فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

نعمت بی نظیر هدایت

رحمت الهی و لطف عمیم حضرت لایزالی اقتضا كرده كه انسان را در گوشه ای از ساختمان جهان برای مدتی معیّن جای دهد و او را از انواع مواهب و نعمت ها كه از طریق فعل و انفعالات عناصری چون ابر و باد و مه و خورشید و فلك و... به دست می آید بهره مند كند و انواع سبزیجات و حبوبات و میوه جات را كه از طریق نباتات تأمین می شود در اختیار او گذارد و وی را از گوشت های حلال دریایی و هوایی و زمینی روزی دهد و ابزار و وسائل لازم را برای به پا كردن خیمه ی زندگی برای او تأمین كند، تا با تكیه بر عقل و خرد و به كارگیری اراده و اختیار و آزادی و حریت، هدایت تشریعی را كه به عبارت دیگر صراط مستقیمی است كه كتب آسمانی و نبوت انبیا و ولایت امامان (علیهم السلام)و به خصوص قرآن مجید آن را ترسیم كرده اند و از بی نظیرترین نعمت ها است، انتخاب كند و از این راه تكالیف و وظایف و مسئولیت های خود را نسبت به خالق دریابد و صادقانه و عاشقانه همراه با همّتی بلند و عالی به اجرای آنها اقدام كند و از این طریق به رشد و كمال مطلوب برسد و در این چند روز محدودی كه در دنیاست، به آباد كردن آخرت ابدی و سرای جاودانی بپردازد و خود را برای بهره گیری از رضوان اللّه و بهشت، مهیا كند.
انسان اگر به تمام نعمت های مادی حقّ و به همه ی نعمت های معنوی حضرت ربّ العزّه بیندیشد و با دقت و تأمّل بنگرد، می یابد كه رحمت رحیمیه ی پروردگار و فیض عام و خاص خدای مهربان، ظاهر و باطن و غیب و شهود
﴿صفحه 81﴾
و ملك و ملكوت و همه ی شئون او را فرا گرفته، و سعه ی رحمت دوست او را در خود فرو پوشانده و وی را آنچنان مورد مهر و محبت خود قرار داده كه موجودی از موجودات حتی فرشته ی مقرب را این گونه مورد عنایت و لطف و رأفت و كرم و رحمت قرار نداده است !!
در این زمان است كه با چراغ معرفت، قدم عشق در جاده ی تكلیف می گذارد و با كمك ایمان برای رسیدن به لقاء دوست حركت می كند و لحظه ای از بندگی حق و خدمت به خلق دریغ نمیورزد و با تمام سلول های وجودش و رگ و پی و اعضا و جوارحش و دل شیدا و عاشقش و جان واله و حیرانش و زبان گویایش و درون باحالش و سینه ی سوزانش و پوست و گوشت و استخوانش و همه ی هستی اش، خاضعانه و خاشعانه، روزانه و شبانه در پیشگاه محبوب ازلی و ابدی به عنوان توسّل و تمسّك به رحمت سرمدی عرضه می دارد :
ملكا ذكر تو گویم كه تو پاكی و خدایی *** نروم جز به همان ره كه توام راه نمایی
همه درگاه تو جویم همه از فضل تو پویم *** همه توحید تو گویم كه به توحید سزایی
تو حكیمی تو عظیمی تو كریمی تو رحیمی *** تو نماینده ی فضلی تو سزاوار ثنایی
بریّ از رنج و گدازی بریّ از درد و نیازی *** بریّ از بیم و امیدی بریّ از چون و چرایی
نتوان وصف تو گفتن كه تو در فهم نگنجی *** نتوان شبه تو جستن كه تو در وهم نیایی
همه عزّی و جلالی همه علمی و یقینی *** همه نوری و سروری همه جودی و جزایی
﴿صفحه 82﴾
همه غیبی تو بدانی همه عیبی تو بپوشی *** همه بیشی تو بكاهی همه كمّی تو فزایی
« أحَدٌ لیسَ كَمِثْلِه » « صَمَدٌ لَیْسَ لَهُ ضِد » *** « لِمَنِ الْمُلْك » تو گویی كه مر آن را تو سزایی
لب و دندان « سنایی » همه توحید تو گوید *** مگر از آتش دوزخ بودش روی رهایی(76)
انسان با انتخاب صراط مستقیم و هدایت قویم الهی و عمل به تكالیف و وظایف و رعایت حلال و حرام و خدمت به خلق خدا، بنا به فرموده ی قرآن مجید از اجر عظیم، اجر غیر ممنون، اجر كریم، اجر كبیر، رضای حق، خلود در بهشت كه همه و همه رحمت خدا نسبت به اوست بهره مند می شود.

رحمت خدا

انسان اگر در طول مسیر زندگی به سبب جهل یا غفلت یا نسیان یا عاملی دیگر دچار خطا و عصیان شود، با بازگشت به حق و توسل به توبه و انابه و جبران خطا و گناه به صورتی كه دستور داده شده، یقیناً مورد عفو و آمرزش و مغفرت و رحمت حق قرار می گیرد. به خصوص اگر توبه و انابهی او همراه با دعای كمیل در شب جمعه شود ; شبی كه شب رحمت است و شبی كه با خواندن دعای كمیل، نازل شدن باران غفران و عفو و رحمت پروردگار مهربان و خدای ستوده ی صفات، حتمی و قطعی است.
( قُل یا عِبادِیَ الَّذینَ أَسْرَفُوا عَلَی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّهِ إِنَّ اللّهَ

﴿صفحه 83﴾
یَغْفِرُ الذُّنوبَ جَمیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفورُ الرَّحیمُ )(77).
« ای بندگانم، ای كسانی كه بر خود اسراف روا داشتید، از رحمت خدا مأیوس و ناامید مشوید، یقیناً خدا همه ی گناهان را می آمرزد، مسلماً او بسیار آمرزنده و مهربان است ».
آیاتی كه در قرآن به جملات ملكوتی و عبارات عرشی مانند : ( إِنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحیمٌ )(78) ; ( وَاللّهُ رَؤوفٌ بِالْعِبادِ )(79) ; ( وَاللّهُ یَدْعوا إِلَی الجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ )(80) ; ( أَنَّ اللّهَ غَفورٌ حَلیمٌ )(81) ; ( وَاللّهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشاءُ )(82) ; ( وَاللّهُ ذو الفَضْلِ الْعَظیمِ )(83) ; ( إِنَّ اللّهَ كانَ عَفُوّاً غَفوراً )(84) ; ( إِنَّ اللّهَ كانَ تَوّاباً رَحیماً )(85) ; ( وَهُوَ أَرْحَمُ الرّاحِمینَ )(86) ; ( إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ )(87) ; ختم می شود فراوان است. با توجه به عمق این آیات، روی آوردن به سوی حضرت حق و توبه از گناه و جبران عصیان و خطا، واجب و ناامیدی از رحمت حضرت او حرام و گناه كبیره است.

روایات باب رحمت

ابوسعید خدری از پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت كرده : چون مؤمنان گنهكار را به

﴿صفحه 84﴾
دوزخ برند، آتش بر آنان سرد شود تا بیرونشان آورند، آنگاه از طرف حضرت اللّه به فرشتگان خطاب آید : اینان را به فضل و رحمت من به بهشت درآورید كه دریای مرحمت من و امتنان و لطفم بی كران و فضل و احسانم بی پایان است.
از اهل بیت (علیهم السلام) روایت است كه : چون روز قیامت برپا شود، حق تعالی اهل ایمان را در یك نقطه جمع كند و خطاب فرماید : من از حقوقی كه در ذمّه ی شما دارم گذشتم، شما هر حقّی در ذمّه ی یكدیگر دارید بگذرید تا به بهشت درآیید.
در روایت آمده : وقتی روز قیامت شود، بنده ای از اهل ایمان را حاضر كنند، خطاب رسد : بنده ی من نعمتم را سربار معصیت ساختی و چندان كه نعمت را بر تو افزودم تو بر عصیان افزودی. بنده از خجلت معصیت سر در پیش افكند. از پیشگاه رحمت خطاب رسد : ای بنده ی من سر بردار كه همان ساعت كه معصیت می كردی تو را آمرزیدم و قلم عفو بر آن كشیدم.
و نیز روایت شده : بنده ای را نزدیك آرند، آن بیچاره به خاطر گناه بسیار سر به زیر اندازد و از شرمساری به گریه درآید، از درگاه عزت و رحمت خطاب رسد : آن روز كه گناه می كردی و می خندیدی تو را شرمسار نساختم، امروز كه سر شرمساری و خجلت به پیش انداخته ای و گناه نمی كنی و زاری و گریه می آوری چگونه تو را عذاب كنم، گناهت را بخشیدم و اجازه ی درآمدن به جنت را به تو مرحمت كردم.
از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده : خدا را صد رحمت است، از آن صد رحمت یكی را در دنیا جلوه داد و در میان بندگان پراكنده كرد و نود و نه دیگر را در خزانه ی احسان خود نگاه داشت تا در آخرت آن یك را به این نود و نه اضافه كند و بر بندگان نثار فرماید(88).
از رئیس محدثین، حدیث شناس كم نظیر، حضرت صدوق، از یكی از امامان

﴿صفحه 85﴾
معصوم روایت شده كه : چون قیامت برپا شود، رحمت واسعه ی الهی چنان جلوه كند و از گناهكاران فوج فوج بیامرزد كه شیطان رانده شده، در عفو خدا به طمع افتد !!
در روایتی بسیار مهم آمده : چون بنده ی مؤمن را در قبر گذارند و سر قبر را بپوشانند و دوستان و رفیقان برگردند و او را در كنج لحد تنها گذارند، حضرت عزت از روی لطف و رحمت به او خطاب كند : بنده ی من در این تاریكی تنها ماندی و آنان كه به خاطر خوشنودیشان معصیت مرا كردی و رضای آنان را به رضای من برگزیدی از تو جدا شدند و تو را تنها گذاشتند و رفتند، امروز تو را به رحمت واسعه ی خود بنوازم چنان كه خلایق تعجب كنند. پس به فرشتگان خطاب شود : ای فرشتگان من ! بنده ام غریب و بی كس و بی یاور و دور از وطن است اكنون در این لحد مهمان من است، بروید او را یاری كنید و دری از بهشت به رویش بگشایید و انواع ریاحین و طعام نزدش حاضر كنید و پس از آن او را به من واگذارید كه مونس او تا قیامت خواهم بود(89).