فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

حقایق ملكوتی و دقایق عرشی

سرعت رضایت خدا از بنده ای كه به سبب گناه مورد خشم قرار گرفته و مطرود بارگاه شده و اكنون متوسل به توبه و انابه و دعا گشته، به خاطر رحمت
﴿صفحه 523﴾
بی نهایت مولا و لطف و رأفت فراوان حضرت اللّه و كرامت و محبت وجود مبارك حضرت حق است. به این علت كسی را كه عمری در گناه دست و پا می زده و روز و شبی را بدون خطا به سر نبرده، با لحظه ای توبه و انابه و پشیمانی و ندامت می بخشد و از همه ی گناهانش درمی گذرد و عمل اندكش را كه همان توبه و دعاست می پذیرد و وی را مورد عنایت ویژه قرار می دهد !
به این سبب امیرالمؤمنین (علیه السلام) بعد از جمله ی ملكوتی « یا سریع الرّضا » عرضه می دارد : بیامرز كسی را كه جز دعا مالك و اختیار دار چیزی نیست ; زیرا كه دعا و زاری واقعی دلالت دارد بر كمال فقر و تهی دستی و ذلت و مسكنت و بیچارگی، و این كه دعا كننده وسیله ای از طاعت و عبادت و خیرات كه به واسطه ی آنها مورد مغفرت قرار گیرد ندارد و مالك سود و زیانی نیست و قدرت جلب منفعت و دفع ضرری را ندارد و این كه به پیشگاهت به دعا و زاری آمده، جز به توفیق و لطف تو نیامده و در حقیقت این دعا و زاری هم كشش رحمت و عنایت توست كه اگر این كشش و جاذبه را هم به سوی او توجه نمی دادی هرگز نمی توانست زبان به دعا بگشاید و قلب و جان را در گردونه ی حال قرار دهد و از دیده ی خود قطره ی اشكی ببارد.
چنین بنده ای البته سزاوار مغفرت و ترحم و محبت توست و باید با تضرع و زاری به عنوان دعا به حضرتت عرضه بدارد : كریم از تهی دست و فقیر نمی پرسد چه آورده ای، بلكه از راه لطف و محبت می پرسد چه می خواهی ؟ و باید بگوید : این كه فرموده ای اگر یك قدم به سوی من آیید من ده قدم به سوی شما می آیم، ای مولای مهربان من ! چنان درمانده و مضطر و بیچاره ام، و چنان از پاافتاده و ناتوانم كه این یك قدم را هم نمی توانم به سوی تو آیم، این یك قدم را نیز تو به سوی این فقیر تهی دست بیا، تا از اسارت هوا و زندان نفس و زنجیرهایی كه شیطان به دست و پای جانش نهاده آزاد شود و در فضای
﴿صفحه 524﴾
رحمت و مغفرتت به پرواز آید.
ای كریم ترین كریمان می گویند : امیرالمؤمنین (علیه السلام) بنده ی عاشق و عارف تو بر كفن سلمان نوشت :
وَفَدْتُ عَلَی الكَریمِ بِغَیرِ زَاد *** مِنَ الحَسَناتِ وَالقَلبِ السَّلِیمِ
وَحَملُ الزّادِ أقبَحُ كُل شَیء *** إذَا كَانَ الوُفُودُ عَلی الكَرِیمِ(725)
تهی دست و با كشكول خالی از خوبی ها و بدون دل سالم، بر كریم وارد شدم. حمل كردن زاد و توشه هنگامی كه ورود بر كریم است زشت ترین چیزهاست.
پروردگارا ! تهی دست و بی نوایی هستم كه بر تو واردم و چیزی هم كه لایق تو باشد به محضرت نیاورده ام. این گدای محتاج را از خزانه ی كرمت تا جایی مورد محبت قرار ده كه همه ی گناهانش بخشیده شود و بدنش بر آتش دوزخ حرام گردد و راهش به سوی بهشت باز شود و به سعادت دنیا و آخرت و به اوج خوشنودی و رضایت تو برسد.
ای وجود مباركی كه هر كاری بخواهی بر اساس حكمت و مصلحت و عدل و داد و رأفت و رحمت انجام می دهی و كسی را نسبت به آنچه انجام می دهی حقّ چون و چرا نیست.
در این كه نام تو دوای درد ماست، اهل حقیقت و سالكان مسلك عشق و محبت و عارفان وادی معرفت كلماتی دارند. گروهی از آنان می گویند : شاید مراد از این نام همان الفاظ تدوینی باشد كه البته دارای اثرات فراوان و خواص بسیار است. یكی از آثار و خواصش این است كه هرگاه دعا كننده محبوبش را با اسماء و نام هایی كه ویژه ی اوست صدا بزند، محبوب كه حبیب را خواننده ی نام زیبایش می بیند پاسخ او را می دهد.

﴿صفحه 525﴾
( ولِلَّهِ الأَسْمَاءُ الْحُسْنَی فَادْعُوهُ بِهَا )(726).
« و برای خدا نام هایی نیكوتری است، پس او را با همان نام ها بخوانید ».
هنگامی كه عبد محتاج، دست به پیشگاهش بردارد و به امید این كه مورد عنایت قرار گیرد، با دل پر درد و زبان پاك چه در جلوت و چه در خلوت، چه میان جمع و چه در تنهایی فریاد بزند : « یا اللّه »، « یا رحمن »، « یا كریم »، « یا ربّ »، « یا أرحم الرّاحمین »، محال است شنونده ی كریمی چون حضرت حق پاسخ او را ندهد.
روایات می گوید : مراد از اسماء و نام های حق، امام معصوم و ولی كامل و انسان جامع است كه مظهر تام و جلوه گاه معانی و مفاهیم اسماء است كه هر دردمندی كه دچار درد فكری و روحی و بیماری باطنی است به او متوسل شود درمان می شود.
آری، با توسل به انسان كامل همه ی درهای هدایت و سعادت به روی انسان باز می شود و از بیماری شرك و كفر و نفاق و بیماری های اخلاقی و عملی نجات می یابد.
انسان كامل، اسم اعظم حق است كه نسبت به آسیای هستی به منزله ی قطب و محور است، چنانكه درباره ی ولی اللّه الأعظم حضرت حجة بن الحسن (علیه السلام) وارد شده :
وَهُوَ الَّذِی بِبَقائِهِ بَقِیَتِ الدُّنیَا، وَبِیُمْنِهِ رُزِقَ الوَرَی وَبِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الأَرضُ وَالسَّمَاءُ.
« بقای دنیا به بقای اوست، و انسان ها به بركت او به رزق و روزی می رسند،

﴿صفحه 526﴾
و ثبات زمین و آسمان ها متكی به وجود اوست ».
در هر صورت عاشق، با نام و اسم معشوق و مسمّای اسم كه وجود معشوق است آشناست و با توسل به اسم و نام او به محضرش مشرف می شود و دردهایش را با نظر لطف و محبت معشوق درمان می كند و چیزی در این جهان هستی برای او لذیذتر از گفتن نام معشوق و شنیدن اسم محبوب نیست.
در روایت است كه حضرت خلیل را گوسفندانی زیاد در اختیار بود. گروهی از فرشتگان چنین گمان كردند كه دوستی و محبتش نسبت به حضرت حق با دوستی كه از ثروت در اختیار اوست ارتباط دارد. خدای مهربان، جبرئیل را برای بیداری آنان برگماشت تا بر تپه ای درآید و ندا دهد :
« سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ المَلائِكَةِ وَالرُّوحِ ».
حضرت خلیل از شنیدن نام محبوب بی تاب شد و با زبان حال گفت :
این مطرب از كجاست كه برگفت نام دوست *** تا جام و جامه بذل كنم بر پیام دوست
پس به دنبال آن آواز به سوی تپه دوید ولی كسی را نیافت، گفت : ای گوینده ی نیكو زبان، اگر یك بار دیگر نام معشوقم را بر زبان جاری كنی، نصف گوسفندانم را به تو می بخشم. جبرئیل باز نام حق را ندا داد. حضرت خلیل از شدت اشتیاق از خود بی خود شد، چون به حال عادی بازگشت، فریاد كشید : یك بار دیگر نام محبوبم را ندا ده تا همه ی گوسفندانم را به تو وا گذارم. جبرئیل باز نام حق را آواز داد. حضرت ناله ای زد و گفت : دیگر چیزی ندارم كه فدای نام او كنم پس بیا و وجودم را مالك شو !
﴿صفحه 527﴾
محبوبا ! به كسی كه سرمایه اش امید و ساز و برگش گریه است رحم كن، تا با رحمت تو از هر نوع تهی دستی نجات یابد و نام تو دوای دردش باشد و یاد تو شفای دردش گردد و طاعت و عبادتت موجب توانگریش شود.
« یا اللّه »، « یا ربّ »، « یا كریم »، « یا حبیب »، « یا أنیس »، « یا مونس »،
« یا أكرم الأكرمین »، « یا أرحم الرّاحمین »، « یا سابغ النعم »، « یا دافع النقم »، « یا نور المستوحشین فی الظلم »، « یا عالماً لا یعلم »، « صل علی محمد و آل محمد ».
پایان شرح دعای كمیل ;
25 شوال مصادف با روز شهادت
امام به حق ناطق حضرت صادق (علیه السلام)
برابر با 10 / 10 / 1381 شمسی

پاورقی

1 - فرقان : 77.
2 - بقره : 186.
3 - ق : 16.
4 - ابراهیم : 39.
5 - مریم : 9 ـ 5.
6 - مائده : 115 ـ 112.
7 - غافر : 60.
8 - محجّة البیضاء : 2 / 282، كتاب الأذكار و الدعوات، باب 2.
9 - محجّة البیضاء : 2 / 282، كتاب الأذكار و الدعوات، باب 2.
10 - محجّة البیضاء : 2 / 283، كتاب الأذكار و الدعوات، باب 2
11 - كافی : 2 / 466، باب فضل الدعاء...، حدیث 2.
12 - كافی : 2 / 467، باب فضل الدعاء...، حدیث 8.
13 -1 ـ كافی : 2 / 468، باب أن الدعاء سلاح المؤمن، حدیث 2 ; محجّة البیضاء : 2 / 284، باب الثانی فی آداب الدعاء.
14 - كافی : 2 / 471، باب الهام الدعاء، حدیث 2 ; محجّة البیضاء : 2 / 284، باب الثانی فی آداب الدعاء...
15 - كافی : 2 / 470، باب أن الدعاء شفاء من كل داء، حدیث 1 ; محجّة البیضاء : 2 / 285، باب الثانی فی آداب الدعاء...
16 - كافی : 2 / 487، باب الاجتماع فی الدعاء، حدیث 2 ; جامع احادیث الشیعه : 19 / 354.
17 - مستدرك الوسائل : 5 / 239، باب 36، حدیث 5772 ; جامع احادیث الشیعه : 19 / 354.
18 - وسائل الشیعه : 7 / 104، باب 38، حدیث 8856.
19 - وسائل الشیعه : 7 / 105، باب 39، حدیث 8860.
20 - یوسف : 87.
21 - زمر : 53.
22 - كنز العمال : 5869 ; میزان الحكمه : 10 / 5046، القنوط، حدیث 17109.
23 - مستدرك الوسائل : 12 / 59، باب 64، حدیث 13507.
24 - مستدرك الوسائل : 12 / 59، باب 64، حدیث 13507.
25 - كافی : 2 / 466 در ابواب مختلف ; محجّة البیضاء : 268 ـ 349.
26 - دعوات راوندی : 35، حدیث 83 ; بحار الانوار : 86 / 273، باب 2، حدیث 17.
27 - المقنعة : 155 ; بحار الانوار : 86 / 271، باب 2، حدیث 13 و 19.
28 - بحار الانوار : 86 / 282، باب 2، حدیث 27.
29 - بحار الانوار : 86 / 283، باب 2، حدیث 28 ( مضمون حدیث ).
30 - مستدركات علم الرجال : 6 / 314.
31 - رسائل سید مرتضی.
32 - بحار الانوار : 33 / 399، باب 23، حدیث 620.
33 - مستدركات علم الرجال : 6 / 314.
34 - مصباح كفعمی : 555.
35 - محجّة البیضاء : 2 / 285، آداب الدعاء وهی عشرة.
36 - محجّة البیضاء : 2 / 285، آداب الدعاء وهی عشرة.
37 - كافی : 2 / 481، باب البكاء، حدیث 1.
38 - كافی : 2 / 80، باب اجتناب المحارم، حدیث 2
39 - تفسیر امام عسكری : 25، الافتتاح بالتسمیة... ; وسائل الشیعه : 7/170، باب 17، حدیث 9032.
40 - مكارم الأخلاق : 346، فی المهمات ; بحار الانوار : 92 / 159، باب 15.
41 - مستدرك الوسائل : 5 / 304، باب 16، حدیث 5929.
42 - روایات 4 تا 7 در تفسیر فاتحة الكتاب موجود است.
43 - دیوان فیض كاشانی: 2 / 836، غزل 424.
44 - روم : 4.
45 - تغابن : 1.
46 - اخلاص : 1.
47 - دیوان فیض كاشانی : 2 / 754، غزل 305.
48 - سعدی شیرازی، دیوان اشعار، شماره ی 1.
49 - شرح و تفصیل حقایق و اشارات و لطایف مربوط به بسم اللّه الرحمن الرحیم را می توانید در كتابهای كافی، معانی الاخبار، توحید صدوق، وسائل الشیعه، بحر الحقایق، مفاتیح الغیب و تفسیر فاتحة الكتاب كه تألیف یكی از دانشمندان پس از عصر فیض كاشانی است ملاحظه كنید.
50 - انیس اللیل : 41.
51 - سعدی شیرازی، دیوان اشعار، غزل 439.
52 - افق دانش : 11.
53 - كهف : 51.
54 - فصّلت : 11
55 - نوح : 16.
56 - گذشته و آینده ی جهان : 20 ـ 27.
57 - افق دانش : 89 ـ 94.
58 - افق دانش : 118.
59 - نوح : 14.
60 - مؤمنون : 12.
61 - فرقان : 54.
62 - علق : 2.
63 - سجده : 8.
64 - انسان : 2.
65 - حشر : 24.
66 - زمر : 6.
67 - مؤمنون : 14.
68 - نحل : 78.
69 - گذشته و آینده ی جهان : 51 ـ 70، « با تلخیص و تصرف ».
70 - دیوان فیض كاشانی : 2 / 1139، غزل 801.
71 - نشانه هایی از او : 88 ـ 133.
72 - هاتف اصفهانی، دیوان اشعار.
73 - نشانه هایی از او : 1 / 174.
74 - نشانه هایی از او : 2 / 92.
75 - نحل : 69.
76 - سنایی غزنوی، دیوان اشعار، در هجای معجزه ( بعض ابیات ).
77 - زمر : 53.
78 - بقره : 173، 182، 192، 199 ; مائده : 39.
79 - بقره : 207 ; آل عمران : 30.
80 - بقره : 221.
81 - بقره : 235.
82 - بقره : 105.
83- بقره : 105
84 - نساء : 43.
85 - نساء : 16.
86 - یوسف : 64.
87 - نجم : 32.
88 - محجة البیضاء : 8 / 384، باب فی سعة رحمة اللّه.
89 - روایات باب رحمت خدای متعال به طور مفصل در بحار الانوار : 7 / 286، باب 14 ما یظهر من رحمته تعالی فی القیامة، و محجة البیضاء : 8 / 383، باب فی سعة رحمة اللّه، و كتاب تفسیر فاتحة الكتاب و تفاسیر قرآن نقل شده است
90 - تفسیر فاتحة الكتاب : 74.
91 - تفسیر فاتحة الكتاب : 63.
92 - انیس اللیل : 45.
93 - تفسیر روح البیان : 1 / 337.
94 - انیس اللیل : 45.
95 - انیس اللیل : 46.
96 - رعد : 39.
97 - ابراهیم : 27.
98 - تفسیر فاتحة الكتاب : 107.
99 - مولوی، مثنوی معنوی، تهدید فرستادن سلیمان....
100 - نشانه هایی از او : 151.
101 - وحشی بافقی، فرهاد و شیرین، در ستایش پروردگار، بعض ابیات.
102 - فاطر : 10.
103 - خصال : 2 / 639، من روی أن للّه عز و جل...، حدیث 14 ; بحار ا لانوار : 54 / 320، باب 2، حدیث 2.
104 - اسلام و هیئت : 444.
105 - اسلام و هیئت : 460.
106 - اسلام و هیئت : 449.
107 - كافی : 1 / 118، باب معانی الاسماء...، حدیث 9.
108 - عوالی اللآلی : 4 / 132، حدیث 227 ; بحار الانوار : 68 / 23، باب 61، حدیث 1.
109 - آل عمران : 29.
110 - انعام : 59.
111 - نحل : 19.
112 - سبأ : 2.
113 - دانستنی های جهان علم : 190.
114 - المیزان : 1 / 487.
115 - تفسیر ابو الفتوح : 1 / 331.
116 - كشف الاسرار : 1 / 703.
117 - مائده : 15.
118 - مائده : 44
119 - اقبال : 349 ; بحار الانوار : 95 / 226، باب 2، اعمال خصوص یوم العرفه.
120 - بقره : 279
121 - نساء : 10.
122- كافی : 2 / 276، باب الكبائر، حدیث 1.
123 - نساء : 31.
124 - عیون اخبار الرضا : 2 / 125، باب 35 ( ما كتبه الرضا للمأمون... )، حدیث 1.
125 - كافی : 2، باب الذنوب ; بحار الانوار : 73، باب 137، 138، 142 و ج 79 ابواب المعاصی والكبائر ; میزان الحكمه : 4 / 1879، الذنب.
126 - شوری : 30.
127 - كافی : 2 / 269، باب الذنوب، حدیث 3.
128 - كافی : 2 / 272، باب الذنوب، حدیث 16.
129 - كافی : 2 / 275، باب الذنوب، حدیث 26.
130 - كافی : 2 / 279، باب الكبائر، حدیث 9.
131 - مضمون بعض روایات ائمه ی اطهار (علیهم السلام) بر این مطالب اشاره دارد كه : مؤمن زنده است و كافر مرده.
132 - معانی الاخبار : 269.
133 - مائده : 90.
134 - بقره : 219.
135 - وسائل الشیعه : ج 25، ابواب نوشیدنی های حرام، باب 9، حدیث 31947 و...
136 - وسائل الشیعه : ج 25، ابواب نوشیدنیهای حرام، باب 12، حدیث 32003.
137 - وسائل الشیعه : ج 25، ابواب نوشیدنیهای حرام، باب 12، حدیث 32009.
138 - وسائل الشیعه : ج 25، ابواب نوشیدنی های حرام، باب 12، حدیث 31992.
139 - كافی : 1 / 403، باب أن الخمر رأس كل اثم و شرّ، حدیث 8.
140 - وسائل الشیعه : ج 25، ابواب نوشیدنی های حرام، باب 12، حدیث 31980.
141 - وسائل الشیعه : ج 17، ابواب ما یكتسب به.... باب 35.
142 - بقره : 219.
143 - كافی : 2 / 354، باب من طلب عثرات المؤمنین.... حدیث 1.
144 - كافی : 2 / 354، باب من تتبع عثرات المؤمنین.... حدیث 2
145 - كافی : 2 / 374، باب مجالسة أهل المعاصی، حدیث 1
146 - كافی : 2 / 374، باب مجالسة أهل المعاصی، حدیث 2.
147 - كافی : 2 / 377، باب مجالسة أهل المعاصی، حدیث 10.
148 - كافی : 2 / 379، باب مجالسة أهل المعاصی، حدیث 14.
149 - محجّة البیضاء : 3 / 288، كتاب آداب الصحبة و المعاشرة.
150 - عطار نیشابوری، دیوان اشعار، شماره ی 107، بعض ابیات.
151 - معانی الاخبار : 269.
152 - قصص : 76.
153 - شوری : 27.
154 - مریم : 28.
155 - بحار الانوار : 72 / 273، باب 70، حدیث 1.
156 - بحار الانوار : 75 / 263، باب 23.
157 - بقره : 14.
158 - كافی : 2 / 351، باب من آذی المسلمین.... حدیث 2 و 6.
159 - كافی : 2 / 351، باب من آذی المسلمین.... حدیث 2 و 6.
160 - حجرات : 11.
161 - نحل : 91.
162 - بقره : 27.
163 - اسراء : 34.
164 - مائده : 1.
165 - كافی : 2 / 290، باب فی أصول الكفر.... حدیث 8 ; گناهان كبیره : 1 / 372.
166 - كافی : 2 / 239، باب المؤمن و علاماته...، حدیث 28، با اندكی اختلاف ; و گناهان كبیره : 1 / 372.
167 - انعام : 151.
168 - بحار الانوار : 68 / 329، باب 81، حدیث 1.
169 - بحار الانوار : 68 / 333، باب 81، حدیث 9.
170 - بحار الانوار : 68 / 336، باب 81، حدیث 20.
171 - كافی : 2 / 69، باب الخوف والرجاء، حدیث 8.
172 - روایات مربوط به دروغ، در كتابهای كافی : 2 / 338 ; وسائل الشیعه : 12 / 243، باب 138 ; مستدرك الوسائل : 9 / 83، باب 120 و... ; بحار الانوار : 69 / 232، باب 114 به طور مفصل آمده.
173 - یس : 15.
174 - آل عمران : 61.
175 - زمر : 3.
176 - مستدرك الوسائل : 17 / 416، باب 6، حدیث 21714.
177 - بحار الانوار : 69 / 259، باب 114، حدیث 25.
178 - بحار الانوار : 69 / 259، باب 114، حدیث 21.
179 - بحار الانوار : 69 / 262، باب 114، حدیث 40.
180 - كافی : 2 / 340، باب الكذب، حدیث 11 ; بحار الانوار : 69 / 249، باب 114، حدیث 14.
181 - توحید صدوق : 72، باب التوحید و نفی التشبیه.
182 - بحار الانوار : 69 / 261، باب 114، حدیث 37.
183 - بحار الانوار : 69 / 261، باب 114، حدیث 38.
184 - جامع الاخبار : 173.
185 - مائده : 44 و 45 و 47.
186 - گناهان كبیره : 2 / 365.
187 - وسائل الشیعه : 9 / 12، باب 1، حدیث 11392.
188 - بحار الانوار : 29 / 223، حدیث 8.
189 - گناهان كبیره : 2 / 223.
190 - مطففین : 1 ـ 7.
191 - گناهان كبیره : 1 / 418.
192 - انبیاء : 47.
193 - آل عمران : 134.
194 - ابراهیم : 7.
195 - معانی الاخبار : 269.
196 - محجة البیضاء : 8 / 106، كتاب النیة و الصدق و الاخلاص.
197 - محجة البیضاء : 8 / 104، كتاب النیة و الصدق و الاخلاص.
198 - ثواب الاعمال : 269، عقاب من كان ذاوجهین... ; قلب سلیم : 61.
199 - حجرات : 12.
200 - كافی : 2 / 71، باب حسن الظن باللّه...، حدیث 2 ; بحار الانوار : 67 / 365، باب 59، حدیث 14.
201 - بحار الانوار : 67 / 365، باب 59، ذیل حدیث 14.
202 - كافی : 2 / 301، باب المراء و الخصومة.... حدیث 5.
203 - غرر الحكم : 461، حدیث 10570 ; میزان الحكمه : 2 / 874، الجهل، حدیث 2859.
204 - غرر الحكم : 462، حدیث 10578 ; میزان الحكمه : 7 / 3508، العداوة، حدیث 12030.
205 - اختصاص : 230 ; میزان الحكمه : 7 / 3508، العداوة، حدیث 12037.
206 - كافی : 2 / 313، باب العجب، حدیث 2.
207 - كافی : 2 / 313، باب العجب، حدیث 5.
208 - كافی : 2 / 314، باب العجب، حدیث 8.
209 - ماعون : 4 ـ 6.
210 - محجة البیضاء : 6 / 139 ـ 141، كتاب ذمّ الجاه والریاء..
211 - محجة البیضاء : 6 / 139 ـ 141، كتاب ذمّ الجاه والریاء..
212 - محجة البیضاء : 6 / 139 ـ 141، كتاب ذمّ الجاه والریاء..
213 - محجة البیضاء : 6 / 139 ـ 141، كتاب ذمّ الجاه والریاء..
214 - محجة البیضاء : 6 / 139 ـ 141، كتاب ذمّ الجاه والریاء..
215 - محجة البیضاء : 6 / 139 ـ 141، كتاب ذمّ الجاه والریاء.
216 - نحل : 23.
217 - نحل : 29.
218 - بحار الانوار : 70 / 213، باب 130، حدیث 3.
219 - كافی : 2 / 310، باب الكبر، حدیث 6.
220 - كافی : 2 / 310، باب الكبر، حدیث 10.
221 - كافی : 2 / 311، باب الكبر، حدیث 12.
222 - مجموعه ی ورّام : 1 / 243، باب محاسبة النفس.
223 - بقره : 218.
224 - سفینة البحار : 3 / 319، فی الخوف والرجاء.
225 - غرر الحكم : 266، ذم الغفلة، 5750 ; میزان الحكمه : 9 / 4268، الغرور، حدیث 14831.
226 - مجموعه ی ورام : 2 / 72 ; میزان الحكمه : 9 / 4272، الغرور، حدیث 14857.
227 - مكارم الاخلاق : 451، الفصل الرابع ; میزان الحكمه : 9 / 4272، الغرور، حدیث 14858.
228 - نساء : 37.
229 - وسائل الشیعه : 9 / 452، باب عدم الجواز المَنّ...، حدیث 12481.
230 - بحار الانوار : 70 / 302، باب 136، حدیث 13.
231 - بحار الانوار : 70 / 301، باب 136، حدیث 9.
232 - بحار الانوار : 70 / 300، باب 136، حدیث 1.
233 - كافی : 4 / 45، البخل والشح، حدیث 4.
234 - امالی صدوق : 20، حدیث 4.
235 - بحار الانوار : 70 / 162، باب 128، حدیث 10.
236 - بحار الانوار : 70 / 163، باب 128، حدیث 17.
237 - مصباح الشریعه : 22.
238 - بحار الانوار : 70 / 171، باب 129، حدیث 10.
239 - بحار الانوار : 70 / 171، باب 129، حدیث 12.
240 - بحار الانوار : 69 / 199، باب 105 ; میزان الحكمه : 7 / 3310، الطمع، حدیث 11188.
241 - خصال : 1 / 121، حدیث 113 ; میزان الحكمه : 7 / 3310، الطمع، حدیث 11197.
242 - مجموعه ی ورام : 1 / 49، باب الطمع ; میزان الحكمه : 7 / 3312، الطمع، حدیث 11213.
243 - كافی : 2 / 306، باب الحسد، حدیث 2.
244 - كافی : 2 / 307، باب الحسد، حدیث 5.
245 - بحار الانوار : 70 / 252، باب 131، حدیث 14.
246 - بحار الانوار : 70 / 255، باب 131، حدیث 25.
247 - فتح : 29.
248 - ممتحنه : 1.
249 - مجادله : 22.
250 - بحار الانوار : 69 / 175، باب 103، حدیث 1.
251 - اختصاص مفید : 228.
252 - مصباح الشریعه : 25.
253 - كنز العمال : 15982 ; میزان الحكمه : 7 / 3036، الصدقة، حدیث 10354.
254 - كنز العمال : 16113 ; میزان الحكمه : 7 / 3038، الصدقة، حدیث 10360.
255 - الستین الجامع : 44.
256 - كنز العمال : 3 / 549.
257 - كافی : 2 / 323، باب البذاء، حدیث 1.
258 - كافی : 2 / 325، باب البذاء، حدیث 9.
259 - كافی : 2 / 325، باب البذاء، حدیث 13.
260 - كافی : 2 / 163، باب اهتمام بأمور المسلمین، حدیث 1.
261 - كافی : 2 / 199، باب تفریح كرب المؤمن، حدیث 3.
262 - كافی : 2 / 199، باب تفریح كرب المؤمن، حدیث 1.
263 - نهج البلاغه : 421، حكمت 47.
264 - بحارالأنوار : 72 / 359، باب 81، حدیث 74.
265 - غرر الحكم : 450، حدیث 10364 ; میزان الحكمه : 7 / 3384، الظلم، حدیث 11482.
266 - غرر الحكم : 446، 10210 ; میزان الحكمه : 7 / 3384، الظلم، حدیث 11480.
267 - ثواب الاعمال : 147، ثواب معاونة الأخ ; میزان الحكمه : 7 / 3384، الظلم، حدیث 11484.
268 - كنز العمال : 7641 ; میزان الحكمه : 7 / 3370، الظلم، حدیث 11422.
269- آل عمران : 104.
270 - توبه : 71.
271 - محجّة البیضاء : 4 / 99، كتاب الأمر بالمعروف والنهی عن المنكر.
272 - محجّة البیضاء : 4 / 99، كتاب الأمر بالمعروف والنهی عن المنكر.
273 - محجّة البیضاء : 4 / 100، كتاب الأمر بالمعروف والنهی عن المنكر.
274 - كافی : 5 / 55، باب الأمر بالمعروف...، حدیث 1.
275 - كافی : 5 / 58، باب الأمر بالمعروف...، حدیث 9.
276 - زمر : 53.
277 - نساء : 100.
278 - حجر : 9.
279 - كافی : 2 / 598، كتاب فضل القرآن، حدیث 2.
280 - كافی : 2 / 602، كتاب فضل القرآن، حدیث 13.
281 - كافی : 2 / 609، باب فی قراءة القرآن، حدیث 2.
282 - عنكبوت : 45.
283 - كافی : 2 / 598، كتاب فضل القرآن، حدیث 1.
284 - همه ی كتاب های حدیث شیعه و سنی.
285 - بقره : 165.
286 - نور : 37.
287 - رفعتی سمنانی.
288 - مدثر : 38 ـ 48.
289 - ترجمه ی المیزان : 1 / 231 ; با اندكی تصرف در عبارت.
290 - حدید : 28.
291 - مائده : 9.
292 - كافی : 2 / 436، باب التوبه، حدیث 12.
293 - وسائل الشیعه : 6 / 171، باب استحباب التفكر...، حدیث 7657.
294 - بلد الأمین : 255، ذوالحجة ; مفاتیح الجنان : دعای عرفه، فلك الحمد والشكر یا من أقالَ عثرتی...
295 - اقبال : 71، فصل فیما نذكره من أدعیة... ; مفاتیح الجنان : دعای ابو حمزه ثمالی، أنا الصَّغیرُ الَّذی رَبَّیْتَه وَأنا الجاهِلُ الّذی عَلَّمْتَهُ.
296 - انیس اللیل : 152.
297 - روح البیان.
298 - مستدرك الوسائل : 5 / 298، باب استحباب ذكر اللّه، حدیث 5910 ; نفحات اللیل : 66.
299 - ذراع : طول آرنج تا سر انگشت دست.
300 - باع : طول بین سر انگشتتان دو دست راست و چپ كه به طور افقی باز باشد.
301 - كنز العمال : 1155.
302 - بحر المعارف : 1 / 40.
303 - بحار الانوار : 58 / 234، باب 45، فی رؤیة النبی، حدیث 1 ; نفحات اللیل : 66.
304 - بحار الانوار : 18 / 360، باب 3 ; نفحات اللیل : 67.
305 - بحار الانوار : 26 / 1، باب 14، حدیث 1 ; نفحات اللیل : 67.
306 - مولوی، مثنوی معنوی، تهدید كردن نوح... .
307 - سعدی شیرازی، بوستان، حكایت.
308 - رجال كشی : 171.
309 - رجال كشی : 172.
310 - سبأ : 13.
311 - بحار الانوار : 64 / 268، باب 14، حدیث 1.
312 - كافی : 2 / 95، باب الشكر، حدیث 10.
313 - الارشاد : 2 / 91.
314 - كافی : 2 / 98، باب الشكر، حدیث 27، با كمی اختلاف ; نفحات اللیل : 68.
315 - مفاتیح الجنان : دعای عرفه.
316 - كافی: 4 / 49، باب النوادر، حدیث 12 ; بحارالأنوار: 47 / 42، باب 4، حدیث 56 ; انیس اللیل: 155.
317 - مفاتیح الجنان : راز و نیاز ذاكران، مناجات 13.
318 - نفحات اللیل : 70. در مصادر روایی مانند : خصال : 1 / 277، المؤمن یتقلّب...، حدیث 20 ; روضة الواعظین : 2 / 291، مجلس فی ذكر مناقب اصحاب الأئمة ; بحار الانوار : 65 / 17، باب 15، حدیث 24 روایت از امیرالمؤمنین به این صورت نقل شده است : المُؤْمِنُ یَتَقَلَّبُ فی خَمسَة مِنَ النّورِ، مَدخَلُهُ نُورٌ، ومخرجُهُ نورٌ، وعِلمُه نورٌ، وكلامه نورٌ ومنظره یوم القیامةِ إلَی النورِ.
319 - بحار الانوار : 67 / 14، باب 43، حدیث 2.
320 - اسرا : 7.
321 - محجّة البیضاء : 3 / 329، كتاب آداب الصحبة و المعاشرة.
322 - محجّة البیضاء : 3 / 401، كتاب آداب الصحبة و المعاشرة.
323 - محجّة البیضاء : 3 / 186، كتاب آداب الكسب والمعاش.
324 - محجّة البیضاء : 3 / 186، كتاب آداب الكسب والمعاش
325 - محجّة البیضاء : 3 / 186، كتاب آداب الكسب والمعاش.
326 - رعد : 21
327 - محجّة البیضاء : 3 / 322، كتاب آداب الصحبة و المعاشرة، باب 2.
328 - تفسیر معین : 365.
329 - كافی : 2 / 116، باب المُداراة، حدیث 1.
330 - كافی : 2 / 119، باب الرفق، حدیث 6 و تفسیر معین : 365.
331 - كافی : 2 / 120، باب الرفق، حدیث 13.
332 - غرر الحكم : 53، حدیث 416.
333 - غرر الحكم : 445، حدیث 10174.
334 - غرر الحكم : 445، حدیث 10180.
335 - محجّة البیضاء : 3 / 186، كتاب آداب الكسب و المعاش، باب 1.
336 - بحار الانوار : 58 / 129.
337 - انیس اللیل : 166
338 - محجّة البیضاء : 8 / 384، كتاب ذكر الموت و ما بعده، باب 8.
339 - محجّة البیضاء : 8 / 384، كتاب ذكر الموت و ما بعده، باب 8.
340 - محجّة البیضاء : 8 / 384، كتاب ذكر الموت و ما بعده، باب 8.
341 - محجّة البیضاء : 8 / 385، كتاب ذكر الموت و ما بعده، باب 8.
342 - مستدرك الوسائل : 9 / 55، باب استحباب التراحم، حدیث 10187.
343 - انیس اللیل : 166.
344 - تفسیر معین : 580.
345 - مجموعه ی ورّام : 2 / 119 ; تفسیر معین : 580.
346 - غرر الحكم : 450، حدیث 10344 ; تفسیر معین : 580.
347 - غرر الحكم : 246، حدیث 5053 ; تفسیر معین : 580.
348 - غرر الحكم : 449، حدیث 10333 ; تفسیر معین : 580.
349 - هود : 6.
350 - اسراء : 30.
351 - جامع الاخبار : 139، الفصل التاسع و التسعون ; میزان الحكمه : 5 / 2058، الرزق، حدیث 7211.
352 - كنز العمال : 9203 ; میزان الحكمه : 5 / 2058، الرزق، حدیث 7212.
353 - كنز العمال : 9205 ; میزان الحكمه : 5 / 2058، الرزق، حدیث 7214.
354 - كنز العمال : 44154 ; میزان الحكمه : 5 / 2056، الرزق، حدیث 7194.
355 - خصال : 2 / 504، حدیث 2 ; میزان الحكمه : 5 / 2056، الرزق، حدیث 7191.
356 - مشكاة الانوار : 128، الفصل السادس ; میزان الحكمه : 5 / 2056، الرزق، حدیث 7192.
357 - بحار الانوار : 90 / 386، باب 26، حدیث 17 ;میزان الحكمه : 5 / 2056، الرزق، حدیث 7193.
358 - بحار الانوار : 66 / 407، باب 38، حدیث 117 ; میزان الحكمه : 5 / 2056، الرزق، حدیث 7185.
359 - مشكاة الانوار : 221، الفصل الاول ; میزان الحكمه : 5 / 2056، الرزق، حدیث 7187.
360 - جامع الاخبار : 139، الفصل التاسع و التسعون ; میزان الحكمه : 5 / 2060، الرزق، حدیث 7217.
361 - جامع الاخبار : 139، الفصل التاسع و التسعون ; میزان الحكمه : 5 / 2060، الرزق، حدیث 7218.
362 - كافی : 5 / 88، باب من كدّ...، حدیث 2 ; میزان الحكمه : 5 / 2058، الرزق، حدیث 7204.
363 - جامع الاخبار : 139، الفصل التاسع و التسعون ; میزان الحكمه : 5 / 2058، الرزق، حدیث 7202.
364 - نهج البلاغه : خطبه ی 91، ومن خطبة له تعرف بخطبة الأشباح... .
365 - مشكاة الانوار : 34، الفصل السابع ; میزان الحكمه : 5 / 2090، الرضا، حدیث 7295.
366 - بحار الانوار : 66 / 373، باب 38، حدیث 19.
367 - خصال : 1 / 169، حدیث 122 ; میزان الحكمه : 5 / 2092، الرضا، حدیث 7312.
368 - بحار الانوار : 68 / 139، باب 63، حدیث 27 ; میزان الحكمه : 5 / 2092، الرضا، حدیث 7315.
369 - بحار الانوار : 75 / 201، باب 23، حدیث 34.
370 - نحل : 97.
371 - غرر الحكم : 391، حدیث 8981.
372 - كنز العمال : 7095 ; میزان الحكمه : 10 / 5054، القناعة، حدیث 17141.
373 - كنز العمال : 8741 ; میزان الحكمه : 10 / 5054، القناعة، حدیث 17143.
374 - كافی : 2 / 139، باب القناعة، حدیث 9.
375 - كافی : 8 / 243، حدیث 337
376 - غرر الحكم : 238، حدیث 4806.
377 - عبدالرحمن جامی، گزیده ی هفت اورنگ، حكایت پیر خاركش.
378 - حجر : 88.
379 - قصص : 83.
380 - نحل : 23.
381 - زمر : 60.
382 - مجموعه ی ورّام : 1 / 201، بیان فضیلة التواضع ; میزان الحكمه : 14 / 6846، التواضع، حدیث 21825.
383 - نهج البلاغه : خطبه ی 192، ومن خطبة له تسمی القاصعة.
384 - بحار الانوار : 72 / 119، باب 51، حدیث 5.
385 - بحار الانوار : 72 / 123، باب 51، حدیث 20.
386 - بحار الانوار : 74 / 181، باب 7، حدیث 15.
387 - كافی : 2 / 121، باب التواضع، حدیث 1 ; میزان الحكمه : 14 / 6856، التواضع، حدیث 21872.
388 - تذكره ی ابن جوزی : 67.
389 - قصص الانبیاء ثعلبی : 288.
390 - سعدی شیرازی، بوستان، حكایت بایزید بسطامی
391 - آل عمران : 189.
392 - مائده : 18.
393 - حدید : 2.
394 - فتح : 14.
395 - فاطر : 15.
396 - دیوان فیض كاشانی : 2 / 707، غزل 247.
397 - أدعونی أستجب لكم.
398 - الدعاء مخّ العبادة.
399 - انیس اللیل : 196.
400 - در سه آیه این مطلب بیان شده است :
1 ـ ( وَ الَّذِینَ یُمَسِّكونَ بِالكِتابِ وَأَقامُوا الصَّلَوةَ إِنّا لا نُضِیعُ أَجْرَ الْمُصْلِحینَ ). اعراف : 170.
2 ـ (... إِنَّ اللّهَ لا یُضیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنیْنَ ). توبه : 120.
3 ـ ( إِنَّ الَّذینَ آمَنوا وَعَمِلوا الصَّالِحاتِ إِنَّا لا نُضیعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلا ). كهف : 30.

401 - آل عمران : 172.
402 - حدید : 18.
403 - فصّلت : 8.
404 - فاطر : 7.
405 - قصص : 54.
406 - تفسیر معین : 299.
407 - غرر الحكم : 281، فضیلة الصبر...، حدیث 6240 ; تفسیر معین : 299.
408 - غرر الحكم : 394، الانصاف و مدحه...، حدیث 9106 ; تفسیر معین : 299.
409 - تفسیر معین : 193.
410 - محجة البیضاء : 2 / 153، كتاب اسرار الحجّ، باب 1.
411 - تفسیر معین : 193.
412 - تفسیر معین : 193.
413 - مستدرك الوسائل : 5 / 207، باب 28، حدیث 5708 ; تفسیر معین : 459.
414 - وسائل الشیعه : 8 / 150، باب 39، حدیث 10275.
415 - كافی : 2 / 507، باب الدعاء للاخوان...، حدیث 5 ; روضة الواعظین : 2 / 327.
416 - تفسیر معین : 496.
417 - آل عمران : 133.
418 - حدید : 21
419 - مؤمن : 40.
420 - توبه : 71 ـ 72.
421 - بحار الانوار : 75 / 139، باب 21، حدیث 3.
422 - غرر الحكم : 154، حدیث 2876 ; میزان الحكمه : 2 / 794، الجنة، حدیث 2538.
423 - خصال : 2 / 432، حدیث 16 ; میزان الحكمه : 2 / 796، الجنة، حدیث 2548.
424 - نساء : 175.
425 - انعام : 54.
426 - انعام : 147.
427 - اعراف : 156.
428 - بحار الانوار : 75 / 162، باب 22، حدیث 1
429 - كنز العمال : 44154 ; میزان الحكمه : 4 / 2004، الرحمة، حدیث 7004.
430 - نساء : 43.
431 - نهج البلاغه : خطبه ی 160.
432 - مجموعه ی ورّام : 1 / 9.
433 - بحار الانوار : 75 / 90، باب 16، حدیث 95.
434 - شوری : 11.
435 - اعراف : 182.
436 - نفحات اللیل : 81.
437 - بحار الانوار : 75 / 126، باب 20، حدیث 7.
438 - یوسف : 87.
439 - زمر : 53.
440 - نساء : 23.
441 - نساء : 25.
442 - مائده : 39.
443 - انفال : 69.
444 - تحف العقول : 18 ; میزان الحكمه : 2 / 638، التوبة، حدیث 2126.
445 - نهج البلاغه : حكمت 435.
446 - بحار الانوار : 6 / 28، باب 20، حدیث 32.
447 - كافی : 2 / 430، باب توبه، حدیث 1 ; بحار الانوار : 6 / 28، باب 20، حدیث 31.
448 - فرقان : 70.
449 - هود : 114.
450 - فرقان : 70.
451 - نور الثقلین : 4 / 33.
452 - تفسیر نمونه : 15 / 160.
453 - حاج ملا هادی سبزواری، دیوان اسرار.
454 - توحید صدوق : 24 ; بحار الانوار : 3 / 5، باب 1، حدیث 14.
455 - توحید صدوق : 22 ; بحار الانوار : 3 / 5، باب 1 حدیث 12.
456 - توحید صدوق : 29 ; بحار الانوار : 3 / 9، باب 1، حدیث 20.
457 - توحید صدوق : 21 ; وسائل الشیعه : 7 / 210، باب 44، حدیث 9140.
458 - توحید صدوق : 27 ; بحار الانوار : 90 / 197، باب 5، حدیث 21.
459 - بحار الانوار : 3 / 13، باب 1، حدیث 28 ; مستدرك الوسائل : 5 / 359، باب 36، حدیث 6083.
460 - میزان الحكمه : 5 / 2362، التسبیح، حدیث 8240.
461 - معانی الاخبار : 9، حدیث 3 ; میزان الحكمه : 5 / 2362، التسبیح، حدیث 8241.
462 - اسراء : 44.
463 - انبیاء : 87 ـ 88
464 - انیس اللیل : 226.
465 - انیس اللیل : 227.
466 - بحار الانوار : 68 / 33، باب 61، حدیث 14.
467 - بحار الانوار : 6 / 36، باب 20، حدیث 56
468 - كافی : 2 / 426 باب الاعتراف بالذنوب، حدیث 2 ; میزان الحكمه : 2 / 642، التوبة، حدیث 2153. 3 ـ مستدرك الوسائل : 12 / 116، باب 82، حدیث 13671 ; میزان الحكمه : 2 / 644، التوبة، حدیث 2155.
469 - یس : 15.
470 - غرر الحكم : 195، حدیث 3811 ; میزان الحكمه : 2 / 644، التوبة، حدیث 2156
471 - تحریم : 6.
472 - فرهنگ معین : پلاس : قطعه ای از پارچه.
473 - انیس اللیل : 233.
474 - انیس اللیل : 239.
475 - مجموعه ی ورّام : 1 / 189
476 - عدة الداعی : 337.
477 - غرر الحكم : 73، حدیث 1094 ; میزان الحكمه : 2 / 868، الجهل، حدیث 2798.
478 - غرر الحكم : 73، حدیث 1095 ; میزان الحكمه : 2 / 868، الجهل، حدیث 2799.
479 - غرر الحكم : 75، حدیث 1164 ; میزان الحكمه : 2 / 868، الجهل، حدیث 2802.
480 - غرر الحكم : 75، حدیث 1152 ; میزان الحكمه : 2 / 870، الجهل، حدیث 2817.
481 - غرر الحكم : 75، حدیث 1163 ; میزان الحكمه : 2 / 870، الجهل، حدیث 2818.
482 - غرر الحكم : 74، حدیث 1123 ; میزان الحكمه : 2 / 870، الجهل، حدیث 2822.
483 - بحار الانوار : 94 / 219، الیوم التاسع و العشرون.
484 - مطففین : 15.
485 - شمس : 9 ـ 10.
486 - شرح نهج البلاغه : 6 / 337 ; میزان الحكمه : 4 / 1536، الخلق، حدیث 5097.
487 - غرر الحكم : 265، حدیث 5722 ; میزان الحكمه : 4 / 1536، الخلق، حدیث 5098.
488 - غرر الحكم : 264، حدیث 5697 ; میزان الحكمه : 4 / 1536، الخلق، حدیث 5089.
489 - محجة البیضاء : 5 /93، كتاب ریاضة النفس ; میزان الحكمه : 4 / 1536، الخلق، حدیث 5101.
490 - المناقب : 2 / 103، فصل فی السابقة بالزهد ; عدة الداعی : 209 ; بحار الانوار : 84 / 156، باب 6، حدیث 41.
491 - كافی : 3 / 450، باب صلاة النوافل، حدیث 34.
492 - بحار الانوار : 1 / 150، باب 4، علاماة العقل.
493 - میزان الحكمه : 1 / 184، الأمل، حدیث 675.
494 - بحار الانوار : 74 / 175، باب 7، حدیث 8.
495 - بحار الانوار : 91 / 155، باب 32، حدیث 22.
496 - غرر الحكم : 312، حدیث 7207 ; میزان الحكمه : 1 / 186، الأمل، حدیث 683.
497 - غرر الحكم : 313، 7245، میزان الحكمه : 1 / 186، الأمل، حدیث 684.
498 - غرر الحكم : 65، حدیث 860 ; میزان الحكمه : 1 / 186، الأمل، حدیث 685.
499 - غرر الحكم : 312، حدیث 7206 ; میزان الحكمه : 1 / 186، الأمل، حدیث 686.
500 - كافی : 2 / 329، باب القسوة، حدیث 1 ; میزان الحكمه : 1 / 188، الأمل، حدیث 718.
501 - اقبال : 390، میزان الحكمه : 1 / 186، الأمل، حدیث 690.
502 - بحار الانوار : 70 / 167، باب 128، حدیث 31.
503 - اعراف : 58.
504 - كافی : 8 / 58، حدیث 21 ; بحار الانوار : 2 / 106، باب 15، حدیث 2.
505 - حافظ شیرازی، دیوان اشعار، شماره ی 37.
506 - بحار الانوار : 70 / 84، باب 123، حدیث 47.
507 - وسائل الشیعه : 16 / 10، باب 62، حدیث 21827.
508 - كافی : 1 / 15، كتاب العقل و الجهل، حدیث 12.
509 - بحار الانوار : 70 / 99، باب 122، حدیث 86.
510 - تحف العقول : 303 ; بحار الانوار : 75 / 281، باب 24، حدیث 1.
511 - علم الاخلاق : 101.
512 - یوسف : 53.
513 - شمس : 10
514 - بقره : 130.
515 - یوسف : 18.
516 - مدثر : 38.
517 - نازعات : 40 ـ 41.
518 - زمر : 56.
519 - عدة الداعی : 314 ; بحار الانوار : 67 / 64، باب 45،حدیث 1.
520 - غرر الحكم : 237، اصلاح النفس، حدیث 4766.
521 - غرر الحكم : 241، مخالفة الهوی، حدیث 4881.
522 - غرر الحكم : 136، الدّنیا آفة النفس، حدیث 2386.
523 - غرر الحكم : 235، مراقبة النفس، حدیث 4718
524 - غرر الحكم : 271، صلاح الدین بهما...، حدیث 5912.
525 - نهج البلاغه : 312، خطبه ی 198، من خطبة له ( ع ) ینبه علی احاطة علم اللّه... .
526 - غرر الحكم : 136، الدنیا آفة النفس، حدیث 2385.
527 - غرر الحكم : 303، ذم اللذات، حدیث 6923.
528 - صافات : 120.
529 - صافات : 122.
530 - غرر الحكم : 340، تهذیب النفس، حدیث 4851.
531 - حكمت الهی : 398 ـ 399.
532 - در رابطه ی با نفس و حالات زیبا و زشت آن، مؤلف معظم، كتابی مفصل تدوین كرده اند كه خوانندگان عزیز می توانند برای یافتن مطالب لازم درباره ی نفس، به آن كتاب مراجعه كنند.
533 - مائده : 95.
534 - اَصم : كری سنگین
535 - نهج البلاغه : خطبه ی 156، و من كلام له ( ع ) خاطب به اهل البصرة... ; بحار الانوار : 100 / 56، باب 4، حدیث 32.
536 - بقره : 65.
537 - غرر الحكم : 479، متفرقات اجتماعی، حدیث 11009.
538 - نهج البلاغه : حكمت 181.
539 - نهج البلاغه : 221، خطبه ی 157، و من خطبة له ( ع ) یحث الناس علی التقوی.
540 - تحف العقول : 356.
541- امالی مفید : 51، المجلس السادس، حدیث 18.
542 - بحار الانوار : 68 / 72، باب 62.
543 - بحار الانوار : 68 / 269، باب 77، حدیث 4.
544 - بحار الانوار : 68 / 269، باب 77، حدیث 5.
545 - غرر الحكم : 265، حدیث 5744 ; میزان الحكمه : 9 / 4362، الغفلة، حدیث 15135.
546 - غرر الحكم : 146، حدیث 2656 ; میزان الحكمه : 9 / 4362، الغفلة، حدیث 15143.
547 - غرر الحكم : 266، حدیث 5765 ; میزان الحكمه : 9 / 4372، الغفلة، حدیث 15207.
548 - غرر الحكم : 266، حدیث 5762 ; میزان الحكمه : 9 / 4372، الغفلة، حدیث 15208.
549 - بحار الانوار : 75 / 114، باب 19، حدیث 10 ; میزان الحكمه : 9 / 4372، الغفلة، حدیث 15203.
550 - بحار الانوار : 14 / 295، باب 21.
551 - كافی : 2 / 148، باب الاستغناء عن الناس، حدیث 2.
552 - نفحات اللیل : 109.
553 - مولوی، دیوان شمس، شماره ی 404.
554 - انیس اللیل : 292.
555 - بحار الانوار : 67 / 64، باب 45، حدیث 1.
556 - سفینة البحار : 8 / 298.
557 - وسائل الشیعه : 15 / 163، باب 1، حدیث 20216.
558 - وسائل الشیعه : 15 / 162، باب 1، حدیث 20214.
559 - كافی : 8 / 228، حدیث یأجوج و مأجوج، حدیث 291 ; بحار الانوار : 7 / 285، باب 13،
حدیث 3.
560 - انسان : 4.
561 - حاقه : 30 ـ 33.
562 - بلد : 28.
563 - حاقه : 28 ـ 29.
564 - تفسیر نمونه : 24 / 464.
565 - تفسیر نمونه : 24 / 465.
566 - صافات : 35.
567 - الهیات در نهج البلاغه : 129.
568 - نهج البلاغه : خطبه ی 1 « اول الدین معرفته... »، ترجمه ی مؤلف.
569 - نهج البلاغه : خطبه ی 85 « فاللّه اللّه أیّها الناس... »، ترجمه ی مؤلف.
570 - كافی : 2 / 506، باب تسبیح، حدیث 5 ; توحید صدوق : 18، باب ثواب الموحدین، حدیث 2.
571 - توحید صدوق : 19، باب ثواب الموحدین و العارفین، حدیث 5.
572 - توحید صدوق : 19، باب ثواب الموحدین، حدیث 3.
573 - توحید صدوق : 20، باب ثواب الموحدین، حدیث 7.
574 - توحید صدوق : 21، باب ثواب الموحدین، حدیث 13.
575 - توحید صدوق : 23، باب ثواب الموحدین، حدیث 18.
576 - توحید صدوق : 29، باب ثواب الموحدین، حدیث 31.
577 - یونس : 31.
578 - تفسیر كشف الاسرار : 3 / 374.
579 - عطار نیشابوری، منطق الطیر، حكایت موسی و قارون.
580 - خصال : 2 / 522، حدیث 11 ; میزان الحكمه : 7 / 3092، الصلاة، حدیث 10528.
581 - مكارم الاخلاق : 461، الفصل الخامس ; میزان الحكمه : 7 / 3092، الصلاة، حدیث 10535.
582 - امالی صدوق : 549، حدیث 22 ; میزان الحكمه : 7 / 3096، الصلاة، حدیث 10556.
583 - غرر الحكم : 175، حدیث 3341 ; میزان الحكمه : 7 / 3092، الصلاة، حدیث 10532.
584 - خصال : 2 / 620 ; میزان الحكمه : 7 / 3094، الصلاة، حدیث 10537.
585 - امالی طوسی : 522، حدیث 1157، میزان الحكمه : 7 / 3094، الصلاة، حدیث 10543.
586 - علل الشرایع : 2 / 336، باب 33، حدیث 2 ; میزان الحكمه : 7 / 3104، الصلاة، حدیث 10585.
587 - تحف العقول : 174، وصیة لكمیل بن زیاد، میزان الحكمه : 7 / 3106، الصلاة، حدیث 10592.

588 - غرر الحكم : 83، حدیث 1327 ; میزان الحكمه : 7 / 3402، الظن، حدیث 11590.
589 - كافی : 2 / 72، باب حسن الظن، حدیث 4 ; میزان الحكمه : 7 / 3402، الظن، حدیث 11589.
590 - كافی : 2 / 71، باب حسن الظن، حدیث 2 : میزان الحكمه : 7 / 3400، الظن، حدیث 11581.
591 - امالی طوسی : 379، حدیث 814 ; میزان الحكمه : 7 / 3400، الظن، حدیث 11582.
592 - میزان الحكمه : 7 / 3400، الظن، حدیث 11584.
593 - انفال : 46.
594 - بقره : 154 تا 156 : (... وَ بَشِّرِ الصابِرِینَ * الَّذِینَ إذا أَصابَتْهُم مُصِیبَةٌ قالُوا إنّا لِلّهِ وَإنّا إِلَیهِ راجِعُونَ * أوُلئِكَ عَلَیهِم صَلواتٌ مِن رَبِّهِم وَرَحمَةٌ وَأولِئكَ هُمُ المهتَدونَ ).
595 - كافی : 2 / 91، باب الصبر، حدیث 15.
596 - مكارم الاخلاق : 446، الفصل الرابع فی موعظة رسول اللّه ( ص ) ; مستدرك الوسائل : 11 / 261، باب وجوب الصبر، حدیث 12940.
597 - تفسیر قمی : 1/370، ولوج النكیرین فی القبر ; محجّة البیضاء : 8 / 304، كتاب ذكر الموت و ما بعده ; بحار الانوار : 6/224، باب 8، حدیث 26.
598 - امالی صدوق : 557، المجلس الثانی والثمانون، حدیث 14 ; محجّة البیضاء : 8 / 360، كتاب ذكر الموت و ما بعده ; بحار الانوار : 8/281، باب 24، حدیث 2.
599 - تفسیر قمی : 2/81، ذیل آیه ی كلما أرادوا أن یخرجوا منها... محجّة البیضاء : 8 / 361، كتاب ذكر الموت و ما بعده
600 - محجّة البیضاء : 8 / 354، كتاب ذكر الموت. القول فی صفة جهنم.
601 - بحار الانوار : 87/338، باب 9، حدیث 53 « یوم الخمیس ».
602 - بقره : 127 / 129، و إذ یرفع ابراهیم...
603 - دیوان فیض كاشانی : 1/599، غزل : 161.
604 - مائده : 83 ( وَ إذَا سَمِعُوا ما أُنزِلَ إِلَی الرَّسولِ تَرَی أَعیُنُهُم تَفِیضُ مِنَ الدَّمعِ مِمَّا عَرَفُوا منَ الحَقِّ... ) ; توبه : 92.
605 - بحار الانوار : 66 / 391، باب 38، حدیث 68 ; میزان الحكمه : 2 / 536، البكاء، حدیث 1829.
606 - جامع الاخبار : 97، الفصل الرابع و الخمسون ; میزان الحكمه : 2 / 536، البكاء، حدیث 1830.
607 - امالی صدوق : 431، المجلس السادس و الستون ; میزان الحكمه : 2 / 536، البكاء، حدیث 1831.
608 - بحار الانوار : 90 / 336 : باب 19، حدیث 30 ; میزان الحكمه : 2 / 536، البكاء، حدیث 1834.
609 - مكارم الاخلاق : 317، فی البكاء ; میزان الحكمه : 2 / 536، البكاء، حدیث 1835.
610 - بحار الانوار : 90 / 331، باب 19، حدیث 14 ; میزان الحكمه : 2/538، البكاء، حدیث 1841.
611 - مولوی، مثنوی معنوی، كژ ماندن دهان آن مردكی نام... .
612 - دیوان فیض كاشانی : 2/895، غزل 495.
613 - دیوان فیض كاشانی : 2/1021، غزل 644.
614 - صائب تبریزی، دیوان اشعار، شماره ی 490.
615 - انفطار : 13 ـ 14.
616 - مائده : 27.
617 - مؤمنون : 101.
618 - طه : 109.
619 - حافظ شیرازی، دیوان اشعار، شماره ی 112.
620 - حج : 21.
621 - امالی مفید : 136، المجلس الثالث عشر، حدیث 4 ; بحار الانوار : 22/385، باب 11، حدیث 27.
622 - حجر : 43 ـ 44.
623 - كلمة اللّه.
624 - ربیع الآثار.
625 - ثواب الاعمال : 39 ; بحار الانوار : 93 / 253، باب 30، حدیث 19.
626 - مواعظ العددیه : 371.
627 - من لا یحضره الفقیه : 1 / 208، باب فضل الصلاة، حدیث 624.
628 - عیون اخبار الرضا : 2 / 4، باب 30، حدیث 9 ; بحار الانوار : 93 / 120، باب 14، حدیث 23.
629 - عیون اخبار الرضا : 2 / 8، حدیث 20.
630 - انعام : 75.
631 - تفسیر برهان : ذیل آیه ی شریفه ی 75 انعام، حدیث 9.
632 - بحار الانوار : 4 / 111، باب 3، حدیث 31
633 - وسائل الشیعه : 20 / 155، حدیث 25291 ; بحار الانوار 68 / 374، باب 92، حدیث 25.
634 - انفطار : 10 ـ 12.
635 - فصلت : 20 ـ 21.
636 - نور : 24.
637 - یس : 65.
638 - ق : 18.
639 - زلزال : 4 ـ 5.
640 - توبه : 105.
641 - ثواب الأعمال : 179، باب ثواب التوبة
642 - بحار الانوار : 6 / 28، باب 20، حدیث 31.
643 - اعراف : 23.
644 - نوح : 26.
645 - شعراء : 83.
646 - قصص : 24.
647 - ص : 35
648 - انبیاء : 89.
649 - یوسف : 101.
650 - انبیاء : 83.
651 - مؤمنون : 118.
652 - آل عمران : 191.
653 - اعراف : 14
654 - مستدرك الوسائل : 5/220، باب 31، حدیث 5738. روایات متعددی در این باب در كتابهای : كافی : 2/520، باب من قال یا رب... ; وسائل الشیعه : 7/285 باب 32 ; مستدرك الوسائل : 5/219، باب 31 ; بحار الانوار : 90/233، باب 12 و... موجود می باشد.
655 - غرر الحكم : 153، لاینفع قول بخیر العمل، حدیث 2838 ; میزان الحكمه : 9 / 4050، العمل، حدیث 14260.
656 - غرر الحكم : 151، حدیث 2777 ; میزان الحكمه : 9/405، النحل، حدیث 14264.
657 - مستدرك الوسائل : 1/130، باب 19، حدیث 177 ; میزان الحكمه : 9 / 4060، العمل، حدیث 14292.
658 - غرر الحكم : 155، الاخلاص فی العمل و آثاره، حدیث 2899.
659 - بحار الانوار : 78 / 208، باب 23، حدیث 72.
660 - كنز العمّال : 43639 ; میزان الحكمه : 9 / 4066، العمل (1)، حدیث 1422.
661 - مشكاة الانوار : 55، الفصل الخامس عشر ; میزان الحكمه : 9/4064، العمل (1)، حدیث 14326.
662 - تحف العقول : 91 ; بحار الانوار : 74 / 241، باب 9، حدیث 1.
663 - بحار الانوار : 74/88، باب 4 ; میزان الحكمه : 9 / 4066، العمل، حدیث 14333.
664 - غرر الحكم : 155، حدیث 2913 ; میزان الحكمه : 9/4066، العمل، حدیث 14335.
665 - كافی : 3/266، باب فضل الصلاة، حدیث 11 ; میزان الحكمه : 9 / 4070، العمل، حدیث 14350.
666 - مجموعه ی ورام : 2/86 ; میزان الحكمه : 9 / 4070، العمل، حدیث 14351.
667 - بحار الانوار : 71 / 666، باب 10، حدیث 32.
668 - غرر الحكم : 431، ذم قرین السوء، حدیث 9816.
669 - بحار الانوار : 71 / 198، باب 14.
670 - تحف العقول : 316.
671 - غرر الحكم : 430، صاحب الحكماء و العلماء، حدیث 9789.
672 - میزان الحكمه : 3 / 1124، الحرام، حدیث 13660.
673 - مجموعه ورام : 1 / 61، باب العتاب ; میزان الحكمه : 3 / 1124، الحرام، حدیث 13661.
674 - بحار الانوار : 100 / 12، باب 1، حدیث 52 ; میزان الحكمه : 3 / 1124، الحرام، حدیث 13663.
675 - امالی طوسی : 680، مجلس 37، حدیث 1447.
676 - بحار الانوار : 68 / 394، باب 92، ذیل حدیث 63.
677 - كافی : 2 / 321، باب سوء الخلق، حدیث 1.
678 - بحار الانوار : 63 / 338، باب 5، حدیث 35.
679 - غرر الحكم : 360، الفصل الرابع البطنة وآثارها، 8168.
680 - غرر الحكم : 361، الفصل الرابع البطنة وآثارها : 8178.
681 - مستدرك الوسائل : 16 / 211، باب 1، حدیث 19627.
682 - میزان الحكمه : 13 / 6550، النوم، حدیث 20917.
683 - خصال : 1 / 28، حدیث 99 ; میزان الحكمه : 13 / 6550، النوم، حدیث 20915.
684 - غرر الحكم : 159، حدیث 3030 ; میزان الحكمه : 13 / 6550، النوم، حدیث 20924.
685 - دیوان فیض كاشانی : 2 / 1186، غزل 860.
686 - كافی : 2 / 83، باب العبادة، حدیث 3.
687 - كنز العمال : 43614 ; میزان الحكمه : 7 / 3412، العبادة، حدیث 11608.
688 - مستدرك الوسائل : 9 / 19، باب استحباب الصمت، حدیث 10085.
689 - مستدرك الوسائل : 11 / 258، باب وجوب طاعة اللّه، حدیث 12928.
690 - بحار الانوار : 67 / 16، باب 43، حدیث 8.
691 - امالی طوسی : 481، حدیث 1051 ; میزان الحكمه : 3 / 1318، الحاجة، حدیث 4461.
692 - كافی : 2 / 192، باب قضاء حاجة المؤمن، حدیث 1.
693 - وسائل الشیعه : 16 / 359، باب استحباب قضاء حاجة المؤمن، حدیث 21758.
694 - میزان الحكمه : 2 / 952، المحبة (2)، حدیث 3126.
695 - كافی : 2 / 199، باب سعی فی حاجة المؤمن، حدیث 10.
696 - المیزان : 19 / 140.
697 - تحف العقول : 20.
698 - بقره : 23 ( وَإن كنتُم فِی رَیب مِمّا نَزَّلنَا عَلَی عَبدِنا فَأتُوا بِسُورَة مِنْ مِثْلِهِ ).
699 - اسراء : 88 ( قُل لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الإنسُ وَالجِنُّ عَلی أَنْ یَأتوا بِمِثلِ هَذَا القُرآنِ لاَ یَأْتونَ بِمِثلِهِ وَلَو كانَ بَعضُهُم لِبَعض ظَهِیراً ).
700 - حجرات : 13.
701 - نفحات اللیل : 230.
702 - نفحات اللیل : 232.
703 - محجة البیضاء : 6 / 190، كتاب آفات اللسان.
704 - بقره : 83.
705 - فصّلت : 33.
706 - انعام : 152.
707 - شعراء : 84.
708 - اسراء : 23.
709 - طه : 43.
710 - بقره : 136.
711 - نساء : 9.
712 - نساء : 5.
713 - نساء : 63.
714 - كافی : 5 / 28، باب وصیة رسول اللّه ( ص )، حدیث 4.
715 - بقره : 186.
716 - غافر : 60.
717 - نور الثقلین : 3 / 249.
718 - انیس اللیل : 453.
719 - كافی : 5 / 9، باب جهاد الرجل و المرأة، حدیث 1.
720 - مناقب ابن شهر آشوب : 4 / 51.
721 - یوسف : 87.
722 - بحار الانوار : 44 / 187، باب 25، حدیث 16.
723 - روضة المذنبین : 170.
724 - دیوان فیض كاشانی : 2/679، غزل 219.
725 - انیس اللیل : 530.
726 - اعراف : 180.