فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

پرخوابی

از حضرت باقر (علیه السلام) روایت شده : موسی به حضرت حق عرضه داشت : به كدام یك از بندگانت دشمنی بیشتر میورزی ؟ فرمود : كسی كه در شب مانند مردار در بستر افتاده و روز را به بطالت و بیهوده كاری می گذراند(682).
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرموده است : مادر حضرت سلیمان به او فرمود : هنگام شب خواب زیاد نداشته باش كه خواب زیاد در شب آدمی را در قیامت تهی دست محشور می كند(683).
حضرت علی (علیه السلام) فرمود :
بِئْسَ الغَریمُ النَّومُ ; یُفنِی قَصیرَ العُمرِ وَیُفَوِّتُ كَثیرَ الأجرِ(684).
« خواب دشمن بدی است، عمر كوتاه را به باد می دهد و پاداش زیاد را نابود می كند ».
دلم را ای خدا از عشق جان ده *** روانم را حیات جاودان ده
تن بی جان بود جان فسرده *** ز مهر خویش جانم را روان ده
به كوی قدس دل را راه بنما *** روان را سوی علیّین نشان ده

﴿صفحه 495﴾
ز زندان بدن آزاد گردان *** فضای لا مكان جان را مكان ده
بگیر این دوست را از دست دشمن *** ز خود بی خود كن از خویشم امان ده
دل مخمور صهبای ازل را *** شراب بی غَش روحانیان ده
از آن مِی كز الستم داده بودی *** خمارم می كشد بازم از آن ده
ز شهری آمدم بیرون در آغاز *** دگر باره به آن شهرم نشان ده
دو عالم تنگ شد بر « فیض » جایش *** ورای این جهان و آن جهان ده(685)
با اجتناب از معاشرتی كه اسلام نمی پسندد و با دوری از لقمه ی حرام و رذایل اخلاقی و پرخوری و پرخوابی، زمینه ی افاضه ی توانمندی به اعضای انسان برای عبادت حق و خدمت به خلق فراهم می آید. در فضای این توانمندی است كه چشم، جز حق و آنچه را حق می پسندد نخواهد دید ; و گوش، جز سخن خدا و پیامبران و امامان و اولیا و پاكان را نخواهد شنید ; و زبان، جز سخن حق و گفتار عدل نخواهد گفت ; و دست، جز كوشش و تلاش درست و صحیح نخواهد كرد ; و شكم، جز حلال نخواهد خورد ; و شهوت، جز در حلال مصرف نخواهد شد ; و قدم، جز در راه حق و در مجالس الهی و ملكوتی و مساجد و مشاهد مشرّفه نخواهد رفت ; و همه ی جسم و جان، عاشقانه و خالصانه جز در گردونه ی عبادت و خدمت به بندگان خدا قرار نخواهد گرفت.

عبادت حق

ارزش عبادت و بندگی، برای ما كه در تنگنای دنیا به سر می بریم و تا قیامت برپا نشده بسیاری از درها به روی ما بسته است، قابل درك نیست.
بندگی و عبادت حق، سبب رشد و كمال و خیر و سعادت و حیات طیّبه و به

﴿صفحه 496﴾
دست آوردن بهشت است.
رسول حق (صلی الله علیه وآله وسلم) درباره ی عبادت و بندگی در روایاتی می فرماید :
أفضَلُ النّاسِ مَنْ عَشِقَ العِبادَةَ فَعَانَقَها وَأحَبَّها بِقَلبِهِ وَباشَرَها بِجَسَدِهِ وَتَفَرَّغَ لَها فَهُو لاَ یُبالِی عَلی ما أصْبَحَ مِنَ الدُّنیا عَلی عُسر أم عَلی یُسْر(686).
« برترین مردم كسی است كه به عبادت عشق ورزد و آن را در آغوش بگیرد و قلباً به آن علاقه مند باشد و با بدنش آن را به جا آورد و خود را برای آن از هر مشغولیتی فارغ كند و باك نداشته باشد كه از دنیا بر سختی یا بر آسانی به سر می برد »
یَقولُ رَبُّكُم : یَابنَ آدَمَ، تَفَرَّغْ لِعِبادَتِی أملاَ قَلبَكَ غِنًی وَأمْلاَ یَدَیكَ رِزقاً. یَابنَ آدَمَ، لا تَباعَد مِنّی فَأملأ قَلبَكَ فَقراً وَأملاََ یَدَیكَ شُغلا(687).
« پروردگارتان می فرماید : ای فرزند آدم ! خود را برای بندگی من از هر شغلی فارغ كن، تا دلت را از بی نیازی و دو دستت را از رزق و روزی پر كنم ; ای فرزند آدم ! از من دور مشو كه دلت را از نیازمندی و دو دست را از مشغله پُر خواهم كرد ».
شب معراج فرمود : ای احمد ! می دانی چه زمانی انسان در بندگی من است ؟ عرضه داشت : نه. فرمود : هنگامی كه هفت خصلت در او جمع شود : ورعی كه او را از محارم منع كند، و سكوتی كه او را از آنچه سود ندارد حفظ نماید، و ترسی كه هر روز بر گریه اش بیفزاید، و حیایی كه در خلوت از من بپرهیزد، و خوردن و تغذیه ای كه به آن ناچار است، و دشمن داشتن دنیا به خاطر دشمنی

﴿صفحه 497﴾
من با آن، و دوست داشتن نیكان به خاطر دوستی من با آنان(688).
روایت شده كه : خدای متعال در برخی از كتاب های آسمانی اش فرموده :
ای فرزند آدم ! من زنده ای هستم كه نمی میرم، در آنچه تو را به آن فرمان داده ام مرا اطاعت كن تا تو را زنده ای كه نمی میرد قرار دهم.
ای فرزند آدم ! من به چیزی می گویم باش بی درنگ موجود می شود، مرا بندگی كن تا تو را اینگونه قرار دهم كه به چیزی بگویی باش پس بی درنگ موجود شود(689).
در روایات، حقایقی را به عنوان برترین عبادت شمرده اند :
معرفت به خدا و فروتنی نسبت به او، تداوم اندیشه در خدا و قدرتش، گفتن « لا إله إلاّ اللّه » و « لا حول ولا قوّة إلاّ باللّه »، اخلاص ورزیدن، عفت نفس، زهد، تعقل، ادای حق مؤمن، سكوت، حج، روزه، دعا، چشم پوشی از محرمات، پنهان نگاه داشتن بندگی، فروتنی و خضوع، ادای واجبات، طلب حلال، نرمی در سخن، محبت و ولایت اهل بیت (علیهم السلام).

خدمت به خلق

در احادیث قدسیه و دیگر روایات، چنان ارزش و بهایی به مؤمن داده شده كه احترام به او را احترام به خدا به حساب آورده اند و توهین به او را توهین به خدا شمرده اند.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) از جبرئیل از قول حضرت حق نقل كرده :
مَن أهَانَ لِی وَلِیّاً فَقَدْ بارَزَنِی بِالْمُحَارَبَةِ(690).

﴿صفحه 498﴾
« كسی كه به دوست و ولیّ من اهانت كند آشكارا به جنگ من برخاسته ».
به این سبب خدمت به مؤمن هم چون عبادت و بندگی خدا عنوان شده ; زیرا خدمت به مؤمن خدمت به خداست.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرموده است :
مَن قَضی لاِخِیهِ المُؤمنِ حَاجةً، كَانَ كَمَنْ عَبَدَ اللّهَ دَهرَهُ(691).
« كسی كه یك حاجت از برادر مؤمنش روا كند مانند كسی است كه همه ی عمرش خدا را بندگی كرده است ».
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
مَن قَضَی لاِخِیهِ المُؤمِنِ حَاجةً قَضَی اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ یَومَ القِیامَةِ مِائَةَ ألفِ حاجَة مِن ذلك أوَّلُها الجَنَّةُ(692).
« كسی كه یك حاجت از برادر مؤمنش روا كند خدای عز و جل روز قیامت صد هزار حاجت از این نوع حاجت برای او روا كند كه نخستینش بهشت است ».
و نیز آن حضرت فرمود :
إنَّ العبدَ لَیَمشِی فِی حَاجَةِ أخِیهِ المُؤمِنِ فَیُوكِّلُ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ مَلَكَیْنِ وَاحِدٌ عن یمینِه وَآخَرُ عَن شَمالِهِ یَستَغْفِرَانِ لَهُ رَبَّهُ وَیَدعُوانِ لَه بِقضَاءِ حَاجَتِهِ(693).
« همانا عبد برای روا كردن حاجت برادر مؤمنش قدم برمی دارد، پس خدای عزّ و جلّ دو فرشته بر او می گمارد، یكی از طرف راستش و دیگر از جانب چپش، آن دو فرشته از پروردگار برای او درخواست آمرزش می كنند و برای روا شدن حاجتش دعا می نمایند ».

﴿صفحه 499﴾
امام باقر (علیه السلام) می فرماید : از رسول خدا پرسیدند : چه عملی نزد خدا محبوب ترین اعمال است ؟ فرمود : خوشحالی آوردن برای مسلمان. عرضه داشتند : خوشحالی آوردن برای مسلمان چیست ؟ فرمود : سیر نمودن شكم گرسنه اش، و برطرف كردن غم و غصه اش، و پرداختن وامش(694).
امام صادق (علیه السلام) از قول خدای عزّ و جلّ روایت كرده :
الخَلْقُ عیالی فَأحَبُّهُم إلَیَّ ألطَفَهُم بِهِم، وَأسعَاهُم فِی حَوَائِجِهم(695).
« مرد و زن نان خور من هستند، محبوب ترینشان نزد من مهربان ترینشان به آنان، و كوشاترینشان در روا كردن حاجات ایشان است ».
امیرالمؤمنین (علیه السلام) پس از آن كه برای اعضا و جوارح درخواست توانمندی در جهت خدمت به حق می كند، از حضرت محبوب استواری و استحكام دل را بر عزم و همّت برای این خدمت می طلبد، و كوشش در راستای خشیت و تداوم در متّصل بودن خدمت به حضرت ربّ را درخواست می نماید، تا جایی كه در میدان های پیشتازان به سویش مركب خدمت براند و در میان شتابندگان به جانب حضرتش بشتابد و در میان مشتاقان به كوی قربش در آید و همانند مخلصان به او نزدیك شود و چون اهل یقین از جاه و مقامش بهراسد و با اهل ایمان در جوارش گرد آید.