فهرست کتاب


زندگی پرماجرای نوح علیه السلام(آموزه ها و عبرت ها)

آیت الله مکارم شیرازی تهیه و تنظیم: ابوالقاسم علیان نژادی

سرچِشمه بت پرستى

برخى معتقدند بت پرستى از زمان حضرت نوع(علیه السلام) آغاز گشت و علل مختلفى داشته است. یکى از علل آن این است که وقتى انبیا و صالحان از میان مردم مى رفتند مردم به خاطر علاقه اى که به آن بزرگواران داشتند مجسمّه اى به یاد آنان مى ساختند تا یاد و خاطره آن بزرگان را هرگز فراموش نکنند.
امّا پس از گذشت یکى دو نسل مسأله یادبود به فراموشى سپرده مى شد و نسلهاى بعد به پرستش آن مجسمّه ها مى پرداختند و بدین شکل بت پرستى رواج پیدا کرد.(110) و لذا، در مورد پنج بتى که در آیه 23 سوره نوح آمده گفته شده که مجسمّه پنج تن از افراد صالح و نیکوکارى بوده که در فاصله زمانى بین حضرت آدم و نوح(علیهما السلام) زندگى مى کردند که به عنوان یادبود آن بزرگواران ساخته شده و به تدریج بر اثر فراموشى مسأله یاد بود، مورد پرستش قرار گرفته شد.(111)
البّته نظریّه دیگرى هم در مورد این بتها وجود دارد و آن این که; آنها به اشکال مختلف بوده است. بت «ود» به شکل مرد، و «سواع» به شکل زن، و «یغوث» به شکل شیر، و «یعوق» به شکل اسب، و «نسر» به شکل باز شکارى بوده است.(112) و شاید علّت انتخاب این اشکال براى بتهاى مورد پرستش این بوده که آنها را داراى قدرت و منشأ خیر و برکت مى دانستند و لذا مورد پرستش قرار مى دادند. همانگونه که مردم مصر قدیم رود نیل، که عامل رونق اقتصادى آنها بود، را مى پرستیدند. متأسّفانه آنها مسبّب الاسباب، یعنى خداوند قادر توانا را فراموش نموده، و در عالم اسباب گیر کرده بودند.
﴿صفحه 112 ﴾
به هر حال، پس از طوفان نوح آن پنج بت در زیر گل و لاى پنهان شد و در دوران جاهلیّت آنها را پیدا کرده و دوباره شروع به پرستش آنها نمودند.(113) بتهاى دیگرى همچون لات و هبل نیز بر آن اضافه شد و همه را داخل خانه کعبه قرار داده و آنجا را مرکز بتها کرده، و بدین شکل دوباره بت پرستى شایع شد.
نتیجه این که دومین عکس العمل آنها دفاع همه جانبه از بت پرستى بود.

3. اتّهام جنون به پیامبر خدا(علیه السلام)

سومین عکس العمل قوم نوح در برابر زحمات طاقت فرساى پیامبرشان اتّهام جنون به آن حضرت بود. خداوند متعال در آیه شریفه 9 سوره قمر در این باره چنین مى فرماید:
«کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوح فَکَذَّبُواْ عَبْدَنَا وَ قَالُواْ مَجْنُونٌ وَ ازْدُجِرَ; پیش ازقوم نوح (پیامبرشان) را تکذیب کردند، (آرى) بنده ما را تکذیب کرده و گفتند: «او دیوانه است». و بازداشته شد».
اگر تعجّب نکنید این اتهام تنها از سوى قوم نوح نسبت به پیامبرشان مطرح نشد، بلکه همه اقوام پیامبرانشان را متّهم به جنون مى کردند! شاهد این مطلب آیه شریفه 52 سوره ذاریات است. خداوند مى فرماید:
«کَذَالِکَ مَا أَتَى الَّذِینَ مِن قَبْلِهِم مِّن رَّسُول إِلَّا قَالُواْ سَاحِرٌ أَوْ مجَْنُونٌ; این گونه است که هیچ پیامبرى به سوى کسانى که قبل از آنها بودند فرستاده نشد مگر این که گفتند: او ساحر است یا دیوانه!»
سؤال: چرا مشرکان و بت پرستان پیامبران را متّهم به جنون مى کردند؟
جواب: چون دنیا پرستان منطقى دارند. آنها معتقدند: «هر کس نان را به نرخ روز نخورد دیوانه است». و تفاوتى نمى کند که نرخ روز حلال باشد یا حرام، از مال یتیم و
﴿صفحه 113 ﴾
صغیر باشد یا کبیر، حق دیگران را ضایع کند یا نه، رشوه و ربا و تقلّب و باج گیرى و مانند آن باشد یا نه. آنها مى گویند: «خواهى نشوى رسوا همرنگ جماعت باش. اگر همرنگ جماعت نشدى دیوانه اى».
آنها مى گویند: «مگر دیوانه اى که بر خلاف جوّ حاکم بر جامعه و به اصطلاح امروز برخلاف موج حرکت مى کنى». خلاصه عقل از نظر آنها تقلید کورکورانه از آباء و اجداد، و رفتن دنبال انحرافات و خرافات و بدعتها، و نان را به نرخ روز خوردن است و هر کس که مطابق معیار آنها عمل نکند عاقل نیست.
و چون اصلاح مفاسد اجتماع و دعوت به سوى خدا و پیامبر و خیر و سعادت هر دو جهان با معیارهاى آنها نمى سازد دیوانگى است.
جالب این که گاه مى گفتند: «پیامبر ساحر است». و گاه او را متّهم به جنون مى کردند. در حالى که سحر و جنون ضدّ هم هستند. چون ساحر آدم با ذکاوت و هوشیارى است و کسى که هوش و ذکاوت کافى نداشته باشد نمى تواند جادو کند، در حالى که مجنون و دیوانه حظّ و بهره اى از هوش و عقل ندارد. بنابراین، سحر و جنون با هم جمع نمى شوند و ساحر نمى تواند مجنون باشد; همانگونه که مجنون قادر بر سحر نیست.
امّا انسانهایى که بى حساب و کتاب حرف مى زنند و اهل منطق نیستند، سخنان ضدّ و نقیض در گفتارشان فراوان است.
نتیجه این که سومین عکس العمل قوم نوح متّهم کردن آن حضرت به جنون بود.
اتّهامات سه گانه اى که متوجّه حضرت نوح(علیه السلام) شد، در مورد پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله وسلم) نیز وجود داشت. هنگامى که آن حضرت قیام کرد هم ساحر و مجنونش خواندند، و هم مانع رسیدن صدایش به مردم شدند و هم از واقعیّتها فرار مى کردند و حاضر به شنیدن سخن حق نبودند. امّا آن حضرت در مقابل همه این عکس العمل ها صبر و مقاومت
﴿صفحه 114 ﴾
کرد و بالاخره سدها را شکست و بر آنها فایق شد و توانست دین و آیین خود را جهانى کند.
بنابراین، در مقابل برچسبها و تهمتها و استهزاء افراد بى ایمان نباید میدان را خالى کرد، بلکه باید با اعتقاد راسخ به وظیفه خود عمل کرد.
امروز هم دشمن از همان ابزار مشرکان و بت پرستان عصر انبیا علیهم السلام به اضافه ابزارهاى مدرن و پیشرفته روز استفاده مى کند، تا به مقصود خود برسد و مقاومت افراد با ایمان را در هم بشکند. اگر ما هم با تأسّى و پیروى از پیامبرگرامى اسلام، حضرت محمد(صلى الله علیه وآله وسلم)، به درستى راهمان ایمان داشته باشیم و در مسیر عمل به احکام آن صبر و پایدارى به خرج دهیم، بدون شک موفّق و پیروز خواهیم شد.

4. اتّهام گمراهى!

عکس العمل دیگر قوم نوح در برابر آن پیامبر عظیم الشأن این بود که آن حضرت را متّهم به گمراهى کردند. شاهد این ادّعا، آیه شریفه 60 سوره اعراف است. توجّه بفرمایید:
«قَالَ الْمَلَأُ مِن قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَئکَ فىِ ضَلَال مُّبِین; (ولى) اشراف قرمش به او گفتند: «ما تو را در گمراهى آشکارى مى بینیم».
راستى! چه مى شود که یک عدّه انسانهاى گمراهِ نادانِ بى خبرِ بت پرستِ مشرکِ ظالم و ستمگر، یک فرد پاکدامن و عالم و آگاه و دلسوزى همچون نوح پیامبر(علیه السلام) را گمراه بدانند; آن هم گمراهى آشکار؟
واقعیّت این است که گاه بر اثر خو گرفتن و همنشینى با منکرات و زشتیها، منکر در نظر انسان معروف، و معروف منکر مى شود! شاهد این مطلب روایت تکان دهنده اى است که از پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم)نقل شده است. روزى حضرتش خطاب به اصحاب فرمود: چگونه مى بینید روزى را که زنانتان به فساد کشیده مى شوند و جوانانتان راه فسق و فجور را مى پیمایند و شما به وظیفه امر به معروف و نهى از منکر عمل نمى کنید؟
با تعجّب گفتند: مگر چنین چیزى اتّفاق مى افتد؟
﴿صفحه 115 ﴾
حضرت فرمود: بله و بدتر از این هم رخ مى دهد. چگونه مى بینید زمانى را که امر به منکر مى کنید و مانع معروف مى شوید؟
گفتند: مگر چنین مطلبى امکان دارد؟
حضرت فرمود: «نَعَمْ وَ شَرٌّ مِنْ ذَلِکَ، فَکَیْفَ بِکُمْ إِذَا رَأَیْتُمُ الْمَعْرُوفَ مُنْکَراً وَ الْمُنْکَرَ مَعْرُوفاً»;(114) «بله، چنین چیزى واقع مى شود و بدتر از آن این که معروف در نظر شما منکر و منکر، معروف به شمار رود!».
هواى نفس از یک سو و شیطان از سوى دیگر، اعمال زشت را در نظر انسان زیبا جلوه داده، و اعمال زیبا را در لباسى زشت ارایه مى کنند. مثلا مى گوید: «لباسى براى زنان خوب است که زینتى باشد و نقش و نگارى زیبا بر آن نقش شده باشد تا توجّه دیگران را جلب کند و مردم نیز حق دارند این زیبایى ها را ببینند!»
در تاریخ اسلام مى خوانیم که معاویه دستور داد جانشین بلافصل رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم)، حضرت على(علیه السلام) را بر فراز منابر لعن و نفرین کنند. و به قدرى بر این کار منکر و زشت اصرار کرد و پافشارى نمود که تارکان آن را مؤاخذه مى کرد. روزى به مدینه آمد، سعد بن وقاصّ فرمانده معروف لشکر اسلام را ملاقات کرد. به عنوان شکایت و اعتراض به او گفت: شنیدم تو على را لعن نمى کنى؟
سعد گفت: از پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) سه خصلت مهم در مورد على شنیده ام که با توجّه به آن فضایل محال است او را لعن کنم(115)! آرى معاویه به کمک شیطان کارى کرد که منکرى همچون لعن على معروف شد و بعضى از مردم فریب خورده با این کار تقرّب مى جستند.(116)
﴿صفحه 116 ﴾
حال عدّه اى در عصر و زمان ما قصد دارند با ساخت فیلم و سریال(117) چهره معاویه را تطهیر کنند.
آیا امکان دارد چهره کسى که دستو رداده اوّلین مسلمان دنی(118) فداکارترین مردم در عصر رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم)(119) از معدود کسانى که در جنگ احد پشت به دشمن نکرد،(120) و شخصى که ضربت او در جنگ خندق به شهادت پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) برتر از عبادت جن و انس است(121)، یعنى على(علیه السلام) را سب و لعن کنند تطهیر کرد؟
به هر حال حضرت نوح در پاسخ قومش که به وى اتّهام گمراهى زده بودند فرمود:
«من هیچ گونه گمراهى ندارم! بلکه من فرستاده اى از جانب پروردگار شما هستم. من مأمورم که رسالتهاى پرورودگارم را به شما ابلاغ کنم و خیر خواه شمایم و از خداوند چیزهایى مى دانم که شما نمى دانید».(122)
خلاصه این که چهارمین عکس العمل قوم نوح(علیه السلام)، متّهم کردن آن حضرت به گمراهى بود».