فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

اعمال مقبول

از دعاهایی كه همه ی پیامبران و امامان و اولیای حق به پیشگاه حضرت ربّ داشتند این بود كه : پروردگار مهربان اعمال آنان را بپذیرد و با فضل و رحمتش با آنان معامله كند.
آن بزرگواران به این حقیقت آگاه بودند كه : اگر كسی عمل نداشته باشد به عرصه ی رحمت حق بار نخواهد یافت، و اگر عمل داشته باشد ولی شرایط لازم مانند ایمان و اخلاص در آن نباشد از رحمت و پاداش خدا محروم خواهد بود. بر این اساس به اصل عمل و آراسته بودن عمل به شرایط لازم بسیار بسیار اهمیت می دادند و چون عمل را آنگونه كه باید انجام می دادند از حضرت حق درخواست قبولی و پذیرش می كردند : « وأعمالی عندك مقبولة ».
قرآن و روایات بر این معنا تأكید دارند كه : عملی مورد پذیرش است كه

﴿صفحه 484﴾
صاحبش دارای ایمان باشد و عمل برای خدا و هماهنگ با احكام و فرامین الهی انجام گیرد.
باید دانست كه عمل از مؤمن پذیرفته می شود و نیز گناه از مؤمن آمرزیده خواهد شد. و عمل هرچند عظیم و مفید باشد از كافر و معاند قبول نخواهد شد و گناه هرچند كوچك باشد از او آمرزیده نمی شود.
روایات بسیار مهمی درباره ی عمل باارزش و دارای پاداش و شئون آن، در مهم ترین كتاب های حدیث روایت شده، كه به گوشه ای از آن اشاره می شود :
علی (علیه السلام) در روایاتی می فرماید :
الشَّرفُ عِندَ اللّهِ سُبحانَهُ بِحُسنِ الأعمَالِ لا بِحُسنِ الأقوَالِ(655).
« برتری و بزرگواری نزد خدای سبحان به خوبی اعمال است نه به خوبی گفته ها ».
العَمَلُ شِعارُ المُؤمِنِ(656).
« عمل شعار مؤمن است ».
المُداوَمَةَ المُداوَمَةَ ! فَإنَّ اللّهَ لَم یَجْعَل لِعَمَل المُؤمِنینَ غَایَةً إلاّ المَوتَ(657).
« عمل را ادامه دهید، عمل را ادامه دهید، زیرا خدا برای عمل مؤمن پایانی جز مرگ قرار نداده است ».
أَعلَی الأعمَالِ إخلاصُ الایمانِ وَصِدْقُ الوَرَعِ وَالایقَان(658).

﴿صفحه 485﴾
« برترین اعمال پاكی ایمان و درستی ورع و یقین است ».
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
دَعَا اللّهُ النّاسَ فِی الدُّنیا بِآبائِهِم لِیَتَعَارَفُوا، وَفِی الآخِرَةِ بِأعْمالِهِم لِیَجَازَوُا(659).
« خدا مردم را در دنیا به پدرانشان خواند تا یكدیگر را بشناسند و در آخرت به اعمالشان می خواند تا پاداش و جزا دهد » پس فرمود : ( یا أَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا، یا أَیُّهَا الَّذینَ كَفَروا ).
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
أفضَلُ الأعمَالِ إیمَانٌ بِاللّهِ وَتَصدیقٌ بِه وَجِهادٌ فِی سَبیلِ اللّهِ وَحَجٌّ مَبرورٌ، وَأهوَنُ عَلیكَ مِن ذَلكَ إطعامُ الطَّعامِ وَلِینُ الكَلامِ وَالسَّماحَةُ وَحُسنُ الخُلقِ، وَأهونُ عَلیكَ مِن ذَلكَ لا تَتَّهِمُ اللّهَ فِی شَیْء قَضاهُ اللّهُ عَلَیكَ(660).
« برترین اعمال ایمان به خدا و باور داشتن آن و جهاد در راه خدا و حج قبول شده است، و سبك تر از اینها بر تو خوراندن طعام به فقیر و نرمی در سخن و سهل بودن و خوش اخلاقی است، و سبك تر از اینها بر تو این است كه خدا را در حكمی كه بر تو نموده متهم نكنی ».
و نیز آن حضرت فرمود :
سَیّدُ الأعمَالِ ثَلاثُ خِصال : إنصافُكَ مِن نَفسِكَ، وَمُواسَاتُكَ الأَخُ فِی اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَذِكرُ اللّهِ تَعالی عَلی كُلِّ حال(661).
« سرور اعمال سه خصلت است : انصاف دادنت به همه از جانب خود، و یاری دادنت به برادر دینی، و یاد خدا در همه حال».

﴿صفحه 486﴾
حضرت علی (علیه السلام) فرمود :
فَطُوبَی لِمَن أخلَصَ لِلّهِ عَمَلَهُ وَعِلمَه وَحُبَّه وَبُغضَه وَأخذَه وَتَركَه وَكَلامَه وَصَمتَه وَفِعلَه وَقَولَه(662).
« خوشبخت و رستگار كسی است كه دانش و كردارش، دوستی و دشمنی اش، گرفتن و رها كردنش، سخن گفتن و سكوتش، رفتار و گفتارش، بر پایه ی اخلاص و رضای خدا باشد ».
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) در وصیّتش به ابوذر فرمود :
كُن بِالعَمَلِ بِالتَّقوَی أشدَّ اهتِمَاماً مِنكَ بِالعَمَلِ ; فَإنَّهُ لاَ یَقِلُّ عَمَلٌ بِالتَّقوَی، وَكَیفَ یَقِلُّ عَمَلٌ یُتَقَبَّل یَقُولُ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ : ( إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ المُتَّقینَ )(663).
« اهتمامت به عمل آراسته به تقوی بیشتر از عمل باشد، زیرا عمل آراسته به تقوی كم و اندك نیست و چگونه عملی كه قبول می شود كم و اندك باشد، خدای عز و جل می فرماید : خدا فقط از پرهیزكاران قبول می كند ».
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید :
إنَّكَ لَن یُتَقَبَّلُ مِن عَمَلِكَ إلاّ مَا أخلَصتَ فِیهِ(664).
« یقیناً از عملت جز آنچه در آن اخلاص ورزیده ای قبول نمی شود ».
در هر صورت، عمل از انسانی كه دارای ایمان، اخلاص، یقین و ورع باشد بدون تردید مورد قبول است و عمل مقبول، چنان دارای ارزش است كه از امام صادق (علیه السلام) درباره ی آن روایت شده است :

﴿صفحه 487﴾
مَن قَبِلَ اللّهُ مِنْهُ صَلاةً واحِدَةً لَم یُعَذِّبْهُ، وَمَن قَبِلَ مِنْهُ حَسَنَةً لَم یُعَذِّبْهُ(665).
« كسی كه خدا از او یك نماز بپذیرد او را عذاب نخواهد كرد و از كسی كه یك كار خوب پذیرفته شود، دچار عذاب نمی شود ».
مَن قَبِلَ اللّهُ مِنْهُ حَسَنَةً وَاحِدَةً لَم یُعَذِّبْهُ أبَداً وَدَخَلَ الجَنَّةَ(666).
« كسی كه خدا یك كار خوب از او بپذیرد، هرگز او را عذاب نمی كند و وارد بهشت می شود ».
خدایا ! ما را از سستی و كسالت در عمل حفظ كن و بر نشاط ما نسبت به عبادت و كوشش شایسته بیفزای و دل ما را بیداری كامل عنایت كن.
ای در این خوابگه بی خبران *** بی خبر خفته چو كوران و كران
سر برآور كه در این پرده سرای *** می رسد بانگ سرود از همه جای
بلبل از منبر گل نغمه نواز *** قمری از سرو سهی زمزمه ساز
بانگ برداشته مرغ سحری *** كرده بر خفته دلان نوحه گری
چرخ در گردش از این بانگ و نوا *** كوه در رقص از این صوت و صدا
هیچ از جای نمی خیزی تو *** اللّه اللّه چه گران خیزی تو
ساعتی ترك گران جانی كن *** شوق را سلسله جنبانی كن
بگسل از پای خود این لنگر گِل *** گام زن شو به سوی كشور دل
آستین بر سر عالم افشان *** دامن از طینت آدم افشان
سنگ بر شیشه ی ناموس انداز *** خاك در خرقه ی سالوس انداز
همه ذرات جهان در رقص اند *** رو نهاده به كمال از نقص اند
تو هم از نقص قدم نِه به كمال *** دامن افشان ز سر جاه و جلال
خواب بگذار كه بی خوابی بِه *** دیده را سرمه ی بی خوابی دِه
* * *

﴿صفحه 488﴾

« قَوِّ عَلَی خِدْمَتِكَ جَوَارِحِی، وَاشْدُدْ عَلَی الْعَزِیمَةِ جَوَانِحِی، »

« قَوِّ عَلَی خِدْمَتِكَ جَوَارِحِی، وَاشْدُدْ عَلَی الْعَزِیمَةِ جَوَانِحِی، وَهَبْ لِیَ الْجِدَّ فِی خَشْیَتِكَ، وَالدَّوَامَ فِی الاِْتِّصَالِ بِخِدْمَتِكَ، حَتَّی أَسْرَحَ إِلَیْكَ فِی مَیَادِینِ السَّابِقِینَ، وَأُسْرِعَ إِلَیْكَ فِی الْبَارِزِینَ، وَأَشْتَاقَ إلَی قُرْبِكَ فِی الْمُشْتَاقِینَ، وَأَدْنُوَ مِنْكَ دُنُوَّ الْمُخْلِصِینَ، وَ أَخَافَكَ مَخَافَةَ الْمُوقِنِینَ، وَأَجْتَمِعَ فِی جِوَارِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِینَ »
« پروردگارا ! اعضایم را بر خدمتت نیرومند ساز، و دلم را بر عزم بندگی محكم كن، و كوشش در خشیت و پروای از وجود باعظمتت را و دوام در پیوستگی به خدمتت را به من ارزانی دار، تا در میدان های پیشتازان به سویت برانم، و در میان شتابندگان به سویت بشتابم، و در میان مشتاقان به كوی قرب تو آیم، و همانند مخلصان به تو نزدیك شوم، و چون یقین داران از بزرگی و جلالت بهراسم، و با اهل ایمان در جوارت گرد آیم ».

درخواست توانمندی

امیرالمؤمنین (علیه السلام) آن عارف عاشق و مناجاتی صادق و به معارف ناطق، در این بخش از دعا تمام درهای رحمت حق را به روی خود باز می بیند و زمینه ی استجابت دعا را از جانب محبوب آماده می نگرد، به همین خاطر خواسته های بسیار بسیار با ارزشش را كه خواسته هایی صد در صد معنوی است
﴿صفحه 489﴾
و خواسته هایی است كه انسان را به نهایت كمال و رشد می رساند و همه ی آنها نشانگر عرفان و معرفت و شناخت كامل و جامع دعا كننده است از حضرت حق طلب می كند.
از حضرت دوست می خواهد كه اعضایش را در راه خدمت به معشوق كه در حقیقت عبادت خالصانه و بندگی كامل است و نیز خدمت به بندگان مؤمن كه در حقیقت خدمت به خداست، توانمندی و نیرو بخشد.
هرگاه این نیروی معنوی و قدرت روحانی و قوّت ملكوتی، از جانب حضرت حق به سالك افاضه شود، لذّتی برای او بهتر و شیرین تر از عبادت و خدمت به عباد حق نخواهد بود.