فهرست کتاب


ره توشه جلد1

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تحقیق و نگارش:کریم سبحانی

لزوم قدرشناسى از سلامتى و توانگرى

«و صحّتك قبل سقمك و غناك قبل فقرك»
دوّم اینكه: تندرستى را پیش از بیمارى غنیمت شمار.
سوّم اینكه: توانگرى را پیش از فقر و پریشانى غنیمت شمار.
﴿صفحه 41 ﴾
اگر بر اداره زندگى‌اى، هر چند ساده و بى‌آلایش، قدرت دارى و فقر مالى تو را به دیگران وابسته نكرده است، پیش از آنكه، خداى ناكرده به فقر و پریشانى مبتلا شوى و براى اداره زندگى روزانه خود به دیگران محتاج شوى، قدر آن نعمت را بدان. اگر اكنون امكانات ساده‌اى در اختیار توست و با قناعت مى‌توانى روز را به شب رسانیده، به تحصیل ادامه دهى، آن‌را غنیمت شمار و بترس از روزى كه براى تأمین همین زندگى ساده، مجبور شوى تحصیل را رها كنى و به كسب و كار دیگرى مشغول شوى. اگر مى‌توانى با زندگى‌اى زاهدانه ایام را سپرى كنى، از این فرصت استفاده كن و بیش از فكر كردن به نبودها و كمبودها، به آنچه دارى بیندیش و از آن قدردانى كن. دوران بى‌نیازى تو فرصت خوبى براى كمك به دیگران است، پس پیش از از دست رفتن فرصت و رسیدن دوران فقر و نادارى، دست نیازمندان را بگیر.
توجه به این نكته ضرورى است كه فقر و نیازمندى خفّت‌بار، در شأن كرامت انسانى نیست و به عنوان صفت مذموم مورد نكوهش قرار گرفته است. خداوند بر بنده خویش ذلت را نمى‌پسندد، بلكه سربلندى و عزت او را مى‌خواهد، پس در حدّ توان باید كوشید از نیازمندى خود به دیگران كاست و راههاى مقابله با نیازمندى، از قبیل: قناعت، مناعت طبع، پرهیز از تجمل‌گرایى و اسراف را به خوبى آموخت و به آنها عمل كرد.
«و فراغك قبل شغلك.»
چهارم اینكه: نعمت فراغت و آرامش را قبل از رسیدن دوران گرفتارى غنیمت شمار.
پیشتر در محتواى این جمله بحث شد، ولى تذكر این نكته لازم است كه منظور حضرت این نیست كه از زیر بار مسؤولیت شانه خالى كن و وظایف اجتماعى را نپذیر و بى‌كارى را غنیمت شمار؛ این برداشت منفى است. احتمالا منظور حضرت این است كه پیش از مجبور گشتن به پذیرش مسؤولیت‌هاى ناخواسته و مرجوح و تحمیل اشتغالات و سلب قدرت انتخاب، قدر این فرصت‌هایى را كه مى‌توانید آزادانه انتخاب كنید و بدون تحمیل تصمیم بگیرید، بدانید و از این فرصت‌ها براى انتخاب اصلح استفاده كنید.
﴿صفحه 42 ﴾

زندگى دنیا بستر انتخاب، رشد و تعالى

«و حیواتك قبل موتك»
پنجم اینكه: نعمت زندگى را پیش از رسیدن مرگ غنیمت شمار.
نعمت حیات، نعمت عام و گسترده‌اى است كه بعد از سایر نعمت‌ها ذكر شده است. در واقع نعمت‌هاى دیگر به نعمت حیات و زندگى وابسته‌اند. اگر زندگى نباشد، جایى براى نعمت‌هاى دیگر نمى‌ماند، پس ریشه و اساس نعمت‌ها، نعمت زندگى دنیوى است كه از سوى خداوند به بندگان ارزانى شده است و بعد از مردن، گرچه انسان از نعمت حیات اخروى بهره‌مند است، ولى قدرت عمل، انتخاب و تصمیم‌گیرى آزادانه از او سلب مى‌گردد. آنجاست كه بر زندگى گذشته خویش و از دست دادن فرصت‌ها و بر سوء انتخاب خویش حسرت مى‌خورد و براى جبران مفاسد گذشته، درخواست بازگشت به دنیا مى‌كند؛ ولى چه سود كه درخواست او پذیرفته نمى‌شود.
«حَتّى اِذا جاءَ اَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعوُنِ. لَعَلّى اَعْمَلُ صالِحاً فیما تَرَكْتُ كَلاّ اِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ اِلى یَوْمِ یُبْعَثوُنَ.»(21)
آنگاه كه مرگ یكى از آنها فرا رسد، خواهد گفت: بار الها مرا به دنیا باز گردان، تا شاید عمل صالحى انجام دهم. این درخواست هرگز عملى نخواهد شد و این سخنى است كه از روى حسرت مى‌گوید (و سودى نمى‌بخشد) و پشت سرشان برزخى است تا روزى كه برانگیخته شوند.
برخى بزرگان سفارش مى‌كردند، به هنگام خواب تصوّر كنید كه شاید این خواب بیدارى نداشته باشد و در آن حال فرشته مرگ روح شما را قبض كند، زیرا قرآن مى‌فرماید:
«اللّهُ یَتَوَفَّى الاَْنْفُسَ حینَ مَوْتِها وَالَّتى لَمْ تَمُتْ فى مَنامِها...»(22)
خداست كه به هنگام مرگ ارواح بندگان را مى‌گیرد و آن را كه هنوز مرگش فرا نرسیده، در حال خواب روحش را قبض مى‌كند.
﴿صفحه 43 ﴾
روح در هنگام خواب، تقریباً، از بدن جدا مى‌شود و اگر اجل انسان فرا رسید، به طور كامل ارتباطش از بدن قطع مى‌شود، از این جهت خداوند در ادامه آیه شریفه مى‌فرماید:
«فُیُمْسِكُ الَّتى قَضى عَلَیْها الْمَوْتَ وَ یُرْسِلُ الاُخْرى اِلى اَجَل مُسَمّىً...»
سپس آن را كه حكم به مرگش كرده، جانش را نگه مى‌دارد و آن را كه حكم به مرگش نكرده به‌بدنش بر مى‌گرداند، تا آن هنگام كه مرگ او فرا رسد.
در واقع انسان در حال خواب نیمى از مسیر مرگ را پیموده است، لذا توصیه كرده‌اند به هنگام خواب، فرض كنید كه روح پس از جدا شدن از بدن، دیگر به آن بر نمى‌گردد و آنگاه كه از خواب بیدار شدید، خدا را سپاس گویید كه جانى دوباره به بدن شما داده و پس از مردن، حیاتى دوباره به شما عطا كرده است. به تعبیر دیگر، فرض كنید به عالم برزخ رفته‌اید و اعمال ناشایست شما آشكار گشته، مورد بازخواست و مؤاخذه قرار گرفته‌اید و آنگاه از ملایكه مقرب الهى درخواست بازگشت به دنیا مى‌كنید و آنها این اجازه را به شما مى‌دهند؛ حال كه به دنیا باز گشته‌اید و دوباره فرصت عمل یافته‌اید، چه خواهید كرد و چگونه خواهید بود؟ قدر این فرصت دوباره را بشناسیم و لحظه لحظه آن را غنیمت بدانیم، زیرا زمانى فرا مى‌رسد كه حسرت گفتن یك «لا اله الا اللّه» بر دلها خواهد ماند و به قول امیر مؤمنان على(علیه السلام):
«مَنْ قَصَّرَ فى الْعَمَلِ أُبْتُلِىَ بِالْهَمِّ وَ لا حاجَةَ لِلّهِ فیمَنْ لَیْسَ لِلّهِ فى مالِهِ و نَفْسِهِ نَصیبٌ.»(23)
هر كس در انجام عمل خیر كوتاهى كند، به غم و اندوه دچار مى‌شود و خدا را كارى نیست با كسى كه در دارایى و جانش بهره‌اى براى خدا نباشد.
﴿صفحه 44 ﴾
﴿صفحه 41﴾

درس سوم: درك صحیح از واقعیت هاىزندگى و استفاده بهینه از عمر

ـ استفاده بموقع از فرصت ها و كنار زدن آرزوهاى طولانى
ـ مراحل سهل انگارى
ـ دنیاگریزى و تفسیرهاى نابجا
ـ دنیاگریزى و اصالت دادن به آخرت
ـ انجام بموقع وظایف و تكالیف
ـ اندیشه مرگ، پایان بخش آرزوهاى دراز
ـ نقش واسطه اى دنیا
﴿صفحه 43﴾