فهرست کتاب


زن در تفسیر نمونه

آیت الله مکارم شیرازی تهیه و تنظیم : سعید داودی

نکته :

آیا این حکم در حقّ همه همسران پیامبر (صلی الله علیه و آله) بود؟
در فقه اسلامى در باب خصایص پیامبر (صلی الله علیه و آله) این مسأله بحث شده که آیا تقسیم اوقات به طور مساوى در میان همسران متعدّد، همان گونه که بر عموم مسلمانان واجب است، بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیز واجب بوده یا اینکه پیامبر (صلی الله علیه و آله) حکم استثنایى تخییر را داشته است؟
مشهور و معروف در میان فقهاى ما و جمعى از فقهاى اهل سنّت این است که او در این حکم مستثنا بوده، و دلیل آن را آیه فوق مى شمرند که مى گوید: (تُرْجِى مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَ تُـوِى إِلَیْکَ مَنْ تَشَاءُ) «هر کدام را بخواهى به تأخیر مى اندازى و هر یک را بخواهى نزد خود نگاه مى دارى».
زیرا قرار گرفتن این جمله بعد از بحث درباره همه زنان پیامبر (صلی الله علیه و آله) چنین ایجاب مى کند که ضمیر جمع (هُنَّ) به تمام آنها بازگردد، و این مطلبى است که بسیارى از فقها و مفسّران آن را پذیرفته اند.
ولى بعضى ضمیر فوق را مربوط به خصوص زنانى مى دانند که خود را بدون مهر در اختیار او قرار دادند، و مطابق این آیه پیامبر (صلی الله علیه و آله) مخیّر بوده که هر کدام از آنها را بپذیرد(580) ، در حالى که اوّلاً از نظر تاریخى ثابت نیست که آیا این حکم، موضوع خارجى پیدا کرد یا نه؟ برخى معتقدند که تنها در یک مورد بود که زنى به این صورت به ازدواج پیامبر (صلی الله علیه و آله) درآمد، و در هر حال اصل مسأله از نظر تاریخى ثابت نیست.
ثانیاً این تفسیر خلاف ظاهر آیه است و با شأن نزولى که براى آیه ذکر کرده اند سازگار نمى باشد، بنابراین باید پذیرفت که حکم مزبور یک حکم عام است (ر.ک : ج17، ص 411 ـ 417).

حكمى دیگر در ارتباط پیامبر با زنان

(لّاَ یَحِلُّ لَکَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ وَلاَ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلاَّ مَا مَلَکَتْ یَمِینُکَ وَکَانَ اللهُ عَلَى کُلِّ شَىْءٍ رَقِیبآ)
بعد از این، زنان (دیگر) بر تو حلال نیستند، و نمى توانى همسرانت را به همسران دیگرى مبدّل کنى و بعضى را طلاق دهى و همسر دیگرى به جاى او برگزینى) هرچند خوبى آنها مورد توجّه تو واقع شود، مگر آنچه که در مِلک تو درآید. و خداوند مراقب هر چیز است (و با این حکم فشار قبایل عرب را در اختیار همسر از آنان، از تو برداشتیم).
(سوره احزاب، آیه 52)
تفسیر :

یک حکم مهمّ دیگر در ارتباط با همسران پیامبر

در این آیه حکم دیگرى از احکام مربوط به همسران پیامبر (صلی الله علیه و آله) بیان شده است. مى فرماید: «بعد از این، دیگر زنى بر تو حلال نیست، و حق ندارى همسرانت را به همسران دیگرى تبدیل کنى، هر چند جمال آنها مورد توجّه تو واقع شود، مگر آنانى که به صورت کنیز در اختیار تو قرار گیرند، و خداوند ناظر ومراقب بر هر چیزى است» (لاَ یَحِلُّ لَکَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاَ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلاَّ مَا مَلَکَتْ یَمِینُکَ وَ کَانَ اللَّهُ عَلَى کُلِّ شَىْءٍ رَقِیبًا).
مفسّران و فقهاى اسلام در تفسیر این آیه بحث هاى فراوانى دارند و روایات مختلفى نیز در این زمینه در منابع اسلامى وارد شده است. ما قبلاً آنچه را که از ظاهر آیه در ارتباط با آیات گذشته و آینده ـ قطع نظر از گفته هاى مفسّران ـ به نظر مى رسد ذکر مى کنیم، بعد به سراغ مطالب دیگر مى رویم.
ظاهر جمله «مِن بَعدُ» این است که بعد از این، ازدواج مجدّد براى تو حرام است. بنابراین «بَعد» یا به معنى بَعد زمانى است، یعنى بعد از این زمان، دیگر همسرى انتخاب مکن، یا بعد از آنکه همسرانت را طبق فرمان الهى در آیات گذشته مخیّر در میان زندگى ساده در خانه تو، یا جدا شدن کردى، و آنها با میل و رغبت ترجیح دادند که به همسرى با تو ادامه دهند، دیگر بعد از آنها نباید با زن دیگرى ازدواج کنى. و نیز نمى توانى بعضى را طلاق داده و همسر دیگرى به جاى او برگزینى. به تعبیر دیگر، نه بر تعداد آنها بیفزاى، و نه افراد موجود را عوض کن.
نکته ها :