فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

بخل

چه قبیح و زشت است كه انسان از مواهب و نعمت های مادی و معنوی حضرت حق برخوردار باشد، ولی از انفاق در راه خدا و صدقه و زكات، بخل ورزد.
ثروت و مالی كه از طریق درآمد مشروع در اختیار انسان است، امانتی الهی است كه انسان اجازه دارد برابر با شأن و شخصیتش از آن استفاده كند و مازاد آن را به دستور حضرت حق در اختیار محتاجان و نیازمندان، فقیران و مسكینان، دردمندان و از پا افتادگان قرار دهد.
انسان و آنچه در اختیار اوست مملوك خداست و تصرف مملوك در دارایی

﴿ صفحه 179﴾
مالك باید هماهنگ با خواسته ی مالك باشد، مملوك اگر بر اساس هوا و هوس و شهوات و خواسته های خود در دارایی مالك تصرف كند، باید به انتظار عتاب و عذاب مالك باشد.
انباشتن ثروت كه خلاف خواسته ی خداست و جز از راه بخلورزی و پیمودن راه شیطان میسّر نمی شود، گناهی بزرگ و سبب شقاوت و تیره روزی و عامل تاریكی باطن و باعث عذاب قیامت و دور ماندن از رحمت خداست.
بخل، حالتی شیطانی و صفتی حیوانی و رذیلتی از رذایل اخلاقی است، كه در قرآن مجید و روایات مورد مذمّت قرار گرفته و دارنده ی آن انسانی ناسپاس و سزاوار عذاب معرّفی شده :
( الَّذِینَ یَبْخَلُونَ وَیَأْمُرونَ النّاسَ بِالْبُخْلِ وَیَكْتُمُونَ ما ءَاتاهُمُ اللّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكافِرینَ عَذَاباً مُهِیناً )(228).
« كسانی كه بخل میورزند و مردم را وادار به بخل می كنند و آنچه را خدا از احسانش به آنها عطا كرده پنهان می دارند « كیفرش را خواهند دید » و خدا برای كافران عذابی خوار كننده مهیا كرده است ».
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
حَرَّمْتُ الجَنَّةَ عَلَی المَنَّانِ وَالبَخِیلِ وَالقَتَّاتِ(229).
« بهشت بر منّت گذار و بخیل و سخن چین حرام شده است ».
حضرت علی (علیه السلام) شنید مردی می گوید : بخیل معذورتر از ستمگر است. فرمود : دروغ گفتی، ستمگر توبه می كند و از خدا مغفرت می طلبد و حقوق مالی مردم را برمی گرداند و بخیل هنگامی كه بخل میورزد، از زكات و صدقه و صله ی

﴿صفحه 180﴾
رحم و پذیرایی میهمان و هزینه كردن در راه خدا و امور خیر خودداری می كند و بر بهشت حرام است كه بخیل در آن وارد شود(230).
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
خَصْلَتَانِ لاَ تَجْتَمِعَانِ فِی مُسلِم : البُخلُ وَسُوءُ الخُلْقِ(231).
« دو خصلت در مسلمان قرار نمی گیرد : بخل و اخلاق بد ».
حضرت امام صادق (علیه السلام) فرمود :
إِنْ كَانَ الخَلَفُ مِنَ اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَقّاً فَالْبُخْلُ لِمَاذَا ؟ (232)
« اگر جایگزینی مالی كه در راه خدا مصرف شده از جانب خدای عز و جل حق است، پس بخل ورزیدن برای چیست ؟ ».
حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) فرمود :
البَخِیلُ مَنْ بَخِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَیْهِ(233).
« بخیل كسی است كه از انجام آنچه خدا بر او واجب كرده، بخل ورزد ».
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود : سخی، نزدیك به خدا، نزدیك به مردم و نزدیك به بهشت است و بخیل، دور از خدا، دور از مردم و دور از بهشت است.

حرص

رغبت شدید و میل فراوان به ثروت و مال و به آنچه بیش از نیاز و احتیاج است، انسان را دچار اختلال فكری و روانی می كند و سبب می شود كه از حدود

﴿صفحه 181﴾
و احكام الهی چشم بپوشد و از مرزبندی های اخلاقی دست بردارد و از نظام انسانیت خارج گردد و چون آتش سركش به اموال و حقوق مردم افتد و به گناه حرام خواری و غارت مال مردم و شهوات افسار گسیخته دچار شود !!
یاد خدا و فكر قیامت و ترس از عذاب الهی و رعایت مسائل اخلاقی و مهرورزی به مردم و توجه به حق و حقوق دیگران، انسان را از آلوده شدن به حرص و رغبت بیش از اندازه به امور مادی حفظ می كند.
درحالی كه خدای مهربان سفره ای كامل از انواع نعمت ها برای انسان مهیّا كرده و برای بدست آوردن آنچه كه مورد نیاز اوست كانال هایی از كار و فعالیت برایش مقرر فرموده و از این راه رزق و روزیش را ضامن شده و تا آخرین لقمه ی روزیش را نخورد از دنیا نمی رود، حرص ورزی چرا ؟!
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
أَغنَی النَّاسِ مَن لَم یَكُن لِلْحِرصِ أَسِیراً(234).
« بی نیازترین مردم كسی است كه اسیر حرص نباشد ».
پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) در وصیتش به حضرت علی (علیه السلام) فرمود :
یَا عَلِیُّ ! انهَاكَ عَن ثَلاثِ خِصَال عِظَام : الحَسَدِ وَالحِرْصِ وَالكِذْبِ(235).
« تو را از سه خصلت كه در زشتی بزرگ است نهی می كنم : حسد، حرص و دروغ ».
امام صادق (علیه السلام) فرمود : هنگامی كه نوح از كشتی پیاده شد، ابلیس نزد او آمد و گفت : در روی زمین انسانی بر من منّتی بزرگتر از تو ندارد، از خدا بر ضدّ این بدكاران عذاب خواستی، در نتیجه سبب راحت من شدی، آیا تو را به دو

﴿صفحه 182﴾
خصلت آگاه نكنم ؟ از حسد بپرهیز كه بر سر من آورد آنچه را آورد، و از حرص دوری كن كه بر سر آدم آورد آنچه آورد ! (236)
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود : حریص میان هفت بلای دشوار است : فكری كه بدنش را زیان می زند و وی را سودی نمی دهد، غصه و اندوهی كه پایان ندارد، رنجی كه جز با مرگ از آن راحت نمی شود، هنگام راحت دچار رنجی سخت است، ترسی كه عاقبت در آن افتد، حزنی كه خوشی را بر او تلخ می كند، حسابی كه از عذاب خدا به خاطر آن رهایی نیابد مگر این كه خدا او را عفو كند، عذابی كه از آن گریزگاه و چاره بدست نیاورد(237).

طمع

علاقه و محبت به آنچه در دست مردم است و آرزوی آن كه به آن برسد و اظهار آن علاقه به كیفیتی كه دیگران را وادار به پرداخت كند و درخواست و سئوال از مردم به نظر اهل تحقیق « طمع ورزی » است.
امام چهارم (علیه السلام) فرمود :
رَأَیْتُ الخَیْرَ كُلَّهُ قَدِ اجْتَمَعَ فِی قَطْعِ الطَّمعِ عَمّا فِی أَیدِی النَّاسِ(238).
« همه ی خیر را دیدم در بریدن طمع از ثروت و مال و مقامی است كه در دست مردم است ».
سعدان به امام صادق (علیه السلام) عرض كرد :
الَّذِی یُثْبِتُ الإیمَانَ فِی العَبْدِ ؟ قَالَ : الوَرَعُ. وَالَّذِی یُخْرِجُهُ مِنه ؟ قَالَ الطَّمَعُ(239).

﴿صفحه 183﴾
« چیزی كه ایمان را در عبد پابرجا می كند چیست ؟ فرمود : پاكدامنی و پارسایی ; و چیزی كه ایمان را از او بیرون می آورد كدام است؟ فرمود: طمع ».
امام هادی (علیه السلام) فرمود :
الطَّمَعُ سَجِیَّةُ سَیِّئَةٌ(240).
« طمع صفت زشتی است ».
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
إِن أَرَدتَ أَنْ تَقَرَّ عَیْنُكَ وَتَنالَ خَیرَ الدُّنْیا وَالآخِرَةِ، فَاقْطَعِ الطَّمَعَ عَمَّا فِی أَیْدِی النَّاسِ(241).
« اگر می خواهی شاد و خوشحال باشی و به خیر دنیا و آخرت برسی، از آنچه در دست مردم است قطع طمع كن ».
حضرت علی (علیه السلام) فرمود :
مَنْ أَرَادَ أن یَعِیشَ حُرّاً أَیّامَ حَیَاتِهِ فَلا یُسْكِنَ الطَّمَعَ قَلْبَهُ(242).
« كسی كه می خواهد همه ی دوران زندگیش آزاد زیست كند، طمع را در قلبش جای ندهد ».