فهرست کتاب


زن در تفسیر نمونه

آیت الله مکارم شیرازی تهیه و تنظیم : سعید داودی

عظمت مریم و دعاى زكریا (ع)

(هُنَالِکَ دَعَا زَکَرِیَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِی مِنْ لَّدُنْکَ ذُرِّیَّةً طَیِّبَةً إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعَاءِ * فَنَادَتْهُ الْمَلاَئِکَةُ وَهُوَ قَائِمٌ یُصَلِّی فِی الْمِحْرَابِ أَنَّ اللهَ یُبَشِّرُکَ بِیَحْیَى مُصَدِّقآ بِکَلِمَةٍ مِّنَ اللهِ وَسَیِّدآ وَحَصُورآ وَنَبِیّآ مِّنَ الصَّالِحِینَ * قَالَ رَبِّ أَنَّى یَکُونُ لِی غُلاَمٌ وَقَدْ بَلَغَنِىَ الْکِبَرُ وَامْرَأَتِى عَاقِرٌ قَالَ کَذَالِکَ اللهُ یَفْعَلُ مَا یَشَاءُ)
آنجا بود که زکریّا، (با مشاهده آن همه شایستگى در مریم،) پروردگار خویش را خواند و گفت :«پروردگارا! از سوى خود، فرزند پاکیزه اى (نیز) به من عطا فرما،که تو دعا را مى شنوى.» * و در حالى که او در محراب ایستاده، مشغول نیایش بود، فرشتگان او را صدا زدند که: «خدا تو را به «یحیى» بشارت مى دهد؛ (کسى) که کلمه خدا ]= مسیح[ را تصدیق مى کند؛ و رهبر خواهد بود؛ و از هوس هاى سرکش برکنار، و پیامبرى از صالحان است.» * او گفت : «پروردگارا! چگونه ممکن است پسرى براى من باشد در حالى که پیرى به سراغ من آمده، و همسرم نازا است؟!» فرمود: «بدین گونه خداوند هر کارى را بخواهد انجام مى دهد».
(سوره آل عمران، آیات 38-40)
تفسیر :

زکریّا و مریم (علیهما السلام)

این آیات گوشه اى از زندگى زکریّاى پیامبر را درباره داستان مریم بیان مى کند.
سابقآ گفتیم، همسر زکریّا و مادر مریم با هم خواهر بودند و اتّفاقآ هر دو در آغاز عقیم.
هنگامى که مادر مریم از لطف پروردگار صاحب چنین فرزند شایسته اى شد، و زکریّا اخلاص و سایر ویژگى هاى شگفت آور او را دید، آرزوکرد او هم صاحب فرزندى پاک و باتقوا همچون مریم شود.
فرزندى که چهره اش آیت وعظمت خداوند گردد، و با اینکه سالیان درازى از عمر او و همسرش گذشته بود، و از نظر معیارهاى طبیعى بسیار بعید به نظر مى رسید که او صاحب فرزند شود، ولى ایمان به قدرت پروردگار و مشاهده وجود میوه هاى تازه در غیر فصل در کنار محراب عبادت مریم، قلب وى را لبریز از امید ساخت که شاید در فصل پیرى میوه فرزند بر شاخسار وجودش آشکار شود، به همین دلیل هنگامى که مشغول نیایش بود از خداوند تقاضاى فرزند کرد. قرآن در نخستین آیه مورد بحث مى فرماید: «در این هنگام زکریّا پروردگار خویش را خواند وگفت: پروردگارا! فرزند پاکیزه اى از سوى خودت به من (نیز) عطا فرما که تو دعا را مى شنوى» و اجابت مى کنى (هُنَالِکَ دَعَا زَکَرِیَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِى مِنْ لَدُنْکَ ذُرِّیَّةً طَیِّبَةً إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعَاءِ).(359)«در این موقع فرشتگان به هنگامى که او در محراب ایستاده و مشغول نیایش بود، وى را صدا زدند که خداوند تو را به یحیى بشارت مى دهد، در حالى که کلمه خدا (حضرت مسیح) را تصدیق مى کند و آقا و رهبر خواهد بود، و از هوى و هوس بر کنار و پیامبرى از صالحان است» (فَنَادَتْهُ الْمَلاَئِکَةُ وَ هُوَ قائِمٌ یُصَلِّى فِى الْمِحْرَابِ أَنَّ اللهَ یُبَشِّرُکَ بِیَحْیَى مُصَدِّقًا بِکَلِمَةٍ مِنَ اللهِ وَ سَیِّدًا وَ حَصُورًا وَنَبِیًّا مِنَ الصَّالِحِینَ).
خداوند نه تنها اجابت دعاى او را با فرشتگان خبر داد، بلکه پنج وصف از اوصاف این فرزند پاکیزه را بیان داشت :
نخست اینکه او به «کَلِمَةٍ مِنَ اللهُ»؛ یعنى حضرت مسیح (علیه السلام) ایمان مى آورد، و با ایمان و حمایت از او سبب تقویت مسیح (علیه السلام) مى گردد (توجّه داشته باشید که منظور از «کَلِمَة» در اینجا به قرینه آیه 45 همین سوره و171 سوره نساء، حضرت مسیح (علیه السلام) است و سبب این تعبیر به زودى روشن خواهد شد).
همان گونه که در تاریخ آمده است، یحیى شش ماه از عیسى (علیه السلام) بزرگ تر بود و نخستین کسى بود که نبوّت او را تصدیق کرد، و به سوى او دعوت نمود، وچون در میان مردم به زهد و پاکدامنى اشتهار تام داشت، گرایش او به مسیح (علیه السلام) اثر عمیقى در توجّه مردم به او گذاشت.
دوم اینکه او مقام سیادت و رهبرى از نظر علم و عمل خواهد داشت (سَیِّدآ).
سوم اینکه او خود را از هوى و هوس هاى سرکش و آلودگى به دنیاپرستى حفظ مى کند؛ این معنى از واژه «حَصورآ» استفاده مى شود.
واژه «حَصور» از «حَصر» به معناى «حبس» گرفته شده است، و در اینجا به معناى کسى است که خود را از هوى و هوس منع کرده است. این واژه گاه به معناى کسى که خوددارى از ازدواج مى کند نیز آمده است، به همین دلیل جمعى از مفسّران آن را به همین معنى تفسیر کرده اند، و در پاره اى از روایات نیز به آن اشاره شده است.(360)
چهارم و پنجم اینکه او پیامبر بزرگى خواهد بود (توجّه داشته باشید که «نَبیّآ»
به صورت نکره آمده که در اینجا براى عظمت است) و از صالحان وشایستگان خواهد بود.
زکریّا با شنیدن این بشارت از فرشتگان، غرق شادى و سرور شد و در عین حال نتوانست شگفتى خود را از چنین موضوعى پنهان کند. «عرض کرد: پروردگارا! چگونه ممکن است فرزندى براى من باشد در حالى که پیرى به من رسیده و همسرم نازا است»؟ (قالَ رَبِّ أَنَّى یَکُونُ لِى غُلاَمٌ وَ قَدْ بَلَغَنِىَ الْکِبَرُ وَامْرَأَتِى عاقِرٌ).
وخداوند به او پاسخ داده، فرمود: «این گونه خداوند هر کارى را که بخواهد انجام مى دهد» (قالَ کَذلِکَ اللهُ یَفْعَلُ مَا یَشَاءُ).
و با این پاسخ کوتاه که تکیه بر نفوذ اراده و مشیّت الهى داشت، زکریّا قانع شد (ر.ک: ج 2، ص 620 ـ 623).

ادامه داستان حضرت مریم(ع)

(وَإِذْ قَالَتِ الْمَلاَئِکَةُ یَا مَرْیَمُ إِنَّ اللهَ اصْطَفَاکِ وَطَهَّرَکِ وَاصْطَفَاکِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِینَ * یَا مَرْیَمُ اقْنُتِى لِرَبِّکِ وَاسْجُدِى وَارْکَعِى مَعَ الرَّاکِعِینَ)
و(به یاد آورید) هنگامى را که فرشتگان گفتند: «اى مریم! خدا تو را برگزیده و پاک ساخته؛ و بر تمام زنان جهان، برترى بخشیده است. اى مریم! (به شکرانه این نعمت) براى پروردگار خود، خضوع کن و سجده به جا آور؛ و با رکوع کنندگان، رکوع کن».
(سوره آل عمران، آیات 42-43)
تفسیر :