فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

3 ـ جهل و نادانی

گفته اند : منظور از بلای بزرگ، جهل و نادانی است كه ریشه ی همه ی بلاها و سرچشمه ی همه ی بدبختی ها و منبع همه ی محرومیت ها وسبب شقاوت ابدی است.
امیرالمؤمنین (علیه السلام) در ضمن روایاتی درباره ی جهل و جاهل می فرماید :
الجَهْلُ داءٌ وَعَیاءٌ(477).
« جهل بیماری و ناتوانی است ».
الجَهْلُ اَدْوَأُ الدَّاءِ(478).
« جهل شدیدترین بیماری هاست ».
الجَهْلُ مُمیتُ الأَحْیاءِ وَمُخَلِّدُ الشَّقاءِ(479).
« جهل میراننده ی زندگان، و ابدی كننده ی شقاوت و بدبختی است ».
الجَاهِلُ لاَ یَعْرِفُ تَقْصِیرَهُ وَلاَ یَقبلُ مِنَ النَّصِیحِ لَهُ(480).
« جاهل كوتاهی كردن و تقصیر خود را نمی شناسد، و نصیحت خیرخواه را نمی پذیرد ».
الجَاهِلُ مَیِّتٌ وَاِنْ كَانَ حَیّاً(481).
« جاهل مرده است، گرچه زنده باشد ».

﴿صفحه 330﴾
الجَاهِلُ صَخْرَةٌ لاَ یَنْفَجِرُ مَاؤُها، وَشَجَرَةٌ لاَ یَخْضَرُّ عُودُها، وَأَرْضٌ لاَ یَظْهَرُ عُشْبُهَا(482).
« جاهل سنگی است كه آبش جاری نمی شود و درختی است كه شاخه اش سبز نمی گردد و زمینی است كه گیاهش نمی روید ».
حضرت علی (علیه السلام) در یكی از دعاهایش به پیشگاه حضرت معبود عرضه می دارد :
أَنَا الجَاهِلُ عَصَیْتُكَ بِجَهْلِی، وَارْتَكَبتُ الذُّنُوبَ بِجَهْلِی، وَسَهَوتُ عَنْ ذِكْرِكَ بِجَهْلِی، وَرَكَنْتُ إِلَی الدُّنْیَا بِجَهْلِی(483).
« من جاهلی هستم كه به سبب جهلم تو را نافرمانی كردم، و مرتكب گناهان شدم و یادت را فراموش كردم و به دنیا میل و علاقه پیدا كردم ».

بدی حال

منظور از بدی حال، زشتی های اخلاق و ناهنجاری های حالات است كه از بدترین و خسارت بارترین بیماری هاست، و به عقیده ی اهل بصیرت از سخت ترین و بزرگ ترین حجاب هاست كه انسان را از بسیاری از حقایق و دریافت فیوضات و تحصیل سعادت و به دست آوردن رضایت و خوشنودی حق و حركت در راه راست و درك مفاهیم قرآن و روایات، محروم و از لقاء حضرت دوست محجوب می كند !
( كَلاّ إنَّهُم عَن رَبِّهِم یَوْمَئِذ لَمحَجُوبونَ )(484).

﴿صفحه 331﴾
« نه چنین است كه آلودگان به سیّئات و رذایل می پندارند، بلكه اینان در روز قیامت از پروردگارشان محجوب اند ».
تأكیدی كه خدای مهربان بر تزكیه ی نفس از صفات رذیله و آراستنش به صفات حسنه دارد، به هیچ تكلیف و وظیفه ای ندارد. حضرت حق در قرآن مجید پس از یازده سوگند به سعادت ابدی و رستگاری همیشگی اهل تزكیه و پیروز نشدن و نومیدی اهل رذایل اشاره فرموده است :
( قَد أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا * وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا )(485).
از نشانه های بدی حال، كوری چشم باطن، و دوری از حقایق، و كر بودن گوش از شنیدن ندای خدا و پیامبران، و اختلال شامّه ی باطن از استشمام بوی رحمت است.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
خَصلَتَانِ لاَ یَجْتَمِعانِ فِی مُؤْمِن : البُخلُ وَسُوءُ الخُلْقِ(486).
« دو خصلت در مؤمن جمع نمی شود : بخل و بدی اخلاق ».
حضرت علی (علیه السلام) فرمود :
لاَ وَحْشَةَ أَوْحَشُ مِن سُوءِ الخُلْقِ(487).
« وحشتی وحشتناك تر از بدی اخلاق نیست ».
و نیز آن حضرت فرمود :
سُوءُ الخُلْقِ شَرُّ قَرین(488).

﴿صفحه 332﴾
« بدی اخلاق، بدترین همنشین است ».
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
اِنَّ العَبْدَ لَیَبْلُغُ مِن سُوءِ خُلقِهِ أسْفَلَ دَرَكِ جَهَنَّمَ(489).
« همانا عبد از بدی اخلاقش به پایین ترین عمق دوزخ می رسد ».

كوتاهی عمل

انسان اگر خواهان سعادت و رسیدن به كمالات معنوی و تحصیل بهشت باشد، باید اعمالش را هماهنگ با آیات قرآن و فرهنگ اهل بیت (علیهم السلام) انجام دهد، و شرایط لازم را چون همّت و شوق و خلوص رعایت كند، تا اعمالش قدرت رساندن او را به سعادت و كمالات و بهشت داشته باشد.
اعمال، اگر از لباس معرفت عریان باشد و هماهنگ با خواسته های حق انجام نگیرد و همراه با همّت و شوق نباشد و تاریكی بی میلی و كسالت بر آن سایه اندازد و نور خلوص بر آن نتابد و صاحبش از حق الناس و بخل و حسد و طمع و كبر و غرور و نخوت آزاد نباشد، آن اعمال چگونه می تواند صاحبش را به ساحل نجات برساند و او را از هلاكت برهاند ؟
امیرالمؤمنین (علیه السلام) با آن كه سرمایه های معنوی اش بی نظیر بود، در مناجات شبانه اش و در راز و نیازش به پیشگاه حضرت حق با گریه و زاری عرضه می داشت :
آه مِنْ قِلَّةِ الزَّادِ وَبُعْدَ السَّفَرِ وَوَحْشَةِ الطَّریقِ ! (490)
« آه از كمی توشه و دوری سفر و وحشت راه ! »

﴿صفحه 333﴾
گاهی لازم است شرح عبادات اولیاء حق را در كتاب های پرارزش مطالعه كنیم تا با آگاهی به همّت والای آنان و شوق و رغبتی كه به بندگی داشتند و اخلاص و خلوصی كه میورزیدند در ما هم شوق و رغبتی به بندگی ایجاد شود، شاید از این رهگذر، نوری به قلب ما بتابد و حالی در ما پدید آید و حركتی مخلصانه برای ما حاصل شود تا شاهد مقصود را در آغوش بگیریم و لذّت حیات معنوی را بچشیم.
شهید راه حق قاضی نور اللّه شوشتری در كتاب « مجالس المؤمنین » روایت كرده است كه : اویس قرن در پاره ای از شب ها می گفت : این شب ركوع است و آن را با ركوع به پایان می برد، چون شب دیگر می رسید می گفت : این شب سجود است، پس آن شب را با سجود به صبح می رساند ! شخصی به او گفت : ای اویس چگونه طاقت طاعت و عبادت این شب های طولانی را داری ؟ گفت : كی شب ها طولانی است ؟ ای كاش از ازل تا ابد یك شب بود تا آن را به یك سجده می گذراندم !!