فهرست کتاب


زندگی پرماجرای نوح علیه السلام(آموزه ها و عبرت ها)

آیت الله مکارم شیرازی تهیه و تنظیم: ابوالقاسم علیان نژادی

فصل دوّم: آغاز دعوت نوح پیامبر(علیه السلام)

مباحث مربوط به این فصل در هفت آیه اوّلیّه سوره نوح(علیه السلام) آمده است. به تفسیر این آیات توجّه فرمایید:
«إِنَّا أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلىَ قَوْمِهِ أَنْ أَنذِرْ قَوْمَکَ مِن قَبْلِ أَن یَأْتِیَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ;(74) ما نوح را به سوى قومش فرستادیم و گفتیم: قوم خود را انذار کن پیش از آن که عذاب دردناکى به سراغشان آید».
اوّلین دستور خداوند به حضرت نوح(علیه السلام) «انذار و بشارت» بود. چیزى که تمام پیامبران الهى مأمور به آن بودند و لذا «مبشّرین» و «منذرین» نامیده شدند.

انذار و بشارت

انذار بدان معناست که پیامبر قومش را از گناه و بت پرستى و ظلم و ستم و مانند آن بترساند و عاقبتش را در دنیا و آخرت، که عذاب الهى است، برایش بروشنى بیان نماید. و بشارت یعنى این که به افراد مطیع فرمان خدا و مؤمنان صالح العمل وعده دهد که خداوند هم در دنیا و هم در آخرت به آنها پاداش خواهد داد و بهشت با تمام نعمتهایش
﴿صفحه 80 ﴾
در انتظار آنهاست. در آیه بعد مى خوانیم:
«قَالَ یَا قَوْمِ إِنىِّ لَکمُْ نَذِیرٌ مُّبِینٌ;(75) (نوح) گفت: «اى قوم من! به یقین من براى شما انذار کننده آشکارى هستم».
طبق این آیه شریفه دعوت انبیا مخفیانه نیست، بلکه فرمان خدا را باید آشکارا گفت. چرا ما مسلمانان اذان را با صداى بلند بر فراز مناره ها و مأذنه ها مى گوییم؟
چون دین و آیین خدا مخفى و پنهان نیست. نام خدا و مقدّسات الهى باید آشکارا در جامعه گفته شود و به گوش همه برسد و همه با آن آشنا شوند.

نقش دفع ضرر و جلب منفعت در حیات بشر

خداوند متعال دو غریزه در وجود هر انسانى قرار داده که تمام تلاشها و کوششها و زحمات انسان از آن دو سرچشمه مى گیرد: غریزه جلب منفعت و غریزه دفع ضرر.
هر انسانى به دنبال جلب منافع مادّى و معنوى خویش و در پى دفع ضررهاى مادّى و معنوى خود مى باشد. تمام علوم و دانشها و صنایع و اختراعات و اکتشافات و پیشرفتهایى که نصیب انسان شده، به واسطه همین نکته مهم است که منافع را جلب و ضررها را دفع مى کند. حتّى عبادات و اطاعات و تهذیب نفوس و خودسازى و مبارزه با نفس نیز از همین جا سرچشمه مى گیرد. زیرا اگر انسان عبادت مى کند براى این است که به بهشت برود، یا به این منظور است که به مقام قرب پروردگار نایل شود. و اگر به میدان جهاد مى رود و تمام خطرات جنگ را به جان مى خرد، براى آن است که فیض عظماى شهادت نصیبش گردد و نزد پروردگارش روزى بخورد، که اینها همه جلب منفعت معنوى است.
تنها یک جا از مرحله جلب منفعت و دفع ضرر فراتر مى رود و آن زمانى است که به مقام فناء فی الله مى رسد. البتّه نه به آن معنا که عرفانهاى کاذب مى گویند: «که بنده با
﴿صفحه 81 ﴾
خدا یکى مى شود» که حرف غلطى است و بنده همیشه بنده است و خدا همواره خداست. همانگونه که ممکن الوجود همیشه ممکن الوجود و واجب الوجود همواره واجب الوجود است، و یکى شدن این دو امکان ندارد. بلکه منظور از فناء فی الله این است که انسان به جایى برسد که خود را فراموش کند و فقط و فقط خداى متعال و رضاى او را مدّنظر داشته باشد. در این مرحله دیگر جلب منفعت و دفع ضرر کنار مى رود. البتّه این، مرحله بسیار بالایى است که جز اولیاء الله مقربّین به آن نمى رسند. این از نظر جنبه هاى اختیارى.
از منظر جنبه هاى غیر اختیارى نیز چنین است; یعنى در درون وجود انسان دو نیروى جاذبه و دافعه وجود دارد که بدون اختیار ما موتور محرکّه بدن مان را کنترل مى کند. قلب انسان همانند نیروى محرکّه اوست. در درون قلب نیرویى وجود دارد به نام سمپاتیک که آن را به حرکت در مى آورد و اعصابى هم وجود دارد به نام پاراسمپاتیک که جلوى شتاب بیش از اندازه قلب را مى گیرد. اگر این دو رشته اعصاب مأموریّت خود را درست انجام دهند ضربان قلب منظّم و مرتّب مى زند و نیروى محرکّه بدن انسان به طور صحیح کار مى کند. امّا چنانچه هریک از دو نیروى جاذبه و دافعه در انجام وظیفه خود کوتاهى نماید قلب به درستى کار نمى کند و انسان بیمار مى شود.
اگر به کلّ جهان هستى نگاه کنیم نیز این دو نیرو وجود دارد. حرکت منظّم منظومه شمسى که میلیونها سال در حرکت است و کرات آن به گرد خورشید مى چرخند مدیون جاذبه و دافعه است; به گونه اى که نه جذب خورشید مى شوند و نه از مسیر حرکت خود فراتر مى روند.
از اینجا مى فهمیم که چرا پیامبران مبشّرین و منذرین بودند؟ بشارت نیروى محرّکه بود و انذار نیروى بازدارنده. با بشارت مردم را به سوى نیکیها حرکت مى دادند و با انذار از محرّمات و بدى ها باز مى داشتند. بنابراین، این که حضرت نوح(علیه السلام)همانند سایر
﴿صفحه 82 ﴾
پیامبران مبشّر و منذر بود، براى این بود که مى خواست براى هدایت مردم از این دو ابزار استفاده کند.