فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

بهشت

از حقایقی كه نزد خداست و اهل معرفت و مؤمنان و دارندگان عمل شایسته به آن رغبت و شوق داشتند بهشت است.
خدای مهربان در قرآن مجید همه ی بندگانش را به آن جایگاه جاودانی و قرارگاه همیشگی دعوت كرده و راه رسیدن به آن را ایمان و عمل صالح و تقوا و رعایت حلال و حرام دانسته است.
( وَسارِعوا إِلَی مَغْفِرَة مِن رَبِّكُم وَجَنَّة عَرْضُهَا السَّمَاواتُ وَالأَرْضُ أُعِدَّت لِلْمُتَّقِینَ )(417).
« به سوی آمرزش از جانب پروردگارتان و بهشتی كه پهنایش آسمان ها و زمین است بشتابید ».
( سابِقوا إِلَی مَغْفِرَة مِن رَبِّكُمْ وَجَنَّة عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمآءِ وَالأَرْضِ أُعِدَّتْ
﴿صفحه 279﴾
لِلَّذِینَ ءامَنُوا بِاللّهِ وَرُسُلِهِ ذلِكَ فَضْلُ اللّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشآءُ وَاللّهُ ذُوالفَضْلِ العَظِیمِ )(418).
« به سوی آمرزشی از جانب پروردگارتان و بهشتی كه پهنایش مانند پهنای آسمان و زمین است پیشی گیرید، بهشتی كه برای مؤمنان به خدا و پیامبران آماده شده است، این فضل خداست كه به هركس بخواهد عطا می كند و خدا دارای فضل بزرگ است ».
بهشت بر پایه ی آیات قرآن مجید و روایات نقل شده از پیامبر و اهل بیت (علیهم السلام)پاداش ایمان و عمل صالح و تقوا و دوری از محرّمات است و كسی كه تهی دست از این حقایق و آلوده به كفر و شرك و انواع گناهان است نه اینكه سزاوار ورود به آن قرارگاه امن و آسایش نیست، بلكه اهل دوزخ و محروم از رحمت حق و محجوب از لقاء پروردگار است.
( وَمَنْ عَمِلَ صالِحاً مِن ذَكَر أَوْ أُنْثَی وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ یَدْخُلونَ الجَنَّةَ یُرْزَقونَ فیهَا بِغَیْرِ حِساب )(419).
« و كسانی كه كارهای شایسته انجام داده اند، چه مرد چه زن، در حالی كه مؤمن اند اینان به بهشت درآیند، در آنجا بی حساب روزیشان دهند ».
( وَالمُؤمِنونَ وَالمُؤمِناتُ بَعْضُهُم أَوْلِیآءُ بَعْض یَأْمُرونَ بِالْمَعْروفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ المُنكَرِ وَیُقیمُونَ الصَّلَوةَ وَیُؤْتونَ الزَّكَوةَ وَیُطِیعُونَ اللّهَ وَرَسولَهُ أُولئِكَ سَیَرْحَمُهُمُ اللّهُ إِنَّ اللّهَ عَزیزٌ حَكیمٌ * وَعَدَ اللّهُ المُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ جَنّات تَجْری مِن تَحْتِهَا الأَنْهارُ خالِدینَ فِیها وَمَساكِنَ طَیِّبَةً فِی جَنّاتِ عَدْن وَرِضْوانٌ
﴿صفحه 280﴾
مِنَ اللّهِ أَكْبَرُ ذلِكَ هُوَ الفَوْزُ العَظیمُ )(420).
« مردان مؤمن و زنان مؤمن یار و یاور یكدیگرند، به معروف فرمان می دهند و از منكر باز می دارند و همواره نماز را برپا می كنند و زكات می پردازند و خدا و رسولش را اطاعت می نمایند، اینانند كه خدا مورد رحمت قرارشان می دهد، زیرا خدا توانای شكست ناپذیر و حكیم است.
خدا به مردان مؤمن و زنان مؤمن وعده ی حتمی داده است، بهشت هایی را كه از زیر درختانش نهرها جاری است، در آن بهشت ها جاودانه اند و مسكن های پاكیزه ای در بهشت های همیشگی و رضوانی از سوی خدا بزرگ تر از آن این است آن كامیابی بزرگ ».
حضرت سجاد (علیه السلام) فرمود :
إِعْلَمُوا أَنَّهُ مَنِ اشْتَاقَ إِلَی الجَنَّةِ سارَعَ إِلِی الحَسَناتِ وَسَلاَ عَنِ الشَّهَواتِ، وَمَنْ اَشْفَقَ مِنَ النَّارِ بادَرَ بِالتَّوبَةِ إِلَی اللّهِ مِن ذُنوبِهِ وَراجَعَ عَنِ المَحارِمِ(421).
« بدانید كسی كه مشتاق بهشت شد، به سوی خوبی ها شتافت و شهوات را فراموش كرد و كسی كه از آتش ترسید، با توبه از گناهانش به سوی خدا شتافت و از محرمات روی گرداند ».
حضرت علی (علیه السلام) فرمود :
ثَمَنُ الجَنَّةِ العَمَل الصَّالِحُ(422).
« بهای بهشت عمل شایسته است ».

﴿صفحه 281﴾
حضرت باقر (علیه السلام) فرمود :
عَشرٌ مَن لَقِیَ اللّهَ عَزَّ وَجَلَّ بِهِنَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ : شَهَادَةُ أن لاَ إِلهَ إِلاَّ اللّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّهِ، وَالإقرارُ بِما جَاءَ مِن عِنْدِ اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَإقامُ الصَّلوةِ، وَإیتاءُ الزَّكاةِ، وَصَوْمُ شَهْرِ رَمَضانَ، وَحَجُّ البَیْتِ، وَالوَلایَةُ لاِوْلِیاءِ اللّهِ، وَالبَرَاءَةُ مِن أَعْدَاءَ اللّهِ، وَاجْتِنابُ كُلِّ مُسْكِر(423).
« ده چیز است، كسی كه خدا را با آنها ملاقات كند وارد بهشت می شود : شهادت به این كه معبودی جز خدا نیست، و این كه محمّد پیامبر خداست، و اقرار به قرآنی كه پیامبر از نزد خدا آورده است، و برپا داشتن نماز، و پرداخت زكات، و روزه ی ماه رمضان، و حج بیت، و دوستی اولیای خدا، و بیزاری از دشمنان خدا و دوری كردن از هر مست كننده ».

رحمت خدا

قرآن مجید و روایات، رحمت خدا را نسبت به بندگانش به طور گسترده مطرح كرده اند و از همگان دعوت نموده اند كه برای تحصیل رحمت خدا با توسل به ایمان و عمل صالح و توبه از گناه و تقوا و نیكوكاری بشتابند.
( فَأَمَّا الَّذینَ ءامَنُوا بِاللّهِ وَاعْتَصِمُوا بِهِ فَسَیُدْخِلُهُم فِی رَحْمَة مِنْهُ... )(424).
« امّا كسانی كه به خدا ایمان آورده اند و به او تمسّك جسته اند، پس آنان را در رحمتی از سوی خودش وارد خواهد كرد »
( وَإِذا جآءَكَ الَّذِینَ یُؤْمِنونَ بِآیاتِنا فَقُل سَلامٌ عَلَیْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَی نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ... )(425).

﴿صفحه 282﴾
« و هنگامی كه مؤمنان به آیات ما نزد تو آمدند بگو : سلام بر شما، پروردگارتان رحمت ( بر بندگان ) را بر خود لازم و مقرّر كرده است ».
(... فَقُل رَبُّكُمْ ذُورَحْمَة واسِعَة... )(426).
« پس بگو پروردگارتان دارای رحمت گسترده و فراگیر است ».
(... وَرَحْمَتی وَسِعَتْ كُلَّ شَیْء... )(427).
« رحمتم همه چیز را فراگرفته است ».
برای بدست آوردن رحمت حق باید اموری رعایت شود، كه جز با رعایت آن امور نمی توان به رحمت حق دست یافت.
حضرت باقر (علیه السلام) فرمود :
تَعَرَّض لِلرَّحْمَةِ وَعَفْوِ اللّهِ بِحُسْنِ المُراجَعَةِ، وَاسْتَعِنْ عَلَی حُسْنِ المُراجَعَةِ بِخَالِصِ الدُّعَاءِ وَالمُناجَاتِ فِی الظُّلَمِ(428).
« با بازگشت نیكو متعرّض رحمت و بخشش خدا شو و برای تحقق بازگشت نیكو از دعای خالص و مناجات در تاریكی های شب كمك بخواه ».
مردی به پیامبر اكرم (صلی الله علیه وآله وسلم) عرضه داشت :
أُحِبُّ أَن یَرْحَمَنِی رَبِّی قَالَ : إِرْحَم نَفْسَكَ وَارْحَمْ خَلْقَ اللّهِ یَرْحَمْكَ اللّهُ(429).
« دوست دارم خدا مرا مورد رحمت قرار دهد، فرمود : به خود و به خلق خدا رحم كن، خدا به تو رحم خواهد كرد ».
در ابتدای كتاب در تفسیر جمله ی اوّل دعای كمیل : « اللهم انّی اسئلك برحمتك
﴿صفحه 283﴾
الّتی وسعت كلّ شیء » به طور مشروح رحمت خدا مورد تفسیر قرار گرفته است. برای پی بردن به این حقیقت و توجه بیشتر به الطاف و رحمات الهی، مرور توضیح و تفسیر رحمت، مفید خواهد بود.
كیست غیر از تو كه فریاد مرا گوش كند *** آتش غم كه برافروخته خاموش كند
كیست غیر از تو كه ناگفته سخن راز مرا *** بشنود یا كه چو بشنید فراموش كند
كیست غیر از تو كه با شاهد مقصود دمی *** از سر لطف مرا یار و هم آغوش كند
جام مهر تو پر از باده ی رحمت باشد *** مرد آزاده تواند كه از آن نوش كند
دوش وقت سحر آمد برم آن مظهر حسن *** دارم امید كه هر شب عمل دوش كند

عفو خدا

« عفو »، به معنای چشم پوشی از مجازات و گذشت كردن از گناه و محو آثار و بدی ها از پرونده است.
خدای مهربان، ظهور این حقیقت را برای تائبان و تاركان گناه و بازگشت كنندگان به پیشگاهش قرار داده است ; و در آیات بسیاری از قرآن خود را با این صفت والا ستوده است، و قاطعانه اعلام نموده است كه :
( إِنَّ اللّهَ كَانَ عَفُوّاً غَفوراً )(430).

﴿صفحه 284﴾
« یقیناً خدا همواره باگذشت و آمرزنده است ».
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید :
أَمرُهُ قَضاءٌ وَحِكْمَةٌ، وَرِضاهُ أمانٌ وَرَحْمَةٌ، یَقْضِی بِعِلْم وَیَعْفُو بِحِلْم(431).
« فرمانش وجوبی و الزامی و مصلحتی و حكیمانه است، و خوشنودی اش امان و رحمت است ; به دانش و آگاهی حكم می راند و به بردباری گذشت می كند و چشم می پوشد ».
قالَ أعرَابِیٌ : یا رَسولَ اللّهِ ! مَن یُحاسِبُ الخَلقَ یَومَ القِیامَةِ ؟ قَالَ : اللّهُ عَزَّ وَجلَّ. قَالَ : نَجَونَا وَرَبِّ الكَعْبَةِ. قَالَ : وَكَیْفَ ذاكَ یا أعرابِیُ ؟ قَالَ : لاِنَّ الكَریمَ إِذا
قَدَرَ عَفَا(432).
« مردی عرب گفت : ای پیامبر خدا چه كسی روز قیامت حساب مردم را می رسد ؟ فرمود : خدای عز و جل. مرد عرب گفت : به پروردگار كعبه سوگند نجات یافتیم. فرمود : ای اعرابی چگونه ؟ گفت : كریم چون قدرت یابد گذشت می كند ! »
علی (علیه السلام) فرمود :
مَنْ تَنَزَّهَ عَن حُرُماتِ اللّهِ سارَعَ إلَیْهِ عَفْوُ اللّهِ(433).
« كسی كه از محرمات خدا دوری كند، گذشت و عفو خدا به سوی او شتاب می گیرد ».
اَللَّهُمَّ عَظُمَ سُلْطَانُكَ
آری، حقایقی چون ثواب و بهشت و رحمت و عفو كه فقط نزد خداست، سبب شده كه عاشقان و دل دادگانش و راز و نیاز كنندگان با او به پیشگاه لطف و درگاه رحمتش عرضه بدارند : وَعَظُمَ فیما عِنْدَكَ رَغْبَتُهُ.

﴿صفحه 285﴾