فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

آمرزندهی گناه

از اسمای حسنای حق و صفات علیای پروردگار مهربان، « غافر » و « غفور » است، یعنی : وجود مقدسی كه آمرزنده و بلكه بسیار آمرزنده است. و شرط تحصیل آمرزش، توبه ی واقعی و بازگشت حقیقی است.
گناهكار، با توجه به صفت « غفور » باید به این حقیقت دلگرم و امیدوار باشد كه : اگر از گناهانش توبه كند و از زشتی هایش دست بردارد و از معصیت هایش دوری گزیند و به ایمان و عمل صالح آراسته شود، یقیناً همه ی گناهانش مورد آمرزش قرار خواهد گرفت.
دلسردی و نومیدی در این زمینه، گناهی بزرگ و معصیتی موجب عذاب و بلكه به فرموده ی قرآن مجید مساوی با كفر است :
﴿صفحه 294﴾
(... إِنَّهُ لا یَیْئَسُ مِن رَوْحِ اللّهِ إِلاَّ القَوْمُ الكَافِرونَ )(438).
« زیرا از رحمت خدا جز گروه كافران ناامید نمی شوند ».
قرآن مجید، به گناهكاران اعلام می كند كه : نباید از رحمت خدا ناامید باشند ; زیرا خدا همه ی گناهان را می آمرزد.
( قُل یا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِن رَحْمَةِ اللّهِ إِنَّ اللّهَ یَغْفِرُ الذُّنوبَ جَمیعاً إِنَّهُ هُوَ الغَفورُ الرَّحیمُ )(439).
« بگو : ای بندگان من كه بر خویشتن اسراف ورزیدید، از رحمت من ناامید نباشید، زیرا خدا همه ی گناهان را می آمرزد. یقیناً او بسیار آمرزنده و مهربان است ».
آیاتی چون آیات زیر نشان دهنده ی این حقیقت است كه خدا توبه ی هر گناهكاری را می پذیرد.
( إِنَّ اللّهَ كانَ غَفوراً رَحیماً )(440).
« به راستی خدا همواره بسیار آمرزنده و مهربان است ».
( وَاللّهُ غَفورٌ رَحیمٌ )(441).
« و خدا بسیار آمرزنده و مهربان است »
( فَمَن تَابَ مِن بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللّهَ یَتوبُ عَلَیْهِ إِنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحیمٌ )(442).

﴿صفحه 295﴾
« پس كسی كه بعد از ستم كاریش توبه كند و مفاسدش را اصلاح نماید، بداند كه خدا توبه اش را می پذیرد، زیرا خدا بسیار آمرزنده و مهربان است ».
(... وَاتَّقُوا اللّهَ إِنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحیمٌ )(443).
« از خدا پروا كنید، یقیناً خدا بسیار آمرزنده و مهربان است ».
آری، كسی كه از گناهانش توبه كند و پس از توبه از كبائر بپرهیزد و اصراری بر صغائر نداشته باشد و آنچه از واجبات از او قضا شده به جای آورد و از مال مردم آنچه به عهده دارد به مردم باز گرداند، یقیناً با چنین توبه ای كه توبه ی واقعی است همه ی گذشته ی زشت او مورد آمرزش قرار خواهد گرفت.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) درباره ی نشانه های تائب واقعی می فرماید :
أمَّا عَلاّمةُ التّائِبِ فَأَربَعَةٌ : النَصِیحَةُ لِلّهِ فِی عَمَلِهِ، وَتَرْكُ البَاطِل، وَلُزُومُ الحَقِّ وَالحِرْصُ عَلَی الخَیْرِ(444).
« اما نشانه های تائب چهار چیز است : فرمانبرداری مطلق از خدا در اعمال و حركات، رها كردن باطل، پای بند بودن به حق و رغبت شدید بر انجام خیر و خوبی ».
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید :
« خدا بر این نیست كه درب شكر را به روی عبد باز كند و درب افزون شدن نعمت را بر او ببندد، و بر این نیست كه درب دعا را باز كند و درب اجابت را بر وی ببندد، و بر این نیست كه درب توبه را باز كند و درب آمرزش را به روی او ببندد »(445).

﴿صفحه 296﴾

پوشانندهی زشتی ها

از صفات بسیار مهم حضرت حق، پرده پوشی بر گناهان بنده ای است كه گناهانش را به خلوت انجام می دهد و دوست ندارد احدی بر گناهانش آگاه شود.
وجود مقدّس او، خود را « ستار العیوب » نامیده، تا بندگانش بدانند در حالی كه او را به خلوت معصیت می كنند آبرویشان را حفظ می كند و از باز كردن اوراق پرونده ی آنان در برابر دیگران خودداری می نماید ; مگر این كه گنهكاری بر اثر شدت بی حیایی و جرأت زیاد، گناهانش را در برابر همگان انجام دهد و بر آبرویش نترسد، كه در این حال پرده پوشی بر او، و حفظ آبرویش در میان مردم معنی ندارد.
از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده است :
مَن تَابَ، تَابَ اللّهُ عَلَیْهِ وَاُمِرَتْ جَوارِحُهُ اَنْ تَسْتُرَ عَلَیْهِ، وَبِقاعُ الأَرْضِ أَنْ تَكْتُمَ عَلَیْهِ، وَأُنْسِیَتِ الحَفَظَةُ مَا كانَتْ تَكْتُب عَلَیهِ(446).
« كسی كه توبه كند، خدا توبه اش را می پذیرد و به اعضایش فرمان می رسد كه گناهانش را بر او پوشیده دارند، و به قطعه های زمین امر می شود كه گناهانش را بر او كتمان كنند، و آنچه را كاتبان عمل در پرونده اش نوشته اند از یاد آنان می برند ».
معاویة بن وهب می گوید : از حضرت صادق (علیه السلام) شنیدم فرمود :
إِذَا تَابَ العَبدُ المُؤمِنُ تَوبَةً نَصوحاً اَحَبَّهُ اللّهُ فَسَتَرَ عَلَیهِ فِی الدُّنْیا وَالآخِرةِ. قُلتُ : فَكَیْفَ یَسْتُرُ عَلَیْهِ ؟ قَال : یُنْسِی مَلَكَیْهِ مَا كَتَبا عَلَیهِ مِنَ الذُّنوبِ... فَیَلْقَی اللّهَ
﴿صفحه 297﴾
حِینَ یَلْقاهُ وَلَیسَ شَیْءٌ یَشْهَدُ عَلَیهُ بِشَیْء مِنَ الذُّنوبِ(447).
« هنگامی كه بنده ی مؤمن توبه خالص می كند، خدا به او محبّت میورزد، پس در دنیا و آخرت بر او می پوشاند، گفتم : چگونه بر او می پوشاند ؟ فرمود : آنچه را از گناهان دو فرشته ی نویسنده بر او نوشته اند از یاد آنان می برد، پس هنگامی كه خدا را ملاقات می كند، چیزی كه به اندكی از گناهانش گواهی دهد وجود نخواهد داشت ».
در تفسیر « منهج الصادقین » روایت شده است : چون روز قیامت شود، بنده را به محضر حق حاضر كنند، فرمان رسد : قبّه ای بزنید و بنده ام را در آن قرار دهید. بعد از آن خدای تعالی به وی خطاب كند : ای بنده ی من، نعمتم را سرمایه ی معصیت نمودی و چندان كه نعمت بر تو افزودم تو بر گناه و عصیان بیشتر افزودی. بنده سر خجالت به پیش اندازد. خطاب رسد : بنده ی من سر بردار كه همان ساعت كه معصیت كردی من تو را آمرزیدم و قلم عفو بر گناهانت كشیدم. پس بنده ی دیگری را حاضر كنند و به او هم عتاب و سرزنش كنند، و او از شرمساری خود به گریه آید، حق تعالی می فرماید : ای بنده ی من آن روز كه گناه می كردی و می خندیدی تو را شرمسار نساختم، امروز كه گناه نمی كنی و گریه و زاری داری چگونه تو را عذاب كنم و رسوایت سازم ؟ تو را آمرزیدم و اجازه ی رفتن به بهشت دادم !!

تبدیل كننده ی بدی ها به خوبی ها

از صفات پروردگار مهربان این است كه : وقتی عبد از گناه توبه می كند و آراسته به ایمان می گردد و عمل شایسته انجام می دهد، گناهانش را به حسنات، و زشتی هایش را به خوبی ها تبدیل می كند.

﴿صفحه 298﴾
( إِلاّ مَنْ تابَ وَءامَنَ وَعَمِلَ عَمَلا صَالِحاً فَأُولئِكَ یُبَدِّلُ اللّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَنات وَكانَ اللّهُ غَفوراً رَحیماً )(448).
« مگر كسانی كه توبه كردند و مؤمن شدند و عمل شایسته بجا آوردند، پس ایناند كه خدا زشتی هایشان را به حسنات تبدیل می كند و خدا همواره بسیار آمرزنده و مهربان است ».
( وَأَقِمِ الصَّلَوةَ طَرَفَیِ النَّهارِ وَزُلَفاً مِنَ الَّیْلِ إِنَّ الحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ... )(449).
« نماز را دو طرف روز و ساعات اول شب به پا دار، زیرا خوبی ها گناهان را از بین می برد ».
در رابطه با تبدیل سیّئات به حسنات، مطالب بسیار مهمّی در كتاب های علمی ذكر شده است كه بعضی از آنها فلسفی و برخی عرفانی و پاره ای ذوقی و بخشی جنبه ی روایتی دارد. بیان و شرح هر یك از آن مطالب گرچه لازم است ولی كتاب را به چند برابر آنچه در نظر است افزایش میدهد.
نویسندگان « تفسیر نمونه » می گویند : در تبدیل سیّئات به حسنات چند تفسیر است كه همه می توانند قابل قبول باشد.
1 ـ هنگامی كه انسان توبه می كند و ایمان به خدا می آورد، دگرگونی عمیقی در سراسر وجودش پیدا می شود و به خاطر همین تحول و انقلاب درونی، سیّئات اعمالش در آینده تبدیل به حسنات می شود ; اگر در گذشته مرتكب قتل نفس می شد در آینده دفاع از مظلومان و مبارزه با ظالمان را جای آن می گذارد، و اگر زناكار بود، پس از آن عفیف و پاكدامن می شود، و این توفیق الهی
﴿صفحه 299﴾
و دگرگونی را در سایه ی ایمان و توبه پیدا می كند.
2 ـ دیگر این كه : خدا به لطف و كرم و فضل و انعامش بعد از توبه كردن، سیّئات اعمال او را محو می كند و به جای آن حسنات می نشاند، چنان كه در روایتی از ابوذر از پیامبر اسلام می خوانیم : روز قیامت كه می شود بعضی از افراد را حاضر می كنند، خدا دستور می دهد گناهان صغیره را به او عرضه كنید و كبیره ها را بپوشانید. به او گفته می شود : تو در فلان روز فلان گناه صغیره را انجام دادی و او به آن اعتراف می كند، ولی دلش از كبائر ترسان و لرزان است.
در اینجا هرگاه خدا بخواهد به او لطفی كند، دستور می دهد به جای هر سیّئه حسنه ای به او بدهید.
عرض می كند : پروردگارا ! من گناهان مهمّی داشتم كه آنها را در اینجا نمی بینم. ابوذر می گوید : در این هنگام پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) تبسم كرد كه دندان هایش آشكار شد، سپس این آیه را تلاوت فرمود : ( فَأُولئِكَ یُبَدِّلُ اللّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَنات (450) )(451).
3 ـ سومین تفسیر این كه : منظور از سیّئات، خود اعمالی كه انسان انجام می دهد نیست، بلكه آثار سوئی است كه از آن بر روح و جان انسان نشسته، هنگامی كه توبه كند و ایمان بیاورد آن آثار سوء از روح و جانش برچیده می شود و تبدیل به آثار خیر می گردد، و این است معنی تبدیل سیّئات به حسنات(452).
ما را به غیر درگه لطفت پناه نیست *** چشم گدا به جز به در پادشاه نیست

﴿صفحه 300﴾
ما عاشقیم و مفتی عشّاق گفته است *** عاشق شدن به طلعت جانان گناه نیست
شرمنده ایم در بر دیوان عدل تو *** چون غیر دست و پا و سر آنجا گواه نیست
پرونده ای كه كاتب قدرت نوشته است *** حاشا نمی توان چو در آن اشتباه نیست
* * *
﴿صفحه 301﴾