فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

ضایع كردن امر به معروف و نهی از منكر

امر به معروف و نهی از منكر، دو فریضه ی مهم از فرائض الهی، و دو برنامه ی واجب از واجبات دینی است ; كه اجرایش بر كسی كه واجد شرایط است، یعنی معروف و منكر را می شناسد و خود آراسته به معروف و دور از منكر است، لازم و حتمی است ; و ترك این دو فریضه و ضایع گذاشتنش، گناهی بزرگ و سبب نزول بلاست.
امر به معروف و نهی از منكر، بزرگترین محور دین و حقیقت بسیار مهمی است كه همه ی انبیا به خاطر برپا داشتنش، مبعوث به رسالت شده اند.
اگر بساط این دو فریضه برچیده شود، و علم و عمل به آن از بین برود، حركت نبوت تعطیل می شود و دین به نابودی می رسد و گمراهی همه را می گیرد و نادانی و جهالت شیوع پیدا می كند و فساد به همه ی امور مردم سرایت می یابد و شهرها رو به خرابی می رود و انسانها به چاه هلاكت می افتند.

﴿صفحه 196﴾
قرآن می فرماید :
( وَلْتَكُن مِنْكُمْ أُمَّةٌ یَدْعونَ إِلَی الْخَیْرِ وَیَأْمُرونَ بِالْمَعْروفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحونَ )(269).
« از شما ملّت اسلام باید گروهی باشند كه همه را به خیر دعوت كنند و امر به معروف و نهی از منكر نمایند، اینان كه به امر به معروف و نهی از منكر اقدام می كنند، همان رستگارانند ».
( وَالمُؤْمِنونَ وَالمُؤْمِناتُ بَعْضُهُم أَوْلِیآءُ بَعْض یَأمُرُونَ بِالمَعْروفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ المُنْكَرِ... )(270).
« مؤمنان و مؤمنات دوستان یكدیگرند امر به معروف و نهی از منكر می كنند ».
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
لَتَأمُرُنَّ بِالمَعروفِ وَلَتَنهَوُنَّ عَنِ المُنْكَرِ أَو لَیُسَلِّطَنَّ اللّهُ عَلیكُم شِرارَكُم ثُمَّ یَدعُو خِیارُكم فلا یُستَجابَ لَهُم(271).
« شما مردم باید امر به معروف و نهی از منكر كنید یا خدا اشرارتان را بر شما چیره می سازد، پس خوبانتان دعا می كنند ولی دعایشان مستجاب نمی شود ».
پیامبر فرمود : از نشستن در جادّه ها كه محل رفت و آمد مردم است بپرهیزید. گفتند : ما را از آن چاره ای نیست چون مجالس گفتگوی ماست. فرمود : اگر چاره ای ندارید پس حق جاده را رعایت كنید. گفتند : حق جادّه چیست ؟ فرمود : فروپوشی چشم از نامحرم، خودداری از آزار مردم، پاسخ سلام و امر به معروف

﴿صفحه 197﴾
و نهی از منكر(272).
و نیز آن حضرت فرمود : همه ی سخنان انسان به زیان اوست نه به سودش، مگر امر به معروف و نهی از منكر و ذكر خدا(273).
حضرت باقر (علیه السلام) فرمود : خدا به شعیب وحی كرد : از قوم تو صد هزار نفر را عذاب می كنم، چهل هزار نفر از اشرار و شصت هزار نفر از خوبان. گفت : پروردگارا ! عذاب اشرار در جای خود صحیح است، خوبان چرا ؟ خدا وحی فرمود : خوبان، نسبت به اشرار خیرخواهی نكردند و از بدیها بازشان نداشتند و به آنان اعتراض نكردند و به خاطر خشم من بر آنان خشم نگرفتند(274).
مردی از قبیله ی خثعم خدمت رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) رسید و گفت : ای رسول خدا ! مرا خبر ده بهترین برنامه ی اسلام چیست ؟ فرمود : ایمان به خدا. گفت : پس از آن ؟ فرمود : صله ی رحم. پرسید : بعد از آن ؟ فرمود : امر به معروف و نهی از منكر. پرسید : كدام عمل نزد خدا مبغوض تر است ؟ فرمود : شریك انگاشتن برای خدا. گفت : پس از آن ؟ فرمود : قطع رحم. پرسید : بعد از آن ؟ فرمود : امر به منكر و نهی از معروف(275).

﴿صفحه 198﴾

« اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی كُلَّ ذَنْب أَذْنَبْتُهُ وَكُلَّ خَطِیئَة أَخْطَأْتُهَا »

« خدایا ! برای من بیامرز هر گناهی كه انجام دادم و هر خطایی كه مرتكب شدم ».
جاذبهی گناه و كشش معصیت، هنگامی كه در قلب انسان نقش ثابت و استواری نبسته، بلكه گاهی آدمی را دچار عمل خلاف می كند، در اصطلاح اهل تحقیق « ذنب » است، و زمانی كه در قلب جای پایش ثابت و استوار می شود و به تعبیر اهل فن برای قلب ملكه می شود، تا جایی كه انسان در هر زمان و در هر كجا و در هر موقعیت و شرایطی دست به گناه و معصیت می زند، در اصطلاح اهل لغت به « خطیئه » تعبیر می شود.
گدای درگاه حضرت رب و سائل پیشگاه خدای مهربان، پس از آمرزش خواهی از گناهانی كه پرده ی حرمت بین عبد و خدا را پاره می كند و سبب نزول نقمت و عذاب می شود و نعمت ها را تغییر می دهد و مانع اجابت دعا می شود و بلاهای سنگین بر انسان فرود می آورد، به پروردگارش می گوید : همه ی گناهان و خطاهایی كه در مدت عمرم از من سر زده بیامرز، چه گناه صغیره چه كبیره، چه آنچه به عمد از من سر زده یا به سهو، چه در زمان كودكی چه هنگام نوجوانی، چه اول بلوغ و چه در اوج بلوغ، چه در پنهان و چه در آشكار ; زیرا كسی جز تو نیست كه همه ی گناهان و خطاها را بیامرزد. تویی كه
﴿صفحه 199﴾
در قرآن مجید در كمال لطف و مهربانی و آقایی و بزرگواری، اعلام كرده ای :
(... لاتَقْنَطُوا مِن رَحْمَةِ اللّهِ إِنَّ اللّهَ یَغْفِرُ الذُّنوبَ جَمیعاً إِنَّهُ هُوَ الغَفُورُ الرَّحیمُ )(276).
« از رحمت خدا ناامید مشوید، یقیناً خدا همه ی گناهان را می آمرزد، مسلماً او بسیار آمرزنده و مهربانیش همیشگی است ».
بار خدایا من بدنام را *** رند غزل خوان می آشام را
كز ظُلَم دمبدم روزگار *** تار شده هم چو شبم روزگار
نام شده شهره به بدنامیم *** كام به دل گشته به ناكامیم
غنچهی دل چون گل افسردگی *** روی نهادست به پژمردگی
از شرر افروزی نار بلا *** وز قدر اندوزی شست قضا
خشك شده گلبن اندیشه ام *** پنجه فرو برده به خون ریشه ام
كار من ارچه همه جرم و خطاست *** لیك امیدم زتو عفو و عطاست
رحمتی آور به گنه كاریم *** درگذر از جرم و تبه كاریم
در حرم وصل خودت راه ده *** طبع سلیم و دل آگاه ده
معتكف میكده ی خاص كن *** جرعه كش باده ی اخلاص كن
بادهی توفیق به جامم بریز *** ساغر تحقیق به كامم بریز
* * *

﴿صفحه 200﴾

« اَللَّهُمَّ إِنِّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْكَ بِذِكْرِكَ »

« خدایا ! من به سبب ذكر تو به سوی تو تقرّب می جویم ».