فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

رذایل اخلاقی

حضرت سجاد (علیه السلام) در دعای هشتم « صحیفه » بخشی از رذایل اخلاقی را بیان می كند و از آنها به خدا پناه می برد :
طغیان حرص، تندی خشم، چیرگی حسد، سستی صبر، كمی قناعت، بدی اخلاق، افراط در شهوت، پافشاری در عصبیّت، پیروی از هوای نفس، مخالفت با هدایت، خواب غفلت، كوشش بیش از اندازه و برتر از حدّ طاقت، انتخاب باطل بر حق، پافشاری بر گناه، كوچك شمردن معصیت، بزرگ شمردن طاعت، فخر و مباهات ثروتمندان، تحقیر تهی دستان، كوتاهی در حق زیردستان،

﴿صفحه 493﴾
ناسپاسی نسبت به خوبی كنندگان، یاری ستمكار، واگذاشتن ستمدیده....
به رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) گفتند : فلان زن روز را روزه می دارد و شب را به عبادت بر می خیزد، ولی بداخلاق است، همسایگانش را با زبانش می آزارد. فرمود : خیری در او نیست، او اهل آتش است(676).
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
إنَّ سُوءَ الخُلُقِ لَیُفسِدُ العَمَلَ كَمَا یُفسِدُ الخِلُّ العَسَلَ(677).
« بدخلقی عمل را تباه می كند، چنان كه سركه عسل را تباه می نماید ».

پرخوری

علی (علیه السلام) در روایاتی فرموده :
... مَن كَثُرَ طُعمَهُ سَقُم بَطنُهُ وَقَسا قَلبُهُ(678).
« كسی كه پرخور باشد، شكمش دچار بیماری و دلش گرفتار قساوت می شود ».
مَن كَثُرَ أكلُه قَلَّت صَحَّتُهُ وَثَقُلَتْ عَلی نَفسِهِ مُؤنَتُه(679).
« كسی كه پرخور باشد سلامتش كم می شود و هزینه اش سنگین می گردد ».
كَثْرَةُ الأكلِ مِنَ الشَّرَهِ، وَالشَّرَهُ شَرُّ العُیُوبِ(680).
« پرخوری از میل فراوان است و میل فراوان از بدترین عیب هاست ».
امام صادق (علیه السلام) فرمود :

﴿صفحه 494﴾
لَیسَ شَیْءٌ أضَرّ لِقَلبِ المُؤمِنِ مِن كَثْرَةِ الأكلِ، وَهِیَ مُورِثَةٌ لِشَیئَینِ : قَسْوَةَ القَلبِ وَهَیَجانِ الشَّهوَةِ(681).
« چیزی برای قلب مؤمن زیانبارتر از پرخوری نیست، پرخوری سبب دو خصلت است : سنگدلی و طغیان شهوت ».

پرخوابی

از حضرت باقر (علیه السلام) روایت شده : موسی به حضرت حق عرضه داشت : به كدام یك از بندگانت دشمنی بیشتر میورزی ؟ فرمود : كسی كه در شب مانند مردار در بستر افتاده و روز را به بطالت و بیهوده كاری می گذراند(682).
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرموده است : مادر حضرت سلیمان به او فرمود : هنگام شب خواب زیاد نداشته باش كه خواب زیاد در شب آدمی را در قیامت تهی دست محشور می كند(683).
حضرت علی (علیه السلام) فرمود :
بِئْسَ الغَریمُ النَّومُ ; یُفنِی قَصیرَ العُمرِ وَیُفَوِّتُ كَثیرَ الأجرِ(684).
« خواب دشمن بدی است، عمر كوتاه را به باد می دهد و پاداش زیاد را نابود می كند ».
دلم را ای خدا از عشق جان ده *** روانم را حیات جاودان ده
تن بی جان بود جان فسرده *** ز مهر خویش جانم را روان ده
به كوی قدس دل را راه بنما *** روان را سوی علیّین نشان ده

﴿صفحه 495﴾
ز زندان بدن آزاد گردان *** فضای لا مكان جان را مكان ده
بگیر این دوست را از دست دشمن *** ز خود بی خود كن از خویشم امان ده
دل مخمور صهبای ازل را *** شراب بی غَش روحانیان ده
از آن مِی كز الستم داده بودی *** خمارم می كشد بازم از آن ده
ز شهری آمدم بیرون در آغاز *** دگر باره به آن شهرم نشان ده
دو عالم تنگ شد بر « فیض » جایش *** ورای این جهان و آن جهان ده(685)
با اجتناب از معاشرتی كه اسلام نمی پسندد و با دوری از لقمه ی حرام و رذایل اخلاقی و پرخوری و پرخوابی، زمینه ی افاضه ی توانمندی به اعضای انسان برای عبادت حق و خدمت به خلق فراهم می آید. در فضای این توانمندی است كه چشم، جز حق و آنچه را حق می پسندد نخواهد دید ; و گوش، جز سخن خدا و پیامبران و امامان و اولیا و پاكان را نخواهد شنید ; و زبان، جز سخن حق و گفتار عدل نخواهد گفت ; و دست، جز كوشش و تلاش درست و صحیح نخواهد كرد ; و شكم، جز حلال نخواهد خورد ; و شهوت، جز در حلال مصرف نخواهد شد ; و قدم، جز در راه حق و در مجالس الهی و ملكوتی و مساجد و مشاهد مشرّفه نخواهد رفت ; و همه ی جسم و جان، عاشقانه و خالصانه جز در گردونه ی عبادت و خدمت به بندگان خدا قرار نخواهد گرفت.