فهرست کتاب


زندگی پرماجرای نوح علیه السلام(آموزه ها و عبرت ها)

آیت الله مکارم شیرازی تهیه و تنظیم: ابوالقاسم علیان نژادی

موانع راه حق

در روز عاشورا نیز تفاله هاى عصر جاهلیّت همان کار زشت و غیرمنطقى را به شکل دیگرى تکرار کردند. هنگامى که امام حسین(علیه السلام) در مقابل دشمن قرار گرفت و شروع به سخن کرد، سران دشمن دستور دادند تا سپاهیان جهل و نادانى جنجال کرده و سر و صدا راه بیندازند تا صداى حسین مظلوم(علیه السلام) به کسى نرسد!(85)
متأسّفانه این کار جاهلانه زشت امروز هم وجود دارد، البتّه در لباسى جدید و هیئتى نو. از جمله، آنقدر برنامه هاى فاسد و مفسد تلویزیونى و ماهواره اى در حال پخش است که دیگر امکان مشاهده برنامه هاى سالم براى مردم باقى نمى ماند و عملا گوش آنها بدهکار حق نیست. این کار روش مدرن و به روز پنبه در گوش نهادن است. سرگرمى هاى خطرناک، فیلمهاى فاسد و موادّ مخدّر در عصر و زمان ما بیداد مى کند. مشروبات الکلى، موسیقى هاى زشت، مجالس رقص و آواز از جمله کارهاى دیگرى است که شیاطین براى جلوگیرى از رفتن مردم به سمت حق، انجام مى دهند. اینها بازماندگانى از نسل قوم نوح هستند که بدین شکل مانع هدایت مردم مى شوند تا در مسیر حق گام برندارند.
﴿صفحه 88 ﴾
در بعضى از کشورها اجازه نمى دهند یک کتاب شیعه وارد شود و مردم آن کشور آن را مطالعه کنند. این هم نوع دیگرى پنبه در گوش گذاشتن است.
کتابخانه هاى ما پر از کتب اهل سنّت است. مطالب خوب را گرفته، و بقیّه آن را رها مى کنیم. ما گوشمان را به روى کتابهاى آنها نبسته ایم، بلکه به حکم منطق عقل و شرع در کتابخانه هایمان را به روى کتابهاى آنها باز کرده و از مطالب خوب و مناسبش استفاده مى کنیم. امّا در کتابخانه هاى عربستان سعودى یک کتاب شیعى یافت نمى شود، بلکه کتابهاى علماى سنّى مصرى که فکرشان نسبت به وهابى ها بازتر است نیز وجود ندارد. چرا که آنها به منطق عقل و شرع پشت کرده و تابع منطق جاهلانه قوم نوح شده اند. چرا ما اینگونه و آنها آن گونه اند؟
پاسخ این سؤال روشن است. ما پایه هاى عقاید خود را محکم مى دانیم و وحشتى از کتابهاى آنها نداریم; امّا پایه هاى عقیدتى آنها سست و متزلزل است و از کتابهاى ما وحشت دارند. امیدواریم در این کار جاهلانه و منطق ناصواب خود تجدیدنظر کرده، و به جوانانشان حقّ انتخاب داده، تا با مطالعه همه حرفها و ایده ها، بهترین را انتخاب کنند.

بهره گیرى از تمام ظرفیّت ها

حضرت نوح(علیه السلام) در ادامه گزارش کارش به محضر خداوند متعال و به عنوان گله از قومش مى فرماید:
«ثُمَّ إِنِىّ دَعَوْتهُمْ جِهَارًا * ثُمَّ إِنِىّ أَعْلَنتُ لَهُمْ وَ أَسْرَرْتُ لَهُمْ إِسْرَاراً;(86) سپس من آنها را با صداى بلند (به اطاعت فرمان تو) دعوت کردم، سپس آشکارا و نهان (حقیقت توحید و ایمان را) براى آنان بیان داشتم».
حضرت نوح(علیه السلام) براى تبلیغ آئین خدا به روش معمول و متعارف تبلیغ قناعت
﴿صفحه 89 ﴾
نمى کرد; بلکه از هر فرصتى براى رسیدن به هدف مقدّسش استفاده مى نمود. که نمونه هاى از آن را در مباحث گذشته شرح دادیم. این سیره حضرت نوح درس بزرگى براى تمام مبلّغان دینى است.
پیام این آیه این است که مسلمانان باید براى تبلیغ اسلام از تمام فرصتها و ظرفیّتها و روشها بهره بگیرند و تبلیغاتشان بسیار متنوّع باشد. تبلیغات را منحصر در مساجد و حسینیّه ها و مجالس مذهبى نکنند; بلکه از تمام ابزارهاى مفید نظیر صدا و سیما، اینترنت، ماهواره ها، اردوهاى زیارتى خانه خدا و قبور حضرات معصومین(علیهم السلام)، مسابقات، اهداى جوایز، آموزش و پرورش و خلاصه از تمام ابزار و وسایل ممکن استفاده کنند. همانگونه که نوح پیامبر(علیه السلام) از تمام ظرفیّتهاى جامعه آن روز بهره گرفت و وظیفه اش را انجام داد. بعضى متأسّفانه از تنوّع تبلیغات غافلند و آن را منحصر در مساجد و حسینیّه ها مى دانند، که این اشتباه است.
حضرت نوح(علیه السلام) در ادامه به بیان بشارتهایى که به قومش داد مى پردازد. مى گوید: «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کاَنَ غَفَّارًا * یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُم مِّدْرَارًا * وَ یُمْدِدْکمُ بِأَمْوَال وَ بَنِینَ وَ یَجْعَل لَّکُمْ جَنَّات وَ یَجْعَل لَّکُمْ أَنْهارًا;(87) و گفتم: از پروردگار خویش آمرزش بطلبید که او بسیار آمرزنده است. تا بارانهاى پر برکت آسمان را پى در پى بر شما فرو فرستد. و شما را با اموال و فرزندان فراوان کمک کن و باغهاى سرسبز و نهرهاى جارى در اختیارتان قرار دهد».
نوح پیامبر(علیه السلام) طبق آیات فوق به قومش سفارش مى کند که از گناهان خود توبه کنند. چرا که توبه و استغفار برکات معنوى و مادّى متعدّدى به دنبال دارد; البتّه توبه جدّى به گونه اى که دیگر به سمت گناه باز نگردد. علاوه بر این، گذشته سیاه خود را با اعمال نیک آینده جبران نماید، تا آثار شوم گناه از زندگیش رخت بربندد. امام سجّاد(علیه السلام)در مناجات تائبین مى فرماید:
﴿صفحه 90 ﴾
«اِلهى اَنْتَ الَّذى فَتَحْتَ لِعِبادِکَ باباً اِلى عَفْوِکَ سَمَّیْتَهُ التَّوْبَةَ فَقُلْتَ: «تُوبُوا اِلَى اللهِ تَوْبَةً نَصُوحاً» فَما عُذْرُ مَنْ اَغْفَلَ دُخُولَ الْبابِ بَعْدَ فَتْحِهِ;(88) خدایا! تو همان کسى هستى که درى به سوى عالم عفو و گذشتت بازکردى و اسم آن را توبه گذاشتى و فرمودى: «به سوى خدا بازگردید با توبه صادقانه» پس چه عذرى دارد آن کس که از وارد شدن به این درِ باز شده غفلت ورزد؟».
بنابراین، در توبه به سوى تمام گناهکاران، حتّى انسانهاى مشرک و بت پرستى مثل قوم نوح با آن همه لجاجت و سرسختى و عناد و دشمنى، باز است.
پس این که بعضى مى گویند: «ما آنقدر گناه کرده ایم که امیدى به عفو و بخشش الهى نداریم» این سخن، که نشان از یأس از رحمت الهى دارد، از آن گناهان بالاتر است. چنین افرادى هم باید از در توبه وارد شوند، که در توبه به روى آنها نیز باز است.
حضرت نوح(علیه السلام) پس از دعوت قومش به سوى توبه و بازگشت به سمت خداوند، به آثار و برکات توبه و استغفار اشاره مى کند. اوّلین اثر مادّى توبه، باز شدن در برکات آسمان و بارش نزولات آسمانى است. اثر دیگر توبه و استغفار جدّى، امداد به وسیله اموال و فرزندان است. فرزندانى سالم و نیرومند که مى توانند یار و یاور انسان باشند. و سوّمین برکت توبه و استغفار، باغهاى پر برکت و بدون آفت با نهرهاى فراوان است، که خداوند در اختیار استغفارکنندگان قرار مى دهد. آرى، نعمت معنوىِ بخشش گناهان و رحمت و غفران الهى، و نعمتهاى مادّى بارش باران و امداد به فرزندان و اموال و اعطاى باغهاى پر برکت با نهرهاى جارى، همگى ثمرات درخت پربار و پر برکت استغفار و توبه است.

استغفار وسیله درمان دردها

در روایتى مى خوانیم که روزى امیرمؤمنان على(علیه السلام) نشسته بود و ابن عبّاس نیز در
﴿صفحه 91 ﴾
محضرش حاضر بود. شخصى خدمت آن حضرت رسید و پس از سلام و احوالپرسى عرض کرد: آقا! در منطقه ما باران نمى بارد و مردم گرفتار خشکسالى شده اند چه کنیم؟
حضرت فرمود: به مردم بگویید استغفار کنند و از گناهان و خطاها و لغزش هایشان توبه نمایند. این شخص تشکّر کرد و رفت.
شخص دیگرى وارد شد و پس از تعارفات معمول از حضرت پرسید: آقا! باغهاى منطقه ما آفت گرفته و میوهها به ثمر نمى نشیند. براى رهایى از این مشکل چه کنیم؟ حضرت فرمودند: به باغدارها سفارش کنید استغفار نموده و به طور جدّى از گناهانشان توبه کنند تا به لطف و عنایت الهى، مشکلشان برطرف شود.
این شخص هم وقتى نسخه بیمارى و مشکلش را از حضرت گرفت، رفت.
نفر سومى وارد شد و مشکلش را چنین مطرح کرد:
اى على! بچّه هاى ما پس از تولّد مدّت کمى زنده هستند، سپس مى میرند. چه کنیم که مرگ و میر فرزندانمان متوقّف شود؟
حضرت فرمود: به تمام مادران و زنان آن محل بگویید از گناهانشان توبه کرده و استغفار نمایند، تا ان شاءالله مشکل آن ها حل شود. این شخص هم خوشحال و شادمان خداحافظى کرد و رفت.
ابن عبّاس که شاهد سؤال هر سه نفر و پاسخ یک نواخت حضرت على(علیه السلام) بود، به عنوان اعتراض به آن حضرت عرض کرد: چرا براى همه مردم علیرغم مشکلات متعدّد آنها نسخه واحدى مى پیچید؟
حضرت فرمود: ابن عبّاس! مگر قرآن نخوانده اى؟ خداوند در سوره نوح پاسخ سؤال شما را داده است. سپس آیات مورد بحث را تلاوت کرد.(89) در اینجا بود که ابن عبّاس به سرّ پاسخ هاى مشابه حضرت على(علیه السلام) به آن سه نفر پى برد.
﴿صفحه 92 ﴾
این آیات براى امروز ما نیز پیام دارد. پیامش این است که: گناه و معصیت سرچشمه بلاها و مشکلات است. کافى است نگاهى به شرق و غرب دنیا بیندازید. آمریکا که ثروتمندترین کشورها است با چه بحرانهاى مالى و اقتصادى روبروست، و روز به روز بر بدهى هایش افزوده مى شود. اروپایى ها وضع بهترى ندارند و هر روز با مشکل جدیدى دست و پنجه نرم مى کنند. کشورهاى شرقى نیز وضعیّتى مشابه دارند. راستى علّت این همه مشکلات چیست؟ آیا این بلاها و مصیبتها عاملى جز گناه و معصیت که سرتاسر جهان را آلوده کرده دارد؟ بنابراین، باید به درگاه الهى توبه کرد و با اعمال نیک آینده گذشته تاریک و سیاه را جبران نمود، تا این آفات و بلاها برطرف شود.