فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

حق مهمان بر مهماندار

ارباب تاریخ نوشته اند : سیصد اسیر از محلی نزد معن بن زائده كه از سرداران بزرگ بود آوردند. معن به كشتن همه ی آنان فرمان داد. جوانی در میان اسیران كه هنوز به سنّ بلوغ نرسیده بود گفت : ای امیر ! تو را به خدا سوگند می دهم ما را مكش تا هریك آبی بیاشامیم. معن گفت : همه را آب دهید. چون اسیران آب
﴿صفحه 426﴾
خوردند، جوان گفت : ای امیر ! اكنون همه ی ما مهمان تو شدیم و اكرام مهمان جزء وظایف بزرگان است. معن گفت : راست گفتی و فرمان داد همه را آزاد كردند.
راستی همانگونه كه امیرالمؤمنین (علیه السلام) خبر داده، بسیار بسیار بعید است كه خدای مهربان مهمان خود را كه از سفره ی مادی و معنوی او استفاده كرده به عذاب بسوزاند.
اگر بدیم و گر نیك خاكسار توایم *** فتاده بر ره تو خاك رهگذار توایم
بلندی سر ما خاكساری در توست *** به نزد خلق عزیزیم ز آن كه خوار توایم
تویی قرار دل ما اگر قراری هست *** وگر قرار نداریم بی قرار توایم
به سوی توست به هر سو كه می كنیم سفر *** به هر دیار كه باشیم در دیار توایم
اگر اطاعت تو می كنیم مخلص تو *** وگر كنیم گناهی گناهكار توایم
به هرچه در دل ما بگذرد تو آگاهی *** اگر ز خلق نهانیم آشكار توایم
ز كرده های بد خویشتن بس خجلیم *** بپوش پرده ی عفوی كه شرمسار توایم
اگرچه نامه سیاهیم از اطاعت تو *** چو « فیض » دشمن دیویم و دوستدار توایم
بگوش هوش شنیدم كه هاتفی می گفت *** غمین مباش كه ما یار غمگسار توایم

وَلَیْتَ شِعْرِی یَا سَیِّدِی وَإِلَهِی وَمَوْلاَیَ...

« أَتُسَلِّطُ النَّارَ عَلَی وُجُوه خَرَّتْ لِعَظَمَتِكَ سَاجِدَةً، وَعَلَی أَلْسُن نَطَقَتْ بِتَوْحیدِكَ صادِقَةً، وَبِشُكْرِكَ مادِحَةً، وَعَلی قُلُوب اعْتَرَفَتْ بِإِلَهِیَّتِكَ مُحَقِّقَةً وَعَلَی ضَمَائِرَ حَوَتْ مِنَ الْعِلْمِ بِكَ حَتَّی صارَتْ خَاشِعَةً، وَعَلَی جَوارِحَ سَعَتْ إِلَی أَوْطَانِ تَعَبُّدِكَ طَائِعَةً، وَأَشَارَتْ بِاسْتِغْفَارِكَ مُذْعِنَةً، مَا هكَذَا الظَّنُّ بِكَ وَلاَ أُخْبِرْنَا بِفَضْلِكَ عَنْكَ یَا كَرِیمُ، یَا رَبِّ »
« ای آقای من و معبود و سرورم ! ای كاش می دانستم آیا آتش را بر چهره هایی كه برای عظمتت سجده كنان بر زمین نهاده شده مسلّط می كنی، و نیز بر زبان هایی كه صادقانه به توحیدت و به سپاس گزاریت مدح كنان گویا شده، و بر دل هایی كه بر پایه ی تحقیق، به خداییت اعتراف كرده، و بر باطن هایی كه معرفت به تو آنها را فراگرفته تا آنجا كه در پیشگاهت خاضع و فروتن شده، و به اعضایی كه مشتاقانه به سوی پرستشگاههایت شتافته و اقرار كنان جویای آمرزشت بوده اند، شگفتا آیا این همه را به آتش بسوزانی ! هرگز چنین گمانی به تو نیست، و از فضل و احسانت چنین خبری به ما نداده اند، ای بزرگوار، ای پروردگار ».
﴿صفحه 428﴾

عبادت جامع

در میان تمام عبادات تنها عبادتی كه می توان گفت عبادت جامع است، نماز است. نمازگذار به وسیله ی نماز، كمال خضوع و فروتنی و خاكساری خود را به پیشگاه حضرت محبوب می برد، و به وسیله ی نماز، به یگانگی و توحید او اقرار می كند، و به سبب نماز، سپاسگزاری خود را به حق تقدیم می نماید. و بر پایه ی تحقیق و معرفت به خدایی اش اعتراف می كند و این اعضا و جوارح اند كه با اتصال به اراده ی انسان، مشتاقانه به مساجد و به كعبه و به حرم پیامبر و امامان می شتابند.
علاوه بر این، اهل معرفت كه تا حدی خدا و خود و اهداف آفرینش را شناخته اند. به محضر عظمتش فروتنی دارند و در خلوت و آشكار و در هر شرایط خوش و ناگوار به یگانگی اش اقرار می كنند و با زبان قلب و حال و قال، نعمت های بی شمارش را سپاس می گزارند و دل نورانی و قلب استوارشان بر پایه ی تحقیق و معرفت به الوهیت او اقرار می نماید و با باطن های مملوّ از آگاهی و معرفتشان به درگاه مباركش خضوع می كنند و با اعضا و جوارحشان برای جلب رضایت او به مساجد و معابد می روند.
اینان چگونه به حضرت دوست گمان بد برند ؟ و چرا به جناب او حسن ظن نداشته باشند ؟ كدام پیامبر و كدام امام و كدام كتاب آسمانی از جانب حضرت حق به آنان خبر داده اند كه بندگانی چون شما را به عذاب مبتلا می كنند و چهره ها و زبانها و دل ها و نهادها و اعضا و جوارحتان را به آتش می سوزانند ؟!
اینان با توجه به اینكه پیامبران و امامان و كتاب های آسمانی به آنان خبر داده اند كه مردم مؤمن و دارندگان عمل صالح و آراستگان به اخلاق حسنه، گرچه لغزشی هم داشته اند ولی با توبه و انابه جبران كرده اند، هرگز به آتش قیامت و آتش فراق محبوب سوزانده نخواهند شد.
﴿صفحه 429﴾
در این بخش لازم است روایاتی درباره ی نماز ـ كه عبادتی جامع است ـ نقل شود. از حضرت كریم عاجزانه بخواهیم كه همه ی ما را با رعایت شرایط ـ به ویژه خلوص و اخلاص ـ به این عبادت بزرگ كه مانع از دچار شدن انسان به عذاب فردی است موفق بدارد.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) در روایاتی درباره ی نماز می فرماید :
الصَّلاةُ مِن شَرایِعِ الدِّینِ، وَفِیها مَرضَاةُ الرَّبِّ عَزَّ وَجَلَّ، وَهِیَ مِنْهاجُ الأَنْبِیاءِ(580).
« نماز از قوانین دین است. خوشنودی پروردگار در نماز است و نماز راه پیامبران است ».
جَعَلَ اللّهُ جَلَّ ثَناؤُهُ قُرَّةَ عَیْنِی فِی الصَّلاةِ، وَحَبَّبَ إِلیَّ الصَّلاةَ كَمَا حَبَّبَ إِلَی الجائِعِ الطَّعَامَ، وَإِلَی الظَّمآنِ المآءَ. وَإِنَّ الجائِعَ إِذَا أَكَلَ شَبِعَ، وَإِنَّ الظَّمآنَ إِذَا شَرِبَ رَوِیَ، وَأَنا لا أَشْبَعُ مِن الصَّلاةِ(581).
« خدا كه ثنایش بزرگ است، نور چشم و خوشنودی قلب مرا در نماز قرار داده است و نماز را محبوب من نموده، چنان كه طعام، محبوب گرسنه و آب، محبوب تشنه است. و یقیناً گرسنه وقتی می خورد سیر می شود و تشنه هنگامی كه می نوشد سیراب می گردد و من از نماز سیر نمی شوم ».
إِذَا قُمتَ إِلَی الصَّلاةِ وَتَوَجَّهتَ وَقَرأْتَ أُمَّ الكِتابِ وَما تَیَسَّرَ مِنَ السُّوَرِ ثُمَّ رَكَعتَ فَأَتمَمتَ رُكُوعَها وَسُجودَها وَتَشَهَّدتَ وَسَلَّمتَ، غُفِرَ لَكَ كُلُّ ذَنْب فیمَا بَینَكَ وَبَینَ الصَّلاةِ الَّتی قَدَّمتَها إِلی الصَّلاةِ المُؤَخَّرَةِ(582).
« هنگامی كه به نماز ایستادی و به سوی قبله رو كردی و فاتحة الكتاب و هر كدام از سوره های قرآن را كه میسّر بود خواندی، سپس به ركوع رفتی و ركوع

﴿صفحه 430﴾
و سجود را به اتمام رساندی و تشهد خواندی و سلام دادی، همه ی گناهان بین تو و بین نمازی كه به جا آوری تا نماز آینده، مورد آمرزش قرار می گیرد ».
امیرالمؤمنین (علیه السلام) درباره ی نماز در روایاتی فرموده است :
الصَّلاةُ تَستَنْزِلُ الرَّحْمَةَ(583).
« نماز رحمت را نازل می كند »
الصَّلاةُ قُربَانُ كُلِّ تَقیّ(584).
« نماز نزدیك كننده ی هر پرهیزگاری به خداست ».
أُوصِیكُم بِالصَّلاةِ وَحِفْظِهَا، فَإِنَّها خَیْرُ العَمَلِ وَهِیَ عَمُودُ دِینِكُم(585).
« شما را به نماز و حفظ آن سفارش می كنم، زیرا نماز بهترین عمل و پایه ی دین شماست ».
إِنَّ الإنسانَ إِذَا كانَ فِی الصَّلاةِ فَإِنَّ جَسَدَهُ وَثِیابَهُ وَكُلَّ شَیء حَولَهُ یُسَّبِّحُ(586).
« انسان هنگامی كه در نماز است، جسم و لباسش و هر چه اطراف اوست تسبیح می گویند ! »
یا كُمیلُ ! لَیسَ الشَّأنُ أن تُصَلِّیَ وَتَصُومَ وَتَتَصَدَّقَ، إنَّما الشَّأنُ أن تَكُونَ الصَّلاةُ فُعِلَت بِقَلب نَقِیٍّ، وَعَمَل عِندَ اللّهِ مَرضِیٍّ، وَخُشوع سَوِیّ(587).
« كمیل كار این نیست كه نماز بخوانی و روزه بگیری و صدقه بپردازی، كار این است كه نماز را با قلبی پاك، و عملی مورد خوشنودی خدا، و خشوعی نیكو بجا آوری ».

﴿صفحه 431﴾
پس از قرآن مجید، مصادر روائی معتبر و موثق شیعه، مانند : « كتب اربعه »، « وسائل الشیعه » و... بهترین و كامل ترین منابع، برای فرا گرفتن و بدست آوردن آثار دنیایی و آخرتی نماز است.