فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

زبان

از نعمت های بزرگی كه حضرت حق به انسان عطا كرده زبان است ; آن هم زبانی كه می تواند به وسیله ی آن سخن بگوید و آنچه را در ضمیر دارد آشكار كند
﴿صفحه 507﴾
و اهداف و مقاصدش را به دیگران اعلام نماید.
زبان، به همان صورت كه نیكی ها و حسناتش عظیم است زشتی ها و بدی هایش بزرگ و سنگین است، تا جایی كه حكما درباره ی این عضو گفته اند : اللِسانُ جِرمُه صَغیر وَجُرمُه عَظیم. « زبان وزنش اندك و گناهش بزرگ است ».
زبان، چنان كه محدث بزرگ، فیلسوف خبیر، عارف عاشق، ملا محسن فیض كاشانی در « محجة البیضاء » فرموده : قدرت ارتكاب نزدیك به بیست گناه بزرگ را چون غیبت، تهمت، سخن چینی، استهزاء به دیگران، شایعه پراكنی، دروغ، فحش، تحقیر مردم و... دارد(703).
قرآن جز ده نوع گفتار را به زبان اجازه نداده است. انسان اگر زبانش گویای به آن ده نوع گفتار باشد، خدا را با آن بندگی كرده، و اگر گفتاری جز آن ده گفتار را داشته باشد آن را به گناه آلوده و در حقیقت شیطان را بندگی كرده است.
1 ـ قول حسن. 2 ـ قول احسن. 3 ـ قول عدل. 4 ـ قول صدق.
5 ـ قول كـریم. 6 ـ قـول لـیّن. 7 ـ قـول ایـمان. 8 ـ قـول سدید.
9 ـ قول معروف. 10 ـ قـول بلیغ.
قول حسن، خوش زبانی با مردم است(704).
قول احسن، دعوت مردم به سوی خداست(705).
قول عدل، شهادت و گواهی در دادگاه است(706).
قول صدق، سخن راست و ذكر خیر گذشتگان مؤمن در جامعه ی موجود است(707).

﴿صفحه 508﴾
قول كریم، سخن گفتن با پدر و مادر است(708).
قول لین، سخن به وقت امر بمعروف و نهی از منكر است(709).
قول ایمان، اقرار به یگانگی خدا و رسالت پیامبر است(710).
قول سدید، سخن به صواب گفتن در هر جوّ و شرایطی است(711).
قول معروف، سخن گفتن با ایتام و خانواده است(712).
قول بلیغ، سخن رسا و مؤثر و آمیخته به موعظه و حكمت و برهان است(713).
انسان می تواند با این ده نوع گفتار به تجارتی وارد شود كه سودش را جز خدا كسی نمی داند. شرح این ده حقیقت، كتابی مستقل و جداگانه می طلبد. در اینجا تنها به پاداش قول احسن كه هدایت مردم به سوی خداست اشاره می شود و تفصیل بقیّه ی اقوال به رساله ای جداگانه واگذاشته می شود.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) زمانی كه امیرالمؤمنین (علیه السلام) را برای هدایت مردم یمن و دعوت آنان به خدا گسیل داشت فرمود :
یا علی ! با كسی وارد جنگ مشو تا او را به حق دعوت كنی.
وَایْمُ اللّهِ لأنْ یَهْدِیَ اللّهُ عَلَی یَدَیْكَ رَجُلا خَیرٌ لَكَ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَیْهِ الشَّمسُ وَغَرَبَتْ... (714).
« و سوگند به خدا اگر خدا به دست تو مردی را هدایت كند، برای تو از آنچه آفتاب بر آن می تابد و غروب می كند بهتر است ».

﴿صفحه 509﴾
نماز بر زبان ذكر خداست، خواندن قرآن ذكر خداست، دعاهایی كه از اهل بیت (علیهم السلام) رسیده و در زمان ها و مكان های خاص خوانده می شود ذكر خداست، سخن گفتن هماهنگ با ده موردی كه در آیات قرآن آمده ذكر خداست و از همه ی ذكرها برتر و بالاتر و پرثواب تر خرج كردن زبان در هدایت گمراه به سوی دین خداست.

آمرزش زن بدكاره

ثقة الاسلام كلینی در كتاب شریف « روضه ی كافی » كه آخرین بخش از كتاب باعظمت اوست از حضرت صادق (علیه السلام) روایت می كند : عابدی از كثرت عبادت پشت ابلیس را شكست. روزی لشكرش را خواند و گفت : كدام یك از شما می توانید این عابد را از گردونه ی عبادت خارج كنید ؟ هركس مكر و حیله ی خود را بیان كرد ولی مقبول نیفتاد تا یكی از آنان گفت : من او را از راه نماز گمراه می كنم. حیله ی او را پسندید و وی را مأمور به گمراهی كشیدن عابد كرد !!
مأمور ابلیس نزدیك صومعه ی عابد آمد و با نشاطی كم سابقه مشغول عبادت شد و چنان خود را غرق در عبادت نشان داد كه عابد مهلت نمی یافت سبب نشاطش را در كثرت عبادت و خسته نشدن بپرسد. عابد منتظر فرصت بود تا در فرصتی مناسب علت نشاط و كثرت عبادت او را پرسید. پاسخ داد : من گناهی مرتكب شدم و پشیمان شدم، پشیمانی از گناه مرا آنچنان در گردونه ی عبادت قرار داد كه نه از كثرت عبادت خسته می شوم و نه نشاطم را از دست می دهم !! عابد در این زمینه بی آن كه عاقلانه بیندیشد و فكر كند كه اگر در حال گناه مرگش از راه برسد چه خواهد شد ؟ از او راهنمایی خواست. مأمور ابلیس او را تشویق به زنای با زنی بدكار كه در شهر معروف به بدكاری بود كرد. عابد نزد آن شتافت. زن با دیدن چهره ی معصوم و ملكوتی عابد از حضور عابد در محلّه ی بدكاران
﴿صفحه 510﴾
شگفت زده شد و بنظر آورد كه عابد ساده دل فریب خورده، به او گفت : ای عابد ! انسان هرگز با گناه به مقام عبادت و مرتبه ی قرب نمی رسد، كسی كه تو را تشویق به این عمل كرده، قصدش انحراف و گمراهی تو بوده. گناه عامل سقوط است نه وسیله ی صعود. اكنون به صومعه ی خود باز گرد كه تشویق كننده را نخواهی یافت، چون او را نیافتی یقین كن كه شیطان بوده.
عابد با بیداری باز گشت، آن چهره ی شوم را ندید. از این كه آن زن سبب شد كه دامنش به گناه آلوده نشود بسیار خوشحال شد. از طرفی همان شب آن زن از دنیا رفت. خدا به پیامبر زمانش خطاب كرد : با مردم در تجهیز جنازه ی او حاضر شوید، زیرا به خاطر هدایت یكی از بندگانم همه ی گناهانش را بخشیدم و از او درگذشتم و او را مورد آمرزش و رحمت خود قرار دادم.
ما را ره توفیق نمودند و بریدیم *** بر ما در تحقیق گشودند و رسیدیم
یك چند به هر صومعه بردیم ارادت *** یك چند به هر مدرسه گفتیم و شنیدیم
اقلیم معارف همه را سیر نمودیم *** در باغ حقایق به همه سبزه چریدیم
بس عطر روان بخش ز گل ها كه گرفتیم *** بس میوه ی دل پرور دلخواه كه چیدیم
ناگاه شد از قرب نمودار درختی *** مقصود دل آن بود به كنهش چو رسیدیم
دیدیم چو ما ساقی میخانه ی توحید *** یك جرعه از آن باده ی بی رنگ چشیدیم
دادند به ما عیش مصفّای مؤبّد *** در سایه ی آن رحل اقامت چو كشیدیم

ضمانت اجابت دعا

گرچه قرآن مجید فرموده :
( وَإِذَا سَأَلَكَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَریبٌ أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ... )(715).

﴿صفحه 511﴾
« و هرگاه بندگانم درباره ی من از تو بپرسند، بگو : من نزدیكم دعای دعا كننده را اجابت می كنم ».
و همچنین فرموده :
(... ادْعونِی أَسْتَجِبْ لَكُمْ... )(716).
« مرا بخوانید تا شما را اجابت كنم ».
ولی به این حقیقت بسیار مهم هم باید توجه داشت كه : ضمانت اجابت دعا در رابطه با هر دعایی نیست، بلكه با دعایی است كه دعا كننده و نیز اصل دعا همراه با شرایطی باشد كه در قرآن و روایات بیان شده است.
ممكن است كسی با حال تضرّع از خدا بخواهد همه ی ثروت دنیا را ویژه ی من كن و عمرم را تا قیامت طولانی نما و چهره ام را از یوسف زیباتر قرار ده و صدایم را از داود خوش تر فرما و شجاعتم را از امیرالمؤمنین (علیه السلام) افزون كن و سلطنت بر همه ی زمین و همه ی مردمش را به من واگذار و هرچه را به خیر هركس و به زیان هر انسانی بخواهم مستجاب كن !!
اینگونه دعاها چون دعاكننده و اصل دعا عریان از شرایط لازم است، هیچ ضمانت و تعهدی را از سوی حضرت حق به دنبال ندارد.
عارفان به حقایق و عاشقان معارف و صادقان با كمال، هم خود واجد شرایط اند و هم دعایشان دعای بر پایه ی مصلحت دنیا و آخرت آنان است. اگر دعا كنند و در دنیا مستجاب شود، به محضر محبوب سپاسگزاری می كنند و اگر در دنیا مستجاب نشود كمترین ملالی به خود راه نمی دهند، بلكه صبر میورزند و منتظر می مانند تا در وقت ویژه اش به اجابت برسد.
روایات می گویند : دعا، سلاح پیامبران و سلاح مؤمن است. دعا، قضای

﴿صفحه 512﴾
استواری را كه راه فراری از آن نیست برمی گرداند و تقدیر شده و نشده را از انسان دفع می كند و انواع بلاها را برطرف می نماید و از هر درد و بیماری و مرضی شفاست.
روایات اهل بیت (علیهم السلام) شرایط دعا كننده و دعای قابل استجابت را به این صورت بیان می كنند : اخلاص در دعا، معرفت به این كه همه چیز در دست قدرت حق است، عمل به واجبات، داشتن قلب پاك، زبان صادق، حلال بودن لقمه، پاك شدن از حق الناس، حضور قلب، رقّت قلب، گفتن « بسم اللّه الرحمن الرحیم » در ابتدای دعا، فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد، اقرار به گناه، تضرّع و زاری، صورت بر خاك گذاردن، خواندن دو ركعت نماز، یقین ورزیدن به اجابت، دیگران را در دعا بر خود مقدم داشتن، پرهیز از خواستن امور نابجا، دعا در میان جمع، دعا در پنهان و خلوت، امید به اجابت.
هنگامی كه شرایط لازم در دعا كننده جمع شود و شرایط خود دعا هم رعایت گردد، یقیناً دعای چنین دعا كننده ای به اجابت خواهد رسید.