فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

« وَأَنْزَلَ بِكَ عِنْدَ الشَّدَائِدِ حَاجَتَهُ »

« و نزد سختی ها و شدائد و مصائب و بلاها حاجت خود را به پیشگاه تو فرود آورده است ».
گرچه خدای مهربان همه ی خواسته ها و حاجات بنده اش را می داند و به گرفتاری ها و مصائب و شداید او آگاه است و بدون درخواست و دعا و التماس می تواند حاجات حاجتمند را به هنگام شدائد و بلاها و مصائب و رنج ها برآورده كند، ولی بر پایه ی آیات قرآن و روایات، دوست دارد بنده اش به پیشگاهش اظهار حاجت كند و به درگاهش ناله و زاری سر دهد و با زبانش به حضرتش اظهار احتیاج نماید و با مولای مهربانش مناجات كند و در آستانه ی این درگاه، سر بندگی و ذلّت ساید و آنچه را نیازمند است با زبان دعا و راز و نیاز بخواهد و از آن منبع فیض و رحمت درخواست كند كه :
ای مهربان و محبوب من، با كلید لطف و عنایتت، مشكلاتم را برطرف كن و سختی هایم را از زندگیم بردار و شدائد و مصائب را از من دور فرما، و مرا از زندان گرفتاری ها نجات بخش، و به اراده ی ربوبی و رحمت بی پایان و كرم و احسان بی نهایتت حاجاتم را روا كن، و خواسته هایم را برآور، و كشكول گداییم را از فیوضات خاصه ات پر كن.
﴿صفحه 271﴾
بیان حاجت و اظهار گدایی و اعلام این معنا كه : ای مهربان ترین مهربانان، من جز فقر چیزی نیستم و غیر گدایی از پیشگاهت كاری نمی دانم و جز اشك و آه و امید و دلگرمی سرمایه ای ندارم، مطلوب حضرت مولاست، و در حقیقت اطاعت و فرمان برداری از حضرت اوست ; مگر نه این است كه در قرآن مجید فرمان به دعا داده و اجابت دعا را خود ضامن شده است(397).
آری ! دعا و اظهار نیاز، و به زبان آوردن حاجات و گریه و زاری، نوعی عبادت و به شكلی فرمان بردن و اطاعت از حضرت حق، و در حقیقت مخّ عبادت است(398)
حضرت او دوست ندارد بنده اش به هنگام گرفتاری و سختی و مصائب و شدائد برای رفع گرفتاری ها و مصائبش به غیر او رجوع كند، و از غیر او حاجت بخواهد و رفع مشكلات را از غیر او درخواست كند.
در حدیثی قدسی كه در كتاب های مهم نقل شده، به مطالبی مهم و واقعیاتی بسیار ارزنده در این زمینه، كه فقط باید حاجت به درگاه او برد و از غیر او روی گرداند، اشاره شده كه لازم است ترجمه ی آن متن ملكوتی و حقیقت عرشی را در این سطور بیاورم :
« آیا بنده ام در سختی ها و شدائد به غیر من امید می بندد، كه غیر من آن سختی ها و شدائد را از او برطرف كند، در حالی كه برطرف كردن سختی ها و شداید به دست قدرت من است ؟ آیا بنده ی من به غیر من امیدوار است كه نیازها و حاجاتش را برآورده كند و از تهی دستی و فقر نجاتش دهد، در حالی كه توانگر و بخشنده و كریم و جواد منم و همه ی درهای حاجات نزد من و كلیدهایش در دست لطف و رحمت من است ؟

﴿صفحه 272﴾
چه شده كه بنده ام را روی گردان از خود می بینم، در حالی كه آنچه را از من نخواسته با جود و كرم به او عطا كرده ام، و اكنون با این همه نیاز و حاجت و التماس و درخواستش از من روی برگردانده و حوائج و نیازمندی اش را نزد غیر برده است ؟!
منم خدا، كه خدایی جز من نیست، بدون این كه از من بخواهند عطا می كنم ; آیا اگر بخواهند عطا نمی كنم ؟!
آیا دریای بی نهایت جود و كرم، از من نیست ؟ آیا دنیا و آخرت در دست من نیست ؟!
اگر تمام اهل آسمانها و زمین، مانند آسمانها و زمین را از من درخواست كنند و من به آنان عطا نمایم به اندازه ی بال مگسی از مملكت من كم نمی آید. زشتی باد بر كسی كه از من روی می گرداند و از غیر من خواسته هایش را می طلبد، و رفع مشكلات و سختی هایش را از غیر من می خواهد ! » (399)

﴿صفحه 273﴾

« وَعَظُمَ فِیمَا عِنْدَكَ رَغْبَتُهُ »

« و رغبت و میل من و علاقه و شوق من نسبت به آنچه نزد توست بزرگ و عظیم است ».
امیرالمؤمنین (علیه السلام) به آنچه نزد خداست معرفت و آگاهی كامل داشت ; و بر پایه ی این معرفت و آگاهی بود كه هنگام خواندن این دعا، صورت به خاك می گذاشت و با زاری و خضوع و خاكساری عرضه می داشت : رغبتم به آنچه نزد توست بزرگ و عظیم است.
اگر بخواهیم به گوشه ای از آنچه نزد خداست و هر انسانی كه سزاوار است می تواند از آن بهره مند شود، اشاره كنیم و از آیات قرآن مجید و روایات شاهد بیاوریم، این شرح و تفسیر از چند صد جلد بیشتر خواهد شد و عمر به پایان خواهد رسید، در حالی كه به قطره ای از دریایبیكران فیوضات الهی اشاره نكرده ایم.
ولی برای نمونه به حقایقی از آنچه نزد حضرت اوست، اشاره می كنیم ; باشد كه رغبت و شوق ما را به آن بیفزاید و برای بدست آوردنش به ما نشاط بخشد.

پاداش های حق در برابر اعمال عبد

خدای مهربان، از روی رحمت و لطف، همه ی بندگانش را به اجرای
﴿صفحه 274﴾
واجباتی چون نماز، روزه، حج، جهاد، انفاق، صدقه، خدمت به مردم، رعایت حقوق یكدیگر و ترك هر گناه و معصیتی دعوت كرده است، و برای همه ی این اعمال پاداشی به تناسب ایمان و ظرفیت عمل كننده و عملش بر عهده ی خود قرار داده است.
در قرآن مجید قاطعانه اعلام داشته است كه : ما پاداش مصلحان و نیكوكاران را ضایع و تباه نخواهیم كرد، و رسیدن مصلحان و نیكوكاران به پاداش مقرر شده، حتمی و یقینی است(400).
خدای مهربان، برای بندگان مؤمن و صالح و نیكوكار و پرهیزكار، چند نوع پاداش مقرر فرموده، كه در قرآن مجید به آنها اشاره شده است :
1 ـ اجر عظیم. 2 ـ اجر كریم. 3 ـ اجر غیر ممنون. 4 ـ اجر كبیر. 5 ـ اجر دوبار.
( لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَاتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ )(401).
« برای كسانی از آنان كه نیكی كردند و پرهیزكاری پیشه نمودند، پاداشی بزرگ است ».
( إِنَّ المُصَّدِّقِینَ وَالمُصَّدِّقاتِ وَأَقْرَضُوا اللّهَ قَرْضاً حَسَناً یُضَاعَفُ لَهمُ وَلَهمُ أَجْرٌ كَرِیمٌ )(402).
« به یقین مردان صدقه دهنده و زنان صدقه دهنده، و وام دهندگان به خدا در حالی كه وامی نیكو می دهند، وامشان دوچندان شود و برای آنان پاداشی نیكو است ».

﴿صفحه 275﴾
( إِنَّ الَّذِینَ ءامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهمُ أَجْرُ غَیْرَ مَمنُون )(403).
« به راستی آنان كه ایمان آوردند و كارهای شایسته انجام دادند، برای آنان پاداشی دائمی و همیشگی است ».
( وَالَّذِینَ ءامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهمُ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبیرٌ )(404).
« و آنان كه ایمان آوردند و كارهای شایسته انجام دادند، برای آنان آمرزش و پاداشی بزرگ است ».
( أُولئِكَ یُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَرَّتَیْنِ بِما صَبَروا وَیَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةِ وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقونَ )(405).
« اینان برای این كه صبر پیشه كردند و با خوبی بدی را دفع نمودند و از آنچه به آنان روزی دادیم انفاق كردند، پاداششان را دوبار دهند ».
پاداش هایی كه برای اهل ایمان و عمل صالح نزد خداست، پاداش های دائمی و همیشگی است، و جز خدا احدی قدرت عطا كردن آن را ندارد. روایات و احادیث به گوشه ای از پاداش های حق اشاره كرده اند، كه برای نمونه بخشی از آن روایات را كه در حقیقت توضیحی بر آیات قرآن است در این سطور آورده می شود.
حضرت علی (علیه السلام) در ضمن روایاتی می فرماید :
ثَوابُ عَمَلِكُم أَفْضَلُ مِن عَمَلِكُم(406).
« پاداش نیك اعمالتان از اعمالتان برتر است ».

﴿صفحه 276﴾
ثَوابُ الصَّبرِ أَعْلَی الثَّوابِ(407).
« پاداش صبر و استقامت ( بر طاعت و مصیبت و معصیت ) برترین
پاداش است ».
إِنَّ أَعْظَمَ المَثوبَةِ مَثوبَةُ الإنْصَافِ(408).
« به راستی بزرگ ترین پاداش نیك، پاداش انصاف است ».
ثَوابُ الجِهادِ أَعْظَمُ الثَّوابِ(409).
« پاداش جهاد بزرگ ترین پاداش است ».
حضرت باقر (علیه السلام) فرمود :

النَّائِمُ بِمَكَّةَ كَالْمُجْتَهِدِ فِی البُلدانِ، وَالسَّاجِدُ بِمَكَّةَ كَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللّهِ، وَمَن خَلَّفَ حَاجّاً فِی أَهْلِهِ كَانَ لَهُ كَأَجْرِهِ حَتّی كَأَنَّهُ یَسْتَلِمُ الحَجَرَ(410).
« زائری كه در مكه بخوابد، چون كوشنده در شهرهاست و كسی كه در مكه سجده كند، مانند شهید به خون غلطیده ی در راه خداست و كسی كه به جای زائر برای اداره ی امور اهلش قرار گیرد، پاداشش مانند زائر است تا جایی كه گویی استلام حجر كرده است ».
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
رِباطُ یَوم فِی سَبِیلِ اللّهِ خَیْرٌ مِن الدُّنیَا وَمَا عَلَیهَا(411).
« یك روز جهاد و كارزار در راه خدا، بهتر است از دنیا و آنچه بر آن است ».

﴿صفحه 277﴾
حَرسُ لَیلَة فِی سَبِیلِ اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَفْضَلُ مِن أَلْفِ لَیلة یُقامُ لَیلُها وَیُصامُ نَهارُها(412).
« و نیز فرمود : یك شب پاسداری در راه خدای عز و جل از هزار شب برتر است كه هر شبش را به عبادت پایان برند و هر روزش را روزه بگیرند !! »
إِنَّ العَبْدَ إِذا تَخَلَّی بِسَیِّدِهِ فِی جَوفِ اللَّیْلِ المُظْلِمِ وَناجَاهُ، أَثْبَتَ اللَّهُ النُّورَ فِی قَلبِه...(413) .
« عبد، هنگامی كه در دل شب تار با پروردگارش خلوت كند و با حضرت به مناجات برخیزد، خدا نور را در دلش ثابت و پابرجا می كند ».
علی (علیه السلام) فرمود :
قِیامُ اللَّیلِ مَصَحَّةُ البَدَنِ وَرِضَی الرَّبِّ وَتَمَسُّكٌ بِأَخلاقِ النَّبِیِّینَ وَتَعَرُّضٌ لِرَحْمَتِهِ(414).
« عبادت شبانه بهبودی بدن، خوشنودی پروردگار، و چنگ زدن به خوی پیامبران است ».
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
إِنَّ العَبْدَ لَیُؤمَرُ بِهِ إِلَی النَّارِ یَومَ القِیامَةِ فَیُسحَبُ فَیقُولُ المُؤمِنونَ وَالمُؤمِنَاتُ : یَا رَبِّ هَذَا الَّذِی كَانَ یَدْعُو لَنَا فَشَفِّعْنَا فِیهِ. فَیُشَفِّعُهُمُ اللّهُ، فَیَنْجُو(415).
« همانا روز قیامت فرمان می رسد كه بنده ای را به سوی آتش ببرند، چون او را به سوی دوزخ می كشند، مردان و زنان مؤمن می گویند : پروردگارا این كسی
﴿صفحه 278﴾
است كه همواره برای ما دعا می كرد، شفاعت ما را برای نجاتش بپذیر. پس خدا شفاعتشان را درباره ی او می پذیرد و او نجات می یابد ».
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
أَلاَ مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ وَعَلَّمَهُ وَعَمِلَ بِمَا فِیهِ فَأَنَا لَهُ سَائِقٌ إِلَی الجَنَّةِ وَدَلیلٌ إِلَی الجَنَّةِ(416).
« آگاه باشید هركس قرآن را یاد بگیرد و به دیگران بیاموزد و به آنچه در آن است عمل كند، من كشاننده ی او به سوی بهشت و راهنمایش به جانب جنّت هستم ».