فهرست کتاب


زن در تفسیر نمونه

آیت الله مکارم شیرازی تهیه و تنظیم : سعید داودی

3. استثناء وجه و کفین

در اینکه آیا حکم حجاب، صورت و دست ها حتّى از مچ به پایین را نیز شامل مى شود یا نه، در میان فقها بحث فراوان است. بسیارى عقیده دارند پوشاندن این دو (وجه و کفین) از حکم حجاب مستثنى است، در حالى که جمعى فتوا به وجوب پوشاندن داده، یا حدّاقل احتیاط مى کنند. البتّه آن دسته که پوشاندن این دو را واجب نمى دانند نیز آن را مقیّد به صورتى مى کنند که منشأ فساد و انحرافى نگردد، و گرنه واجب است.
در آیه فوق قرائنى بر این استثنا، و تأیید قول اوّل وجود دارد از جمله :
الف) استثناءِ «زینت ظاهر» در آیه فوق، خواه به معنى محلّ زینت باشد، یا خود «زینت» دلیل روشنى است بر اینکه پوشاندن صورت و کفین لازم نیست.
ب) دستورى که آیه فوق در مورد انداختن گوشه مقنعه به روى گریبان مى دهد که مفهومش پوشانیدن تمام سر، گردن و سینه است و سخنى از پوشانیدن صورت در آن نیست قرینه دیگرى به این مدّعاست.
توضیح اینکه: همان گونه که در شأن نزول نیز گفتیم، عرب ها در آن زمان روسرى و مقنعه اى مى پوشیدند که دنباله آن را روى شانه ها و پشت سر مى انداختند به طورى که مقنعه، پشت گوش آنها قرار مى گرفت و تنها سر و پشت گردن را مى پوشاند، ولى قسمت زیر گلو و کمى از سینه که بالاى گریبان قرار داشت، نمایان بود.
اسلام این وضع را اصلاح کرد و دستور داد دنباله مقنعه را از پشت گوش یا پشت سر جلو بیاورند و به روى گریبان و سینه بیندازند و نتیجه اش این بود که تنها گردى صورت باقى مى ماند و بقیّه پوشانده مى شد.
ج) روایات متعدّدى نیز در این زمینه در منابع اسلامى و کتب حدیث وارد شده است که شاهد زنده اى بر مدّعاست(297) هر چند روایات معارضى نیز دارد که در این حد
از صراحت نیست، و جمع میان آنها از طریق استحباب پوشاندن وجه و کفین، ویا حمل بر مواردى که منشأ فساد و انحراف است کاملاً ممکن است.
شواهد تاریخى نیز نشان مى دهد که نقاب زدن بر صورت در صدر اسلام جنبه عمومى نداشت (شرح بیشتر در زمینه بحث فقهى و روایى این مسأله در مباحث نکاح در فقه آمده است).
ولى باز تأکید و تکرار مى کنیم که این حکم در صورتى است که سبب سوءِ استفاده و انحراف نگردد.
ذکر این نکته نیز لازم است که استثناءِ وجه وکفین از حکم حجاب مفهومش این نیست که جایز است دیگران عمداً نگاه کنند، بلکه در واقع این یک نوع تسهیل براى زنان در امر زندگى است.

4. منظور از «نسائهنّ» چیست؟

چنانکه در تفسیر آیه خواندیم نهمین گروهى که مستثنى شده اند و زن حق دارد زینت باطن خود را در برابر آنها آشکار کند زنان هستند، منتهى با توجّه به تعبیر «نسائهم» (زنان خودشان) چنین استفاده مى شود که زنان مسلمان تنها مى توانند در برابر زنان مسلمان حجاب را برگیرند، ولى در برابر زنان غیر مسلمان باید با حجاب اسلامى باشند و فلسفه این موضوع چنانکه در روایات آمده این است که ممکن است آنها بروند و آنچه را دیده اند براى همسرانشان وصف کنند و این، براى زنان مسلمان صحیح نیست.
در روایتى که در کتاب من لا یحضره الفقیه آمده امام صادق (علیه السلام) چنین مى فرماید : «لا یَنبَغی لِلمَرأةِ أن تَنکَشِفَ بَینَ یَدَىِ الیَهودِیَّةِ وَالنَّصرانِیَّةِ، فَاِنَّهُنَّ یَصِفنَ ذلِکَ لاِزواجِهِنَّ؛ سزاوار نیست زن مسلمان در برابر زن یهودى یا نصرانى برهنه شود، چرا که آنها آنچه را دیده اند براى شوهرانشان وصف مى کنند». (298)

5. تفسیر جمله «أو ما مَلَکَت أیمانُهُنَّ»

ظاهر این جمله مفهوم وسیعى دارد و نشان مى دهد که زن مى تواند بدون حجاب

در برابر برده خود ظاهر شود، ولى در بعضى از روایات اسلامى تصریح شده است منظور ظاهر شدن در برابر کنیزان است هر چند غیر مسلمان باشند، و غلامان را شامل نمى شود. در حدیثى از امام امیرمؤمنان على (علیه السلام) مى خوانیم که فرمود: «لا یَنظُرُ العَبدُ اِلى شَعرِ مَولاتِهِ؛ غلام نباید به موى زنى که مولاى اوست نگاه کند». (299)
ولى از بعضى روایات دیگر تعمیم استفاده مى شود، امّامسلّماً خلاف احتیاط است.