فهرست کتاب


ره توشه جلد1

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تحقیق و نگارش:کریم سبحانی

گوشه‌اى از سیره عملى پیامبر

كسانى كه پیامبر را به عنوان بهترین اسوه و الگو برگزیده‌اند، باید سعى كنند در حد امكان رفتارشان به رفتار او شباهت داشته باشد؛ از این جهت حضرت در جمله بعد گوشه‌اى از سیره و منش عملى خویش را بیان مى‌كنند:
«یا اباذرّ؛ انّى البس الغلیظ و اجلس على الارض و العق اصابعى و اركب الحمار بغیر سرج و اردف خلفى، فمن رغب عن سنّتى فلیس منّى»
﴿صفحه 226 ﴾
اى ابوذر؛ من لباس خشن مى‌پوشم، بر روى زمین مى‌نشینم، انگشتان خود را (بعد از خوردن غذا) مى‌لیسم و بر الاغ بى‌زین سوار مى‌شوم و دیگرى را در پشت سر خود سوار مى‌كنم؛ هر كس از شیوه و رفتار من روى بتابد از من نیست.
پیغمبر كه با قدرت بر تصرف در تكوین مى‌تواند دنیا را در اختیار گیرد میزان بهره‌گیرى او از امكانات مادى در حد تامین نیازهاى اولیّه است. پیشتر حضرت فرمودند: جبرئیل گنجینه‌هاى زمین را در اختیار من گذارد، اما من از پذیرش آن امتناع كردم. در این بخش بروشنى قناعت، ساده‌زیستى و سلوك اجتماعى خود را بیان مى‌فرماید:
از آنجا كه شیوه زندگى رسول‌اللّه(صلى الله علیه وآله)، به عنوان برجسته‌ترین مخلوق و پیام‌آو روحى، مورد توجه مسلمانان و حتى غیرمسلمانان بوده است، همه رفتار و حالات و حتى جزئیات شیوه زندگى و سلوك اجتماعى ایشان با دقّت مورد توجه اطرافیان قرار مى‌گرفته است. به این دلیل بسیارى از جزئیات رفتارى ایشان، از زبان اهل‌بیت، صحابه، تابعین و دیگران نقل شده است. علاوه بر آن، خود حضرت نیز در پاره‌اى از موارد شیوه زندگى خویش را بیان كرده‌اند چنانكه در این بخش نیز به گوشه‌اى از شیوه زندگى خویش اشاره مى‌كنند، تا پیروان حضرت، با شناخت منش و رفتار حضرت، ایشان را اسوه و الگوى خویش برگزینند.
حضرت مى‌فرمایند من لباس خشن مى‌پوشم و لباس نرم نمى‌پوشم تا راحت باشم. بر زمین مى‌نشینم، نه بر فرش‌هاى فاخر و گران‌قیمت. به هنگام غذا حضرت مقید بودند كه با انگشتان غذا بخورند، به علاوه، بعد از غذا انگشتان خویش را مى‌لیسیدند. بر الاغ عریان و بى‌زین سوار مى‌شدند و دیگرى را نیز بر ترك خود سوار مى‌كردند. از این بیان تواضع و اوج بندگى حضرت نمایان مى‌گردد. شگفتا كه حضرت در محیطى كه خوى اشرافیت و استكبار و تفرعن بیداد مى‌كرد، این‌گونه متواضع و فروتن بود؛ تا آنجا كه بر الاغ بى‌زین سوار مى‌شد و از نهایت فروتنى دیگرى را نیز بر آن سوار مى‌كرد!
در مقابل، ما مدعیان پیروى ایشان در این اندیشه‌ایم كه لباس خوب بپوشیم و غذاى لذیذ بخوریم و بالاخره زندگى راحت و آسوده براى خود فراهم سازیم. مایلیم كه ماشین
﴿صفحه 227 ﴾
مدرن و لوكس براى خود تهیه كنیم و هر چه بیشتر از زینت‌ها و تجملات دنیا استفاده كنیم.
گفتنى است كه در این عصر نمى‌توان انتظار داشت كه شیوه معیشت و زندگى مردم با شیوه زندگى حضرت منطبق گردد، زیرا سطح زندگى و وضعیت اقتصادى هر زمان با زمان دیگر متفاوت است و، به موازات پیشرفت علم و تكنولوژى، پیشرفت‌هاى مهمّى در شرایط زندگى بشر پدید آمده است. چیزى كه هست رعایت قوانین و اصول تخلف‌ناپذیر اسلام ضرورى است و در هر زمان باید شأن افراد در نحوه معیشت و زندگى رعایت شود و از تجمل‌گرایى، زیاده‌طلبى و اسراف، دورى شود.
﴿صفحه 226 ﴾
﴿صفحه 229 ﴾

درس شانزدهم: خطر دوستى مال و مقامو ستایش قناعت و ساده زیستى

ـ دنیا، هدف یا وسیله
ـ دنیاى نكوهیده
ـ مؤمنان فقیر، سبكباران عرصه بهشت
ـ ستایش قناعت و ساده زیستى و نكوهش زیاده طلبى
ـ ستایش بریدگى از دنیا و بى‌اعتنایى به آن
﴿صفحه 230﴾
﴿صفحه 231 ﴾

خطر دوستى مال و مقامو ستایش قناعت و ساده زیستى

«یا أَباذَرٍّ؛ حُبُّ الْمالِ وَالشَّرَفِ اَذْهَبُ لِدینِ الرَّجُلِ مِنْ ذِئْبَیْنِ ضارِیَیْنِ فى زَرْبِ الْغَنَمِ فَاَغارا فیها حَتّى أَصْبَحا فَماذا اَبْقَیا مِنْها. قالَ؛ قُلْتُ: یا رَسُولَ اللّهِ؛ أَلْخائِفُونَ الْخاضِعُونَ الْمُتَواضِعُونَ الذّاكِروُنَ اللّهَ كَثیراً أَهُمْ یَسْبِقُونَ النّاسَ إِلىَ الْجَنَّة ِ؟
فَقالَ: لا، وَلكِنْ فُقَراءُ الْمُسْلِمینَ فَإِنَّهُمْ یَتَخَطَّوْنَ رِقابَ النّاسِ، فَیَقُولُ لَهُمْ خَزَنَةُ الْجَنَّةِ كَما أَنْتُمْ حَتّى تُحاسَبُوا، فَیَقُولُونَ بِمَ نُحاسَبُ فَوَاللّهِ ما مَلَكْنا فَنَجُودَ وَ نَعْدِلَ وَلا أُفیضَ عَلَیْنا فَنَقْبِضَ وَ نَبْسُطَ وَ لكِنّا عَبَدْنا رَبَّنا حَتّى دَعانا فَاَجَبْنا.
یا أَباذَرٍّ؛ إِنَّ الدُّنْیا مَشْغَلَةٌ لِلْقُلُوبِ وَالْأَبْدانِ وَ إِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وَ تَعالى سائِلُنا عَمّا نَعَّمَنا فى حَلالِهِ فَكَیْفَ بِما نَعَّمَنا فى حَرامِهِ.
یاأَباذَرٍّ؛ إِنّى قَدْ دَعَوْتُ اللّهَ جَلَّ ثَناؤُهُ أَنْ یَجْعَلَ رِزْقَ مَنْ یُحِبُّنى الْكِفافَ وَ أنْ یُعْطِىَ مَنْ یُبْغِضُنى كَثْرةَ الْمالِ وَ الْوَلَدِ. یا أَباذَرٍّ؛ طُوبى لِلزّاهِدینَ فى الدُّنْیا أَلرّاغِبینَ فِى الْاخِرَةِ الَّذینَ اتَّخَذُوا أَرْضَ اللّهِ بِساطاً وَتُرابَها فِراشاً وَ مائَها طیباً وَاتَّخَذُوا كِتابَ اللّهِ شِعاراً وَ دُعاءَهُ دِثاراً یَقْرِضُونَ الدُّنْیا قَرْضاً.
یا أَباذَرٍّ؛ حرْثُ الْاخِرَةِ الْعَمَلُ الصّالِحُ وَحَرْثُ الدُّنْیا الْمالُ وَالْبَنُونَ»