فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

بكار گرفتن كار بیهوده برای خنداندن مردم

منظور از بكار گرفتن كار بیهوده، انجام كارها و اعمالی است كه برای انجام دهنده و بیننده سود دنیایی و آخرتی ندارد و از موارد ضایع كردن عمر است. عمری كه یك لحظه اش با دست به دست دادن میلیاردها عوامل در اختیار انسان گذاشته می شود.
بدون تردید ضایع كردن عمر از موارد كفران نعمت است. نعمت عمر از بزرگترین و مفیدترین نعمت هایی است كه حضرت حق به انسان عنایت فرموده و شكر این نعمت به این است كه انسان تمام لحظاتش را در راه عبادت و بندگی و علم و دانش و خدمت به بندگان خدا بكار گیرد.
محدث قمی در كتاب « منازل الآخرة » حكایت می كند : مردی به نام ابن صمد بیشتر اوقات شب و روز وجود خود را محاسبه می كرد. روزی ایام گذشته ی عمرش را حساب كرد، به نظر آورد شصت سال از عمرش گذشته، روزهای آن را به شماره آورد، بیست و یك هزار و نه صد روز شد، فریاد زد : وای بر من اگر روزی یك گناه بیشتر مرتكب نشده باشم، پس خدا را با بیست و یك هزار و نه صد گناه ملاقات می كنم. این را گفت و بیهوش بر زمین افتاد و در همان حالت بیهوشی از دنیا رفت.

بیان عیوب مردم

حفظ آبروی مسلمانان و مؤمنان، واقعیتی بسیار مهمّ و به شدّت مورد توجّه
﴿صفحه 138﴾
آیین اسلام است. تا جایی كه در معارف دینی آبروی مؤمن با خونش برابر
دانسته شده :
عِرضُ المُؤمِنِ كَدَمِهِ.
با به باد رفتن آبروی مردم، بنای اعتماد و اطمینان ویران می شود و نظام زندگی خانواده و جامعه در هم فرو می ریزد و امور مسلمانان مختل می شود.
كاملان و بی عیب ها فقط انبیا و امامان و اولیای خاصّ حضرت حقند. جز اینان هركس دارای عیب و عیوبی است كه از دید و نظر مردم پنهان می كند.
البته در میان مردم عده ای بی شرم و حیا وجود دارند كه از پخش شدن عیب خود ننگ ندارند و آزاری از این ناحیه حسّ نمی كنند، ولی اكثر مردم برای آبروی خود حرمت و ارزش قائل هستند و رضایت به بازگو شدن عیب یا عیوبشان ندارند.
پس كسانی كه عیب مردم را، چه عیب بدنی یا عملی یا اخلاقی یا گفتاری یا مالی یا دینی یا دنیوی، بازگو می كنند و از این جهت به آبروی مردم لطمه می زنند و باعث خفت و خواری و سبكی آنان می شوند، خود را به گناه بسیار سنگینی دچار می كنند و خویش را مستحقّ عذاب قیامت و رسوایی در دنیا می كنند.
از حضرت امام باقر و حضرت امام صادق (علیهما السلام) روایت شده :
أَقْرَبُ ما یَكونُ العَبدُ إِلَی الكُفْرِ أَن یُواخِیَ الرَّجُلَ عَلَی الدِّینِ فَیُحْصِی عَلَیْهِ عَثَراتِهِ وَزَلاَّتِهِ لِیُعَنِّفَهُ بِهَا یَوماً مَا(143).
« نزدیك ترین چیزی كه انسان به كفر دارد اینست كه : با مردی بر اساس دین عقد برادری بسته باشد تا لغزش ها و خطاهایش را شماره كند، برای این كه روزی او را به آنها سرزنش و ملامت كند ».

﴿صفحه 139﴾
حضرت امام صادق (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت می كند كه آن حضرت فرمود :
یَا مَعْشَرَ مَن أَسْلَمَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ یُخْلِصِ الإیمَانَ إِلَی قَلْبِهِ، لاَ تَذُمُّوا الْمُسلِمِینَ وَلاَ تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِم، فَإِنَّهُ مَنْ تَتَبَّعَ عَورَاتِهِم تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ، وَمَنْ تَتَبَّعَ اللَّهُ تَعَالَی عَوْرَتَهُ یَفْضَحهُ وَلَوْ فِی بَیْتِهِ(144).
« ای گروهی كه به زبان اسلام آورده اید و ایمان به قلبش نرسیده، مسلمانان را نكوهش نكنید و به جستجوی عیوبشان نباشید، زیرا هركس عیوب آنان را جستجو كند، خداوند عیوبش را دنبال می كند، و هركه خدا عیبش را دنبال كند، گرچه در خانه اش باشد رسوایش می كند ».

همنشینی با متّهمین به گناه

اثرپذیری انسان از همنشین، بیش از اثرپذیری از دیگر امور است. قدرت اثرگذاری همنشین در وجود انسان از هر چیزی بالاتر است ; به همین خاطر، آیات قرآن مجید و روایات اهل بیت (علیهم السلام) برای انتخاب دوست و همنشین رهنمودهای مهمّی به انسان، بخصوص اهل ایمان دارند.
تفسیر و تحلیل این واقعیت و بیان آیات و روایات، كتاب جداگانه ای می طلبد كه خوشبختانه دانشمندان علوم اسلامی در این زمینه آثار مهمی در دسترس مردم قرار داده اند.
قرآن و روایات، مردم را از نشست و برخاست و همنشینی با اهل كفر و شرك و فسق و فجور و دوستی با یهود و نصاری و حتی متّهمین به گناه و معصیت نهی می كند، تا فرهنگ و اخلاق و منش و عقاید شیطانی آنان در انسان اثر نگذارد و او

﴿صفحه 140﴾
را از رحمت حق محروم نكند.
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
لاَ یَنْبَغِی لِلْمُؤْمِنِ أَنْ یَجْلِسَ مَجْلِساً یُعْصَی اللَّهُ فِیهِ وَلاَ یَقْدِرُ عَلَی تَغْیِیرِهِ(145).
« برای مؤمن شایسته نیست در مجلسی بنشیند كه خدا در آن مجلس نافرمانی می شود و او قدرت تغییر آن را نداشته باشد. ».
ابوهاشم جعفری می گوید : حضرت رضا (علیه السلام) به من فرمود : چرا تو را نزد عبدالرحمن بن یعقوب می بینم ؟ ابوهاشم گفت : او دایی من است. حضرت فرمود : او درباره ی خدا سخن ناهموار و غیر قابل قبولی می گوید، « سخنی كه با آیات قرآن و معارف اهل بیت ناهماهنگ است ». خدا را به صورت اشیاء و اوصاف آن وصف می كند. بنابراین یا با او همنشین باش و ما را واگذار، یا با ما بنشین و او را رها كن.
عرضه داشتم : او هرچه می خواهد بگوید، چه زیانی به من دارد. وقتی من آنچه را او می گوید نگویم چیزی بر عهده ی من نیست.
حضرت فرمود : آیا بیم نداری از این كه عذابی بر او فرود آید و هر دوی شما را بگیرد ؟ آیا داستان كسی كه خود از یاران موسی (علیه السلام) بود و پدرش از یاران فرعون را نشنیده ای ؟ هنگامی كه لشكر فرعون كنار دریا به موسی و یارانش رسید، آن پسر از موسی جدا شد كه پدرش را نصیحت كند و به موسی و یارانش ملحق نماید، پدرش به راه باطل خود دنبال فرعونیان می رفت و این جوان با او درباره ی آیینش ستیزه می كرد، تا هر دو به كناری از دریا رسیدند و با هم غرق شدند، خبر به موسی رسید، فرمود : او در رحمت خداست ولی چون عذاب

﴿صفحه 141﴾
نازل شود از كسی كه نزدیك گنهكار است دفاعی نشود ! (146)
امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود :
مَن كَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْیَومِ الآخِرِ فَلاَ یَقُومُ مَكَانَ رِیبَة(147).
« هركه ایمان به خدا و روز جزا دارد در مكان تهمت و شك نایستد ».
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
مَن قَعَدَ عِنْدَ سَبَّاب لاَِوْلِیَاءِ اللَّهِ فَقَدْ عَصَی اللَّهَ تَعَالَی(148).
« هركه نزد دشنام گوی به دوستان خدا بنشیند، خدای تعالی را نافرمانی كرده ».
مسیح (علیه السلام) فرمود : دوستی خود را با كینهورزی به اهل معصیت آشكار كنید و با دور شدن از آنان به خدا نزدیك شوید و خوشنودی خدا را به عوض خشم آنان بخواهید. گفتند : ای روح خدا با كه بنشینیم ؟ فرمود : با كسی كه دیدنش شما را به یاد خدا اندازد و گفتارش به دانش شما بیفزاید و كردارش شما را به جانب آخرت رغبت دهد(149).
آری، پرده هایی كه چون تقوا و پاكدامنی، ورع و پارسایی، صداقت و درستی، عبادت و خدمت، مانع بین انسان و بلا و عذاب و خشم و نفرت خداست، وقتی برجا می ماند كه انسان از گناه آشامیدن مایع مست كننده و قمار و به كار گرفتن كارهای بیهوده و بیان عیوب مردم و همنشینی با متهمین به گناه بپرهیزد ; و اگر دچار تسویل نفس و وسوسه های شیاطین باطنی و ظاهری شود و دامن به این گناهان بیالاید، با دست خود آن پرده ها و حجابها و موانع را پاره

﴿صفحه 142﴾
می كند و راه را برای فرود آمدن بلا و مصیبت و خواری و عذاب بر خود هموار و باز می كند.
هركه در این درد گرفتار نیست *** یك نفسش در دو جهان كار نیست
هركه دلش دیده ی بینا نیافت *** دیده ی او محرم دیدار نیست
هركه از این واقعه بویی نبرد *** جز به صفت، صورت دیوار نیست
ای دل اگر دم زنی از سرّ عشق *** جای تو جز آتش و جز دار نیست
آن كه سزاوار در گلخن است *** در حرم شاه سزاوار نیست
پردهی پندار بسوز و بدانك *** در دو جهانت به از این كار نیست(150)

﴿صفحه 143﴾