فهرست کتاب


راه رشد(تحلیلی بر روشهای تربیت نفس و اهداف آن در فرهنگ وحی)

اکبر دهقان

تعریف توبه

الف) بازگشت از خطا به طاعت و پشیمانى از گناه. «أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِن بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ»(760)
ب) به معناى بخشش وپذیرش توبه: هرگاه با حرف (عَلى ) همراه باشد از سوى خداوند مانند: «فَتَلَقَّىٰ آدَمُ مِن رَّبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَیْهِ»(761)
به صورت اسم فاعل مذكر ومؤنث به معنى توبه كننده از گناه «التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ...»(762)، «عَسَىٰ رَبُّهُ إِن طَلَّقَكُنَّ... مُسْلِمَاتٍ مُّؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ »(763)
به صورت صیغه مبالغه (توّاب) به دو معنا آمده است:
الف) بسیار توبه كننده: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ»
ب) بسیار توبه پذیر و بخشنده: «إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ »(764)

شرایط پذیرش توبه

الف) تقوا: «وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِیمٌ»(765) تقوا پیشه كنید، به درستى كه خداوند بسیار توبه پذیر و مهربان است.
ب) تسبیح واستغفار: «فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا»(766) پروردگار را تسبیح وحمد كن واز او آمرزش بخواه كه او بسیار توبه پذیر است.
ج ) استغفار پیامبر صلى الله علیه وآله وسلم: «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُوا أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِیمًا»(767) اى پیامبر! اگر مخالفانى كه به خود ستم كردند نزد تو مى آمدند و از خدا طلب آمرزش مى كردند و پیامبر هم براى آنها استغفار مى كرد خدا را توبه پذیر و مهربان مى یافتند.
د ) فضل و رحمت الهى: «وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكِیمٌ»(768) اگر فضل و رحمت الهى نبود و این كه او توبه پذیر و حكیم است (بسیارى از شما گرفتار مجازات سخت الهى مى شدید).

آثار توبه

الف) غفران و رحمت الهى: «أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِن بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ»(769) هركس از شما از روى نادانى عمل بدى را مرتكب شود سپس توبه كند وكارهایش را اصلاح كند خداوند آمرزنده و مهربان است.
ب) هدایت الهى: «وَإِنِّی لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَىٰ»(770) به تحقیق كه من (خداوند) آمرزنده هستم براى كسى كه توبه كند و ایمان آورد و عمل صالح انجام دهد كه در نتیجه هدایت مى شود.
ج) تبدیل سیّئات به حسنات: «إِلَّا مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُولَٰئِكَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ»(771) كسى كه توبه كند و ایمان بیآورد و عمل صالح انجام دهد، خداوند اعمال زشت این افراد را به نیكویى مبدّل مى سازد.
د) رستگارى: «فَأَمَّا مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَعَسَىٰ أَن یَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحِینَ»(772) كسى كه توبه كند و ایمان آورد و عمل صالح انجام دهد، امید است كه از رستگاران باشد.
ه) پاك شدن و محبوبیت الهى: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ وَیُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ »(773) به تحقیق كه خداوند توبه كنندگان را دوست دارد و پاكان را نیز دوست دارد.
و) ورود به بهشت: «إِلَّا مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَٰئِكَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ»(774) كسى كه توبه كند و ایمان آورد و عمل صالح انجام دهد این افراد داخل بهشت مى شوند.