فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

عُجب

به خود بالیدن و از عمل خود راضی بودن و خود پسندیدن و با این امور بر دیگران فخر فروختن، گناه بسیار زشتی است.
انسان مملوك خداست، حیات و مرگش به دست خداست، رزق و روزیش از جانب خداست، توفیق بندگی و عبادتش عنایت خداست و هر كار خیر و عمل صالحی انجام دهد به خواست خداست، با توجه به این حقایق جا ندارد كه حالت شیطانی عجب و خودپسندی را به خود راه دهد.
امام صادق (علیه السلام) فرمود :

﴿صفحه 171﴾
مَن دَخَلَهُ العُجبُ هَلَكَ(206).
« هركه دچار خودپسندی شود به هلاكت می رسد ».
و آن حضرت فرمود :
مرد دانایی نزد عابدی آمد و به او گفت : چگونه نماز می خوانی ؟ پاسخ داد : از چون منی می پرسند كه چگونه نماز می خوانی ؟ من از ابتدا چنین و چنان خدا را عبادت می كنم. گفت : گریه ات چگونه است ؟ گفت : به اندازه ای گریه می كنم كه اشكم روان شود. آن دانا گفت : به راستی اگر بخندی و از خدا ترسان باشی بهتر است كه گریه كنی و به خود ببالی، راستی هركه بر خود ببالد هیچ كرداری از او بالا نرود(207).
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :
خدای عز و جل به داود فرمود : ای داود ! گنهكاران را مژده ده و صدّیقان را بترسان. عرض كرد : چگونه گنهكاران را مژده دهم و صدیقان را بترسانم ؟ فرمود : ای داود ! به گنهكاران مژده ده كه من توبه پذیرم و از گناه عفو می كنم و صدیقان را بترسان كه مبادا به اعمال خود عجب ورزند و خودپسند شوند، زیرا من هیچ بنده ای را پای حساب قرار ندهم جز آنكه هلاك باشد(208).

ریا

خودنمایی در عمل و انجام عبادت و كار خیر به خاطر جلب نظر مردم حرام و مورد خشم خداست.
قرآن مجید، گروهی از نمازگزاران را به سبب ریا مورد نفرت قرار داده می فرماید :

﴿صفحه 172﴾
( فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّینَ * الَّذِینَ هُم عَن صَلاتِهِمْ ساهُونَ * الَّذِینَ هُمْ یُرَآءُونَ )(209).
« وای بر نمازگزاران، آنانكه از نمازشان غافلند، آنان كه پیوسته ریا میورزند ».
شخصی از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) پرسید : نجات در چیست ؟ فرمود : انسان به خاطر جلب نظر مردم به عبادت برنخیزد(210).
در روایت آمده : شخصی در جهاد كشته می شود و شخصی ثروتش را در راه خدا انفاق می كند و شخصی قرآن قرائت می كند ; خدا به هر یك از آنان می گوید : تو در برنامه ی جهاد دروغ گفتی، خواسته ات این بود كه گفته شود فلانی شجاع است، و تو در مسئله ی انفاق دروغ گفتی، خواسته ات این بود كه گفته شود فلانی اهل جود و سخاست، و تو در قرائت قرآن دروغ گفتی، خواسته ات این بود كه بگویند فلانی قاری قرآن است ; سپس رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود : به اینان پاداش نمی رسد و خودنمایی و ریای آنها اعمالشان را بر باد داد !! (211)
در حدیثی از رسول خدا آمده :
إِنَّ اللّهَ تَعالَی یَقولُ لِلْمَلائِكَةِ : إِنَّ هَذا لَم یُرِدنِی بِعَمَلِهِ فَاجْعَلُوهُ فِی سِجّین(212).
« خدا به فرشتگان می گوید : این شخص به كردارش مرا قصد نداشته، بنابراین او را در جهنم قرار دهید ».
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود : ترسناك ترین چیزی كه نسبت به آن بر شما می ترسم شرك اصغر است. گفتند : یا رسول اللّه ! شرك اصغر چیست ؟ فرمود : ریا(213).
و نیز آن حضرت فرمود : خدا عملی كه در آن به اندازه ی ذرّه ای از ریا باشد نمی پذیرد(214).

﴿صفحه 173﴾
شدّاد بن اوس می گوید : رسول خدا را دیدم گریه می كند. گفتم : سبب گریه ی شما چیست ؟ فرمود : بر امّتم از شرك می ترسم، اینان بت و خورشید و ماه و سنگ را نخواهند پرستید، ولی با اعمالشان به ریا و خودنمایی دست
خواهند زد(215).

كبر

سركشی و گردنكشی چه در برابر حق، چه در برابر مردم، چه در برابر دستورات خدا و انبیا و امامان و چه در برابر خیرخواهان دلسوز، حالتی ابلیسی و اخلاقی شیطانی است.
ابلیس، به خاطر تكبرش از دستور حق برای همیشه از رحمت حق محروم و برای ابد از پیشگاه پروردگار رانده و مورد لعنت قرار گرفت و عذاب همیشگی بر او قطعی و حتمی شد.
تیره بختی و بدبختی و شقاوت متكبّر به اندازه ایست كه از دایره ی محبت خدا خارج است.
(... إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِینَ )(216).
برای متكبر و سنگینی گناهش همین بس كه قرآن مجید او را اهل دوزخ به حساب آورده و فرموده :
(... فَلَبِئْسَ مَثْوَی الْمُتَكَبِّرِینَ )(217).
« دوزخ جایگاه بدی برای متكبرین است ».
آری ! خود را از دیگران بزرگتر دیدن و خود را در همه ی امور محور و میزان

﴿صفحه 174﴾
حساب كردن و امتناع از پذیرفتن دستورات حق و روی گردانی از عبادت و بندگی و چهره در هم كشیدن در برابر هر حقّ و حقیقتی بر پایه ی این هدف كه من بهتر می فهمم، از گناهان كبیره و معصیت هایی است كه پروردگار به آن وعده ی عذاب دردناك داده است.
كبر و فخرفروشی به مردم به سبب علم و دانش و عمل و عبادت و حسب و نسب و زینت و جمال و ثروت و مال و قوّت و قدرت و كثرت یار و یاور و رفیق و دوست، امری بسیار قبیح و عملی فوق العاده زشت است.
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
العِزُّ رِدَاءُ اللّهِ وَالْكِبْرُ إِزَارُهُ فَمَن تَنَاوَلَ شَیْئاً مِنهُ أَكَبَّهُ اللّهُ فِی جَهَنَّمَ(218).
« عزت و عظمت و شرف و برتری و بزرگ منشی ویژه ی خداست، كسی كه چیزی از آن را به خود بگیرد، خدا او را در دوزخ می اندازد ».
حضرت باقر و امام صادق (علیهما السلام) فرمودند :
لا یَدْخُلُ الجَنَّةَ مَنْ فِی قَلْبِهِ مِثْقالُ ذَرَّة مِنْ كِبْر(219).
« كسی كه در دلش هم وزن ذرّه ای از كبر باشد وارد بهشت نمی شود ».
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
إِنَّ فِی جَهَنَّمَ لَوَادِیاً لِلْمُتَكَبِّرِینَ یُقَالُ لَهُ سَقَرُ شَكَی إِلَی اللّهِ عَزَّ وَجلَّ شِدَّةَ حَرِّهِ وَسَأَلَهُ أَنْ یَأذَنَ لَهُ أَنْ یَتَنَفَّسَ فَتَنَفَّسَ فَأَحْرَقَ جَهَنَّمَ(220).
« به راستی در جهنم سرزمینی است ویژه ی متكبرین كه به آن « سقر » گفته می شود، از شدت حرارتش به خدا شكایت می كند و می خواهد كه به او اجازه ی

﴿صفحه 175﴾
نفس كشیدن بدهد، پس نفس می كشد و در نتیجه جهنم را می سوزاند ».
عبدالاعلی می گوید : به حضرت صادق گفتم : كبر چیست ؟ فرمود : بزرگترین درجه ی كبر این است كه حق را سبك شماری و مردم را خوار پنداری. گفتم : سبك شمردن حق چیست ؟ فرمود : آن را نفهمیده گیری و بر اهل آن طعنه و سرزنش زنی(221).