق مردم باشند، و اگر آنها همچون سایر انسانها، انسان نبودند نمى توانستند الگوى انسانها باشند. اگر بخواهند به انسانها درس شجاعت بدهند مى گویند: «ما بشرى همچون شما هستیم; ولى از چیزى هراس نداریم. شما هم شجاع و بى باک باشید». همچنین اگر بخواهند در زهد و تقوى و مانند آن اسوه و الگو باشند.
در حالى که اگر پیامبرى از جنس ملائکه بود و پیروانش را به تقوى فرا مى خواند، به او مى گفتند: «تو همچون ما احساسات و خواسته هاى جنسى ندارى و براحتى مى توانى متقى باشى».
قرآن مجید داستان یوسف پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) را نقل کرده تا جوانان درس عفّت را از آن بیاموزند. او که در سنّ جوانى و اوج زیبایى و شهوت و تجرّد، دست ردّ به سینه زلیخاى زیبا زد و در حالى که همه امکانات و شرایط براى آلودگیش وجود داشت خود را کنترل کرد و به لطف خدا آلوده نشد. این پیامبر جوان الگوى همه جوانان در مسأله عفّت و مبارزه با شهوت است. در حالى که اگر حضرت یوسف(علیه السلام) فرشته بود نمى توانست الگو
﴿صفحه 118 ﴾
باشد; زیرا مردم مى گفتند: «او همچون ما انسانها داراى شهوت و میل به جنس مخالف نیست و لهذا به راحتى خود را در مقابل این مسایل کنترل کرد».
آرى پیامبران و امامان(علیهم السلام) باید از جنس انسان باشند تا علیرغم داشتن تمام ضعف ها و نیازها و شهوات انسانى، بتوانند الگو باشند.
حلم و بردبارى امام حسن(علیه السلام)
امام حسن مجتبى(علیه السلام) همراه اصحاب و یارانش از مسجد خارج شد و به سمت منزل حرکت کرد. مردى از شام که براى انجام کارى به مدینه آمده بود و بر اثر تبلیغات مسموم بنى امیّه دشمنى سر سختى با على(علیه السلام) و فرزندانش داشت، هنگامى که ملاحظه کرد مرد محترمى به همراه عدّه اى از یارانش به سمت او مى آیند، پرسید آن مردکیست؟ گفتند: او حسن بن على(علیهما السلام) است. مرد شامى جلو آمد و شروع به فحّاشى به امام مجتبى(علیه السلام)کرد. و به قول معروف دهانش را باز و چشمانش را بست و تا آنجا که توانست به حضرت ناسزا گفت.
امام مجتبى(علیه السلام) که مظهر حلم و بردبارى است، از حرکت باز ایستاد و مشغول تماشاى مرد شامى شد. هنگامى که مرد شامى از ناسزا گفتن خسته شد و دم فرو بست، امام(علیه السلام)، که مى خواهد به اصحاب و یارانش و همه مسلمانان درس بدهد، خطاب به او فرمود: به نظر مى رسد که غریبى و اهل مدینه نیستى؟ عرض کرد: بله، از شام آمده ام. امام فرمود: «به خانه ما بیا و میهمان ما باش. اگر مشکلى دارى مشکلت را حل مى کنیم، و چنانچه به کسى بدهکارى بدهى ات را مى پردازیم و در صورتى که کسى در این شهر به تو ظلم و ستم کرده یاریت مى کنیم تا انتقامت را از ظالم بگیرى، و هر چند روز که در مدینه باشى خانه ما خانه توست. اگر هم از این برخوردت عذر خواهى کنى، عذرت را مى پذیریم!»
مرد شامى هنگامى که این برخورد کریمانه و بزرگوارانه را دید تکانى خورد، و گریست! در حالى که امام(علیه السلام)مى توانست با اشاره اى به همراهانش مرد شامى را به
﴿صفحه 119 ﴾
سختى ادب کند. و لذا، گویا آبى بر آتش ریخته شد و آن مرد صد و هشتاد درجه تغییر کرد و خطاب به امام(علیه السلام) عرض کرد:
«اَشْهَدُ اَنَّکَ خَلیفَةُ اللهِ فى اَرْضِه، اللهُ اَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسالَتَهُ، وَ کُنْتَ اَنْتَ وَ اَبُوکَ اَبْغَضُ خَلْقِ اللهِ اِلَىَّ وَ الان اَحَبُّ خَلْقِ اللهِ اِلَىَّ; شهادت مى دهم که تو خلیفه خدا در زمین هستى. خداوند آگاهتر است که رسالت خویش را در کجا (و بر عهده چه کسى) قرار دهد. (اى حسن بن على!) هنگامى که وارد مدینه شدم شما در نظرم مبغوض ترین مردم دنیا بودى، امّا هم اکنون محبوب ترین مردم دنیا در نظرم شما هستى.(123)
اگر امام حسن(علیه السلام) فرشته بود، این برخورد او نمى توانست الگو و سرمشق باشد; چون مردم مى گفتند: «فرشته که قوّه غضبیّه ندارد و عصبانى نمى شود. بنابراین، حلم و بردبارى از او امرى سهل و آسان است».
خلاصه این که یکى دیگر از اعتراضات قوم نوح به آن حضرت این بود که: چرا تو انسانى همچون ما انسانها هستى؟ پیامبر باید از جنس فرشته باشد!