فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

« وَأَسْتَشْفِعُ بِكَ إِلَی نَفْسِكَ »

« خدایا ! تو را برای نجات خویش از بند گناهان و عقوبت ها به سوی ذات مقدّست و نزد حضرتت شفیع قرار می دهم ».
این بخش از دعا، نشان دهنده ی این حقیقت است كه :
اولا : دعا كننده به اوج انقطاع از ماسوای محبوب رسیده و از همه ی علل و اسباب دل بریده و روی قلب را به سوی حضرت دوست نموده و چشم امید از غیر او بسته و فقط دلگرم به عنایات و الطاف او شده ; و با توجه به این كه شفیع باید كسی باشد كه شفاعتش مقبول افتد و در شفاعت خدا هیچ ترسی از عدم پذیرش وجود ندارد، پس حضرت حق را نزد ذات خودش، شفیع گدا و سائلی چون خود قرار داده است.
ثانیاً : خود را در غرق بودن در گناه و سنگینی بار معصیت و فراوانی عصیان و كثرت نافرمانی و تهی دست بودن از عبادت و بندگی به گونه ای فرض كرده كه شفاعت دیگر شفاعت كنندگان اثری به حال او ندارد، و از قابلیت شفاعت دیگران محروم شده و تنها خداست كه اگر از او نزد ذات مقدسش شفاعت كند از بند گناه نجات یابد و از چاه عصیان بیرون آید و از سنگینی آثار گناه رها شود و مورد عفو و آمرزش قرار گیرد. به این خاطر با دلی سوزان و اشكی ریزان
﴿صفحه 215﴾
و حالی پریشان دست به دعا برمی دارد و در كمال فروتنی و انكسار می گوید : وَأَسْتَشْفِعُ بِكَ إِلَی نَفْسِكَ.

معنی شفاعت

اهل معرفت، به این حقیقت توجه دارند كه : شفاعت عبارت از یاری دادن وجودی قوی و نیرومند، به موجودی ضعیف و ناتوان است ; كه این موجود ناتوان، درحدّی از معرفت و ایمان و عمل صالح و اخلاق حسنه برخوردار است. ولی ناتوانی او سبب لغزش و گناه او شده است، البته نه گناهی كه چراغ محبت و معرفت و ایمان و عملش را خاموش كرده باشد، بلكه گناهی كه قدم او را برای رسیدن به كمال معنوی سست كرده و او را از رسیدن به بهشت محروم نموده است، و پروردگار از روی لطف و رحمتش مقام شفاعت را قرار داده است تا شفیع قوی و نیرومند از طریق آبرو و معنویتش به گناهكار مؤمن كمك دهد تا در دنیا از اسارت گناه نجات یابد و در راه كمال قرار گیرد و در آخرت از كیفر گناه مصون ماند.
بنابراین، شفاعت در قیامت شامل كافران، مشركان، معاندان، منافقان و بریدگان از ایمان و عمل صالح نمی شود ; چنان كه در قرآن مجید به این حقیقت اشاره شده است :
( كُلُّ نَفْس بِما كَسَبَتْ رَهینَةٌ * إِلاّ أَصْحابَ الیمَینِ * فی جَنّات یَتَسآءَلونَ * عَنِ الْمجُرِمینَ * ما سَلَكَكُمْ فی سَقَرَ * قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ المُصَلِّینَ * وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ المِسْكینَ * وَكُنّا نَخُوضُ مَعَ الخآئِضِینَ * وَكُنّا نُكَذِّبُ بِیَوْمِ الدِّینِ * حَتَّی أَتانَا الیَقِینَ * فَما تَنْفَعَهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعینَ )(288).

﴿صفحه 216﴾
« هركس گروگان اعمال زشتی است كه مرتكب شده است، مگر سعادتمندان كه در بهشت ها با رو كردن به دوزخ از مجرمان و گناهكاران می پرسند : چه چیز شما را به دوزخ درآورده ؟ گویند : ما از نمازگزاران نبودیم و ناتوانان را طعام نمی دادیم و با فرو روندگان در باطل فرو می رفتیم و روز جزا را تكذیب می كردیم تا مرگ به ما رسید پس با این وضع و حالی كه دارند شفاعت شافعان سودی به آنان ندهد ».
شفاعت، به معنای دستگیری قوی از ناتوان ـ ناتوانی كه آثاری از معنویت و شیوه ی عملی قوی را در حدّی در خود دارد ـ در آخرین مرحله ی قیامت انجام می گیرد و پیش گیری از وارد شدن در آتش می كند. و یا سبب خارج ساختن از آتش می گردد و علت تأثیر شفاعت، رحمت واسعه ی حق و یا مقام رفیع شخص شفاعت كننده و نیز لیاقت شفاعت شونده است(289).

شرط شفاعت شافعان

بر پایه ی آیات قرآن و روایات اهل بیت (علیهم السلام)، كسی كه امید به شفاعت دارد باید در حد لازم از سرمایه ی ایمان و عمل صالح برخوردار باشد، تا بتواند نقص و عیب كارش را و كمبود معنویش را در دنیا با شفاعت و هدایت الهی جبران كند و درد و ناتوانی و ضعفش را در قیامت برای حركت به بهشت با شفاعت شفیعان درمان نماید ; یا اگر به خاطر سنگینی بار گناه در دوزخ افتاد، با استفاده كردن از قدرت شفاعت شفیعان، خود را از آن مهلكه ی عظیم نجات دهد.