فهرست کتاب


قهرمان توحید(شرح و تفسیر آیات مربوط به حضرت ابراهیم(ع))

آیت الله مکارم شیرازی گردآوری: ابوالقاسم علیان نژادی

3. درس شجاعت

انسان ها در راه رسیدن به هدفشان باید با ترس خداحافظى نموده و شجاع باشند. مخترعین هواپیما در پرواز اوّل احتمال سقوط و کشته شدن مى دادند، امّا از این خطرات ترسى به دل راه نداده، و با شجاعت سوار بر هواپیماى خود شده، و پرواز را با موفقیّت انجام داده، و با این شجاعت منشأ خدمت بزرگى به جامعه بشریّت شدند. در کارهاى دیگر نیز بدون شجاعت نمى توان به مقصد رسید و آدم هاى ترسو به جایى نمى رسند.

4. توکّل بر خدا

خوانندگان گرامى! اگر در هر کارى علاوه بر تهیّه مقدّمات و شرایط عادّى آن، نیّت خود را صاف، و هدفتان را پاک، و با توکّل بر خدا به آن کار بپردازید، حتماً موفّق خواهید شد. بیان داستان ابراهیم پیامبر(علیه السلام) در قرآن مجید صرفاً براى سرگرمى و وقت گذرانى نیست، بلکه درس توحید و یکتاپرستى و استقامت و شجاعت و توکّل بر خداست.
طبق آنچه که حضرت امیرالمؤمنین على(علیه السلام) نقل کرده، پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) در شب معراج از خداوند متعال پرسید: «اى پروردگار من! پرفضیلت ترین اعمال انسان کدام است؟ خداوند عزّوجل فرمود: «لَیْسَ شَىءٌ عِنْدى اَفْضَلَ مِنَ التَّوَکُّلِ عَلَىَّ وَالرِّضا بِما قَسِمْتُ; هیچ چیز در نزد من با فضیلت تر از توکّل بر من و راضى شدن به آنچه (بین بندگانم) تقسیم مى کنم نیست».(45)

زیانکارترین مردم

در ادامه داستان بت شکنى حضرت ابراهیم(علیه السلام) چنین مى خوانیم:
«(وَأَرَادُوا بِهِ کَیْداً فَجَعَلْنَاهُمُ الاَْخْسَرِینَ); آنها خواستند براى ابراهیم نقشه (خطرناکى) بکشند; ولى ما آنها را از زیانکارترین مردم قرار دادیم».
چه کسانى «أخسرین أعمالاً» هستند؟ زیان کارترین مردم چه ویژگى هایى دارند؟
آیه شریفه 102 سوره کهف پاسخ این سؤال را مى دهد. توجّه فرمایید:
«(قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکُمْ بِالاَْخْسَرِینَ أَعْمَالا * الَّذِینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِى الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَهُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً); بگو: آیا به شما خبر دهیم که زیانکارترین (مردم) در کارها، چه کسانى هستند؟ همان کسانى که سعى و تلاششان در زندگى دنیا گم (و نابود) شده; در حالى که مى پندارند کار نیک انجام مى دهند».
اگر مى بینیم قرآن مجید چنین کسانى را زیانکارترین مردم نام نهاده، دلیلش روشن است; زیرا کسانى که مرتکب گناهى مى شوند، امّا مى دانند خلاف کارند اغلب حدّ و مرزى براى خلاف کارى خود قرار مى دهند، ولااقل چهار اسبه نمى تازند، و بسیار مى شود که به خود مى آیند و براى جبران آن به سراغ توبه و اعمال صالح مى روند.
امّا آنها که گنهکارند و در عین حال گناهشان را عبادت، و اعمال سوء خود را صالحات، و کژى ها را درستى مى پندارند، نه تنها درصدد جبران نخواهند بود، که با شدّت هر چه تمام تر به کار خود ادامه مى دهند، حتّى تمام سرمایه هاى وجود خود را در این مسیر به کار مى گیرند، و لذا زیانکارترین مردم محسوب مى شوند.
سؤال: بت پرستان بابل قصد داشتند با آتش زدن ابراهیم(علیه السلام) به حمایت از خدایان خود برخیزند، امّا از همه زیانکارتر شدند. چرا؟
جواب: چون اگر حضرت ابراهیم(علیه السلام) مى خواست تبلیغات گسترده اى براى توحید و یکتاپرستى کند، و صداى خود را به تمام مردم شهر بابل و شهرها و روستاى اطراف برساند، نه ابزار لازم را براى این کار داشت، و نه نیرویى کافى در اختیارش بود. امّا دشمن ناخواسته این خدمت را به حضرت ابراهیم(علیه السلام) کرد. آنها تمام مردم بابل و اطراف را براى مراسم به آتش افکندن ابراهیم(علیه السلام) و پایان دادن به دعوت هاى وى، دعوت کردند. تبلیغات دشمن همه جا را پر کرده بود، و مردم از همه جا جمع شدند. آتش شعلهور شد. ابراهیم(علیه السلام) را به قلب آتش پرتاب کردند.
صداى هلهله و شادى جمعیّت بت پرست بلند شد. فکر کردند از این تبلیغات گسترده و سرمایه گذارى عظیمى که براى نابودى حضرت ابراهیم کرده اند، سود جستند. ولى ناگهان آتش خاموش شد و در وسط آتش گلستانى پدید آمد که ابراهیم نوجوان صحیح و سالم در وسط گلستان به عبادت و بندگى خداى یکتا مشغول بود! همه ناظران و تماشاچیان در بهت و حیرت فرو رفته، و با تماشاى این صحنه، در دل به ابراهیم و آیین او متمایل شدند. طبق برخى از روایات، هفت روز حضرت ابراهیم در آن گلستان مشغول عبادت بود. مردم بابل و اطراف آن، گروه گروه براى دیدن این صحنه زیبا به آنجا مى آمدند. موج این تبلیغات که اکنون بر خلاف انتظار به نفع ابراهیم(علیه السلام) رقم خورده بود، همه جا را فرا گرفت و بذر یکتاپرستى در همه قلب ها پاشیده شد. آنها که بیشترین هزینه و فعالیّت را کرده بودند کمترین نتیجه را گرفته، و ابراهیم پیامبر(علیه السلام) که کمترین هزینه را کرده بود بیشترین نتیجه را گرفت. بدین جهت، خداوند متعال بت پرستان و مشرکان را زیانکارترین مردم معرّفى کرده است.
* * *