فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

رحمت خدا

قرآن مجید و روایات، رحمت خدا را نسبت به بندگانش به طور گسترده مطرح كرده اند و از همگان دعوت نموده اند كه برای تحصیل رحمت خدا با توسل به ایمان و عمل صالح و توبه از گناه و تقوا و نیكوكاری بشتابند.
( فَأَمَّا الَّذینَ ءامَنُوا بِاللّهِ وَاعْتَصِمُوا بِهِ فَسَیُدْخِلُهُم فِی رَحْمَة مِنْهُ... )(424).
« امّا كسانی كه به خدا ایمان آورده اند و به او تمسّك جسته اند، پس آنان را در رحمتی از سوی خودش وارد خواهد كرد »
( وَإِذا جآءَكَ الَّذِینَ یُؤْمِنونَ بِآیاتِنا فَقُل سَلامٌ عَلَیْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَی نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ... )(425).

﴿صفحه 282﴾
« و هنگامی كه مؤمنان به آیات ما نزد تو آمدند بگو : سلام بر شما، پروردگارتان رحمت ( بر بندگان ) را بر خود لازم و مقرّر كرده است ».
(... فَقُل رَبُّكُمْ ذُورَحْمَة واسِعَة... )(426).
« پس بگو پروردگارتان دارای رحمت گسترده و فراگیر است ».
(... وَرَحْمَتی وَسِعَتْ كُلَّ شَیْء... )(427).
« رحمتم همه چیز را فراگرفته است ».
برای بدست آوردن رحمت حق باید اموری رعایت شود، كه جز با رعایت آن امور نمی توان به رحمت حق دست یافت.
حضرت باقر (علیه السلام) فرمود :
تَعَرَّض لِلرَّحْمَةِ وَعَفْوِ اللّهِ بِحُسْنِ المُراجَعَةِ، وَاسْتَعِنْ عَلَی حُسْنِ المُراجَعَةِ بِخَالِصِ الدُّعَاءِ وَالمُناجَاتِ فِی الظُّلَمِ(428).
« با بازگشت نیكو متعرّض رحمت و بخشش خدا شو و برای تحقق بازگشت نیكو از دعای خالص و مناجات در تاریكی های شب كمك بخواه ».
مردی به پیامبر اكرم (صلی الله علیه وآله وسلم) عرضه داشت :
أُحِبُّ أَن یَرْحَمَنِی رَبِّی قَالَ : إِرْحَم نَفْسَكَ وَارْحَمْ خَلْقَ اللّهِ یَرْحَمْكَ اللّهُ(429).
« دوست دارم خدا مرا مورد رحمت قرار دهد، فرمود : به خود و به خلق خدا رحم كن، خدا به تو رحم خواهد كرد ».
در ابتدای كتاب در تفسیر جمله ی اوّل دعای كمیل : « اللهم انّی اسئلك برحمتك
﴿صفحه 283﴾
الّتی وسعت كلّ شیء » به طور مشروح رحمت خدا مورد تفسیر قرار گرفته است. برای پی بردن به این حقیقت و توجه بیشتر به الطاف و رحمات الهی، مرور توضیح و تفسیر رحمت، مفید خواهد بود.
كیست غیر از تو كه فریاد مرا گوش كند *** آتش غم كه برافروخته خاموش كند
كیست غیر از تو كه ناگفته سخن راز مرا *** بشنود یا كه چو بشنید فراموش كند
كیست غیر از تو كه با شاهد مقصود دمی *** از سر لطف مرا یار و هم آغوش كند
جام مهر تو پر از باده ی رحمت باشد *** مرد آزاده تواند كه از آن نوش كند
دوش وقت سحر آمد برم آن مظهر حسن *** دارم امید كه هر شب عمل دوش كند

عفو خدا

« عفو »، به معنای چشم پوشی از مجازات و گذشت كردن از گناه و محو آثار و بدی ها از پرونده است.
خدای مهربان، ظهور این حقیقت را برای تائبان و تاركان گناه و بازگشت كنندگان به پیشگاهش قرار داده است ; و در آیات بسیاری از قرآن خود را با این صفت والا ستوده است، و قاطعانه اعلام نموده است كه :
( إِنَّ اللّهَ كَانَ عَفُوّاً غَفوراً )(430).

﴿صفحه 284﴾
« یقیناً خدا همواره باگذشت و آمرزنده است ».
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید :
أَمرُهُ قَضاءٌ وَحِكْمَةٌ، وَرِضاهُ أمانٌ وَرَحْمَةٌ، یَقْضِی بِعِلْم وَیَعْفُو بِحِلْم(431).
« فرمانش وجوبی و الزامی و مصلحتی و حكیمانه است، و خوشنودی اش امان و رحمت است ; به دانش و آگاهی حكم می راند و به بردباری گذشت می كند و چشم می پوشد ».
قالَ أعرَابِیٌ : یا رَسولَ اللّهِ ! مَن یُحاسِبُ الخَلقَ یَومَ القِیامَةِ ؟ قَالَ : اللّهُ عَزَّ وَجلَّ. قَالَ : نَجَونَا وَرَبِّ الكَعْبَةِ. قَالَ : وَكَیْفَ ذاكَ یا أعرابِیُ ؟ قَالَ : لاِنَّ الكَریمَ إِذا
قَدَرَ عَفَا(432).
« مردی عرب گفت : ای پیامبر خدا چه كسی روز قیامت حساب مردم را می رسد ؟ فرمود : خدای عز و جل. مرد عرب گفت : به پروردگار كعبه سوگند نجات یافتیم. فرمود : ای اعرابی چگونه ؟ گفت : كریم چون قدرت یابد گذشت می كند ! »
علی (علیه السلام) فرمود :
مَنْ تَنَزَّهَ عَن حُرُماتِ اللّهِ سارَعَ إلَیْهِ عَفْوُ اللّهِ(433).
« كسی كه از محرمات خدا دوری كند، گذشت و عفو خدا به سوی او شتاب می گیرد ».
اَللَّهُمَّ عَظُمَ سُلْطَانُكَ
آری، حقایقی چون ثواب و بهشت و رحمت و عفو كه فقط نزد خداست، سبب شده كه عاشقان و دل دادگانش و راز و نیاز كنندگان با او به پیشگاه لطف و درگاه رحمتش عرضه بدارند : وَعَظُمَ فیما عِنْدَكَ رَغْبَتُهُ.

﴿صفحه 285﴾

« اَللَّهُمَّ عَظُمَ سُلْطَانُكَ »

« خدایا ! بزرگ است پادشاهی و سلطنتت، یا بزرگ است حجّت و برهانت ».
پادشاهی و سلطنت خدا، ذاتی و حقیقی است و دیگر سلطنت ها اعتباری و از دست رفتنی ; پادشاهی و سلطنت حضرت او دائمی و همیشگی و بی نهایت و غیر محدود است و دیگر سلطنت ها از نظر زمان اندك و بسیار محدود است.
پادشاهی و سلطنت او نسبت به غیب و شهود و ظاهر و باطن هستی، فراگیر و محیط است و در حقیقت جز سلطنت او سلطنتی نیست و غیر او فقیر و محتاج و نیازمند به اویند، و از خود سرمایه و چیزی ندارند.
حجت و برهان او، بزرگ و قوی و در برابر او هیچ حجّتی و دلیل و برهانی وجود ندارد. عقل، نبوت، قرآن و امامت حجت های خدایند كه روز قیامت با آنها با همه ی خلایق محاجّه می كند و عذر و بهانه تراشی های آنان را در ارتكاب گناه و خودداری از عمل صالح در هم می شكند.
﴿صفحه 286﴾