فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

كرام كاتبین و جوارح و اعضای بدن

نوشته شدن اعمال به وسیله ی فرشتگان و ضبط كارها با مراقبت آنان و شاهد بودن اعضا و جوارح بر كردارهای انسان، حقیقتی است كه در آیات قرآن مجید و روایات مطرح است.
﴿صفحه 476﴾
( وَإِنَّ عَلَیْكُم لَحَافِظینَ * كِراماً كَاتِبینَ * یَعْلَمونَ مَا تَفْعَلونَ )(634).
« و یقیناً بر شما نگهبانانی گماشته شده، در حالی كه بزرگوارند و نویسندگان اعمال شما، آنچه را انجام می دهید به آن دانایند ».
( حَتَّی إِذَا مَا جَآءُوهَا شَهِدَ عَلَیْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِما كَانُوا یَعْمَلونَ * وَقالُوا لِجُلودِهِمْ لِمَ شَهِدتُمْ عَلَیْنَا قَالُوا أَنْطَقَنَا اللّهُ الَّذِی أَنْطَقَ كُلَّ شَیْء... )(635).
« تا هنگامی كه به دوزخ آیند گوش و چشم و پوستشان بر ضد آنان بر اعمالی كه همواره انجام می دادند گواهی دهند و به پوستشان گویند : چرا بر ضد ما گواهی دادید ؟ گویند : خدایی كه همه ی موجودات را به نطق آورده ما را بر ضد شما به نطق آورد ».
( یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ أَلْسِنَتُهُم وَأَیْدِیهِم وَأَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا یَعْمَلُونَ )(636).
« قیامت روزی است كه زبان و دست و پایشان بر ضد آنان به آنچه همواره مرتكب می شدند گواهی می دهد ».
( الْیَوْمَ نَخْتِمُ عَلَی أَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَا أَیْدِیهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا یَكْسِبُونَ )(637).
« امروز بر دهان هایشان مهر سكوت می زنیم و دست ها و پاهایشان به آنچه همواره انجام می دادند با ما سخن می گویند».
( مَا یَلْفِظُ مِن قَوْل إلاَّ لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ )(638).

﴿صفحه 477﴾
« انسان هیچ گفتاری را تلفظ نمی كند جز آن كه رقیب و عتید بر نگهبانی و حفظ آن آماده اند ».
علاوه بر كرام كاتبین و رقیب و عتید و پوست و زبان و چشم و گوش و دست و پا، زمین هم بر اساس آیات سوره ی زلزال بر اعمال انسان گواهی می دهد و از تلاش و كوشش سخن می گوید :
( یَوْمَئِذ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا * بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَی لَهَا )(639).
و نیز خدا و پیامبر و امامان كه بر پایه ی آیات سوره ی توبه اعمال انسان را می بینند در قیامت بر ضد او گواهی می دهند.
( وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالمُؤمِنونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَی عَالِمِ الغَیْبِ وَالشَّهادَةِ فَیُنَبِّئُكُم بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلونَ )(640).
« و بگو عمل كنید كه عمل شما را به زودی خدا و پیامبرش و مؤمنون می بینند و زودا كه شما را به محضر دانای نهان و آشكار باز گردانند، آنگاه شما را به آنچه همواره انجام می دادید آگاه می كند ».
البته از اینگونه آیات استفاده می شود كه شهادات شاهدان بر ضد كافران و معاندان و متخلفان از خدا و رسول و مجرمان حرفه ای است، زیرا مردم مؤمن و تائب در روز قیامت مشمول رحمت اند و پرونده ی گناه آنان در برابر كسی گشوده نمی شود و خدای مهربان، گناهانشان را از یاد شاهدان می برد و آبروی آنان را حفظ می نماید.
حضرت علی (علیه السلام) فرموده :

﴿صفحه 478﴾
مَن تَابَ، تَابَ اللّهُ عَلیهِ، وَأُمِرَتْ جَوَارِحُهُ أَنْ تَسْتُرَ عَلیهِ، وَبِقاعُ الأَرضِ أنْ تَكْتُمَ عَلیهِ، وَأُنسِیَتِ الحفَظَةُ ما كَانَتْ تَكتُبُ عَلیهِ(641).
« كسی كه توبه كند، خدا توبه اش را می پذیرد، و به اعضایش فرمان می رسد كه گناهانش را بر او بپوشانند، و به قطعه های زمین امر می شود گناهانش را بر او پنهان بدارند، و آنچه را حافظان عمل بر او نوشته اند از یادشان می برند ».

امام صادق (علیه السلام) فرموده :
إذا تَابَ العَبدُ المُؤمنُ تَوْبةً نَصوحاً أَحَبَّهُ اللّهُ فَسَتَرَ عَلیهِ فِی الدُّنیا وَالآخِرة، قُلتُ وَكَیْفَ یَسْتُرُ عَلَیهِ ؟ قَالَ : یُنْسِی مَلَكَیْهِ مَا كَتَبا علیه مِنَ الذُّنوبِ... فَیَلْقَی اللَّهَ حِینَ یَلقَاهُ وَلیسَ شَیْءٌ یَشْهَدُ عَلَیهِ بِشَیْء مِن الذُّنُوبِ(642).
« هنگامی كه بنده ی مؤمن توبه ی خالص كند، خدا به او محبت ورزد، پس گناهانش را در دنیا و آخرت بر او بپوشاند، معاویة بن وهب عرضه داشت : چگونه بر او می پوشاند ؟ فرمود : آنچه را فرشتگان از گناهان بر او نوشته اند از یادشان می برد، پس خدا را در قیامت ملاقات می كند در حالی كه هیچ چیز نیست كه به چیزی از گناهانش شهادت دهد ».
یَا رَبِّ یَا رَبِّ یَا رَبِّ یَا إِلَهِی وَسَیِّدِی وَمَوْلاَیَ وَمَالِكَ رِقِّی...

﴿ صفحه 479﴾

« یَا رَبِّ یَا رَبِّ، یَا رَبِّ یَا إِلَهِی وَسَیِّدِی وَمَوْلاَیَ وَمَالِكَ رِقِّی، »

« یَا مَنْ بِیَدِهِ نَاصِیَتِی، یَا عَلِیماً بِضُرِّی وَمَسْكَنَتِی، یَا خَبِیراً بِفَقْرِی وَفَاقَتِی، یَا رَبِّ یَا رَبِّ یَا رَبِّ، أَسْأَلُكَ بِحَقِّكَ وَقُدْسِكَ، وَأَعْظَمِ صِفَاتِكُ، وَأَسْمَائِكَ، أَنْ تَجْعَلَ أَوْقَاتی مِنَ اللَّیْلِ وَالنَّهَارِ بِذِكْرِكَ مَعْمُورَةً، وَبِخِدْمَتِكَ مَوْصُولَةً، وَأَعْمَالِی عِنْدَكَ مَقْبُولَةً، حَتَّی تَكُونَ أَعْمَالِی وَأَوْرَادِی كُلُّهَا وِرْداً وَاحِداً، وَحَالِی فِی خِدْمَتِكَ سَرْمَداً، یَا سَیِّدِی یَا مَنْ عَلَیْهِ مُعَوَّلِی، یَا مَنْ إِلَیْهِ شَكَوْتُ أَحْوَالِی، یَا رَبِّ یَا رَبِّ یَا رَبِّ، »
« ای پروردگارم، ای پروردگارم، ای پروردگارم ! ای معبود و سرور و مولایم و ای اختیار دارم، ای كسی كه مهارم به دست اوست، ای آگاه از پریشانی و ناتوانی ام، ای دانا به تهی دستی و ناداری ام، ای پروردگارم، ای پروردگارم، ای پروردگارم ! به حق و قداستت و بزرگ ترین صفات و نام هایت، از تو درخواست می كنم كه همه ی اوقات مرا از شب و روز به یادت آباد كنی، و به خدمت گذاریت پیوسته بداری، و اعمالم را به پیشگاهت قبول نمایی، تا آن كه اعمال و اورادم همه هماهنگ و هم سو باشد، و حالم در خدمتت پاینده گردد، ای سرور من، ای آن كه تكیه ام بر اوست، ای آن كه شكوه و شكایت حالم به سوی اوست، ای پروردگارم، ای پروردگارم، ای پروردگارم ».
﴿صفحه 480﴾

اسم اعظم

گروهی از عارفان و اولیا و عاشقان و صادقان بر این عقیده اند كه : كلمه ی مباركه ی « ربّ » كه به معنای مالك و صاحب اختیاری است كه عاشقانه و حكیمانه مملوكش را تربیت می كند، اسم اعظم است، و انسان با توسل به آن مورد رحمت حق قرار می گیرد و گره ها از كارش گشوده می شود و بلكه گناهانش مورد آمرزش و معاصی و خطاهایش با آب آمرزش شسته و پاك می گردد.
شاید علت توسل همه ی انبیا و امامان، در هنگام دعا و مناجات و راز و نیاز و زمان گرفتاری ها و مصائبشان به این نام مبارك، سرّش این باشد كه كلمه ی « ربّ » را اسم اعظم حق می دانستند.
آدم و حوا(علیهما السلام) به هنگام توبه عرضه داشتند :
( رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَإِن لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَتَرْحَمْنا لَنَكونَنَّ مِنَ الخاسِرینَ )(643).
« پروردگارا ! ما به خود ستم ورزیدیم و اگر ما را نیامرزی و به ما رحم نكنی هر آینه از زیانكاران خواهیم شد ».
حضرت نوح (علیه السلام) پس از نهصد و پنجاه سال ستم دیدن از كفّار و عاجز شدن از هدایت آنان و مضطرّ شدن، عرضه داشت :
(... رَبِّ لا تَذَرْ عَلَی الأَرْضِ مِنَ الكَافِرِینَ دَیَّاراً )(644).
« پروردگارا ! احدی از كافران را بر روی زمین وا مگذار ».
حضرت ابراهیم (علیه السلام) در دعا و مناجاتش گفت :

﴿صفحه 481﴾
( رَبِّ هَبْ لِی حُكْماً وَأَلْحِقْنِی بَالصَّالِحینَ )(645).
« پروردگارم ! به من حكومت عطا كن و مرا به شایستگان ملحق فرما ».
حضرت موسی (علیه السلام) به هنگام احتیاج و نیاز عرضه داشت :
(... رَبِّ إِنِّی لِمَآ أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْر فَقِیرٌ )(646).
« پروردگارم ! من به چیزی كه تو از خیر بر من نازل كنی نیازمندم ».
حضرت سلیمان (علیه السلام) در درخواست آمرزش، و یافتن حكومتی بی نظیر، عرضه داشت :
(... رَبِّ اغفِرْ لِی وَهَبْ لِی مُلْكاً لاَ یَنْبَغِی لأَِحَد مِن بَعْدِی )(647).
« پروردگارم ! مرا بیامرز و به من حكومتی كه پس از من سزاوار كسی نباشد عطا كن ».
حضرت زكریا (علیه السلام) هنگام درخواست فرزند عرضه داشت :
(... رَبِّ لاَ تَذَرْنِی فَرْداً وَأَنْتَ خَیْرُ الوَارِثِینَ )(648).
«پروردگارم مرا تنها وا مگذار و تو بهترین وارثانی».
حضرت یوسف (علیه السلام) در مقام شكرگزاری و درخواست حاجت،
عرضه داشت :
( رَبِّ قَدْ ءاتَیْتَنی مِنَ المُلْكِ وَعَلَّمْتَنی مِن تَأْوِیلِ الأَحَادِیثِ فَاطِرَ السَّماواتِ وَالأَرْضِ أَنْتَ وَلِیِّی فِی الدُّنْیا وَالآخِرَةِ تُوَفَّنی مُسْلِماً وَأَلْحِقْنی بِالصَّالِحینَ)(649).

﴿صفحه 482﴾
« پروردگارم ! تو بخشی از حكومت را به من عطا كردی و برخی از تعبیر خواب ها را به من آموختی، ای آفریننده ی آسمان ها و زمین، تو سرپرست من در دنیا و آخرتی، مرا در حال تسلیم به خودت بمیران و به گروه شایستگانم ملحق فرما ».
حضرت ایّوب (علیه السلام) در شدت بلا و مصیبت عرضه داشت :
(... أَنِّی مَسَّنِیَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمینَ )(650).
«پروردگارم ! پریشانی و بلا به من رسیده و تو مهربانترین مهربانانی».
و پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) عرضه داشت :
( وَقُل رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنْتَ خَیْرُ الرَّاحِمینَ )(651).
« و بگو: پروردگارم! مرا بیامرز و به من رحم كن كه تو بهترین رحم كنندگانی ».
و صالحان و مؤمنان هنگام اندیشه در آفرینش آسمان ها و زمین عرضه داشتند :
(... رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذَا باطِلا... )(652).
« ای پروردگار ما ! تو این آسمان و زمین را بیهوده و باطل نیافریده ای».
و ابلیس هم كه در نهایت تكبر و عصیان بود، با توسل به این نام تا روز قیامت درخواست مهلت كرد :
( قالَ أَنْظِرْنِی إِلَی یَوْمِ یُبْعَثونَ )(653).

﴿صفحه 483﴾
« گفت : مرا تا زمانی كه همگان برانگیخته می شوند مهلت ده ».
و خدای مهربان به خاطر این كه آن رانده شده ی ملعون، متوسل به این نام مبارك شد، خواسته اش را پذیرفت و او را تا قیامت مهلت داد !
از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده است كه : هركس هفت بار بگوید : « یا ربّ » خدا دعایش را اجابت می كند.
و نیز روایت شده : هنگامی كه بنده ی مؤمن یك بار بگوید : « یا ربّ » حضرت حق می فرماید : « لبیك » و چون بار دوم و سوم خدا را با این نام بخواند، ندا رسد : بخواه تا عطا كنم(654).