فهرست کتاب


زن در تفسیر نمونه

آیت الله مکارم شیرازی تهیه و تنظیم : سعید داودی

شأن نزول :

در آیات پیشین سخن درباره صاحبان عقل بود، در این آیه نتیجه اعمالشان را مورد توجّه قرار مى دهد. شروع آیه با «فاء تفریع» روشن ترین دلیل این پیوند است؛ با این حال در روایات و کلمات مفسّران شأن نزول هایى براى آیه آمده است که البتّه منافاتى با پیوستگى آیه با آیات قبل ندارد.
از جمله نقل شده است که: اُمّ سَلَمه (یکى از همسران رسول خدا) خدمت پیامبر (صلی الله علیه و آله) عرض کرد: در قرآن از جهاد و هجرت و فداکارى مردان فراوان بحث شده، آیا زنان هم در این قسمت سهمى دارند؟ آیه فوق نازل شد و به این سؤال پاسخ گفت.(398)
همچنین نقل شده است: على (علیه السلام) هنگامى که با فَواطم (فاطمه بنت اسد و فاطمه دختر پیامبر و فاطمه دختر زبیر) از مکّه به مدینه هجرت کرد، و امّ ایمن ـ یکى دیگر از زنان باایمان ـ در بین راه نیز به آنها پیوست، آیه فوق نازل گردید.(399)
همان طور که اشاره کردیم، وجود این شأن نزول ها براى آیه فوق منافاتى با پیوند آن با آیات قبل ندارد همان طور که بین این دو شأن نزول نیز منافاتى نیست (ر.ک: ج3، ص 284-285).(400)

مریم صدّیقه

(مَّا الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّیقَةٌ کَانَا یَأْکُلاَنِ الطَّعَامَ انظُرْ کَیْفَ نُبَیِّنُ لَهُمُ الاْیَاتِ ثُمَّ انظُرْ أَنَّى یُؤْفَکُونَ)
مسیح فرزند مریم، فقط پیامبر (خدا) بود؛ پیش از وى نیز، پیامبرانى بودند؛ مادرش، زن بسیار راستگویى بود؛ هر دو، غذا مى خوردند؛ (با این حال، چگونه ادّعاى الوهیّت مسیح و پرستش مریم را دارید؟!) بنگر چگونه نشانه ها(ى حق) را براى آنها آشکار مى سازیم؛ سپس بنگر چگونه از حق منحرف مى شوند! (سوره مائده، آیه 75)

تفسیر :

مسیح فرستاده خدا بود

به دنبال بحثى که در آیات گذشته درباره غلوّ مسیحیان درباره حضرت مسیح و اعتقاد به الوهیّت او گذشت، در این آیات با دلایل روشنى در چند جمله کوتاه این اعتقاد آنها را ابطال مى کند. نخست مى فرماید: چه تفاوتى در میان مسیح و سایر پیامبران بود که عقیده به الوهیّت او پیدا کرده اید؟! «مسیح بن مریم فقط فرستاده خدا بود و پیش از او رسولان و فرستادگان دیگرى از طرف خدا آمدند» (مَا الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ).
اگر رسالت از ناحیه خدا دلیل بر الوهیّت و شرک است، پس چرا درباره سایر پیامبران این مطلب را قائل نمى شوید؟
ولى مى دانیم مسیحیان منحرف هرگز قانع نیستند که عیسى را فرستاده خدا بدانند، بلکه عقیده عمومى آنها فعلاً بر این است که او را فرزند خدا و به یک معنى خود خدا مى دانند که براى بازخرید گناهان بشر (نه براى هدایت و رهبرى آنها) آمده است، و لذا به او لقب «فادى» (فداشونده در برابر گناهان بشر) مى دهند.
پس از آن، براى تأیید این سخن مى فرماید: «مادر او، زن بسیار راستگویى بود» (وَأُمُّهُ صِدِّیقَةٌ).
اشاره به اینکه اوّلاً کسى که مادر دارد و در رحم زنى پرورش مى یابد و این همه نیاز دارد، چگونه مى تواند خدا باشد؟ ثانیآ اگر مادرش محترم است به خاطر این استکه او هم در مسیر رسالت مسیح با او هماهنگ بود و از رسالتش پشتیبانى مى کرد، و به این ترتیب بنده خاصّ خدا بود و نباید او را همچون یک معبود ـ آن طور که در میان مسیحیان رایج است و در برابر مجسّمه او تا سرحدّ پرستش خضوع مى کنند ـ عبادت کرد (ر.ک: ج 5، ص 54 ـ 55).