فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

كمیل بن زیاد نخعی

دانشمندان و علمای بزرگ چه شیعه مسلك و چه سنی مذهب، كمیل را به قوت ایمان و قدرت روح و اندیشه پاك و خلوص نیت و متخلق به اخلاق حمیده و آراسته به اعمال شایسته ستوده اند.
بزرگان هر دو مسلك بر عدالت و جلالت و عظمت و كرامت او اتفاق نظر دارند.
كمیل از خواصّ و بزرگان اصحاب امیرالمؤمنین و حضرت مجتبی (علیهما السلام)است(30).
امیرالمؤمنین (علیه السلام) كمیل را یكی از ده نفر یاران مورد اطمینانش به حساب آورده است(31).

﴿صفحه 36﴾
كمیل از بهترین شیعیان و عاشقان و محبّان و علاقه مندان به امیرالمؤمنین (علیه السلام)بوده است(32).
مسائل و سفارشات و وصایایی كه امیرالمؤمنین به كمیل داشته از ایمان عظیم و معرفت فوق العاده كمیل حكایت دارد.
اهل سنت كه هیچ گاه به خاطر دوری از حق و عدالت و انصاف و مروّت نظر مثبتی نسبت به پیروان اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) نداشتند، كمیل را در همه ی امور مورد اطمینان معرفی كرده اند(33).
عرفا و صاحب دلان و اهل سیر و سلوك و مشتاقان لقای محبوب، كمیل را صاحب سرّ امیرالمؤمنین (علیه السلام) و خزانه ی معارف معنوی مولی الموحدین می شناسند.
كمیل، هجده سال روزگار نورانی و عصر بابركت پیامبر بزرگ اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) را دریافت و از انوار ملكوتی مقام نبوّت بهره مند شد.
كمیل، انسان بزرگوار، و موجودی شریف و پاك است، كه به خاطر لیاقتش به دست حجاج بن یوسف ثقفی به شرف شهادت نایل آمد، شهادتی كه محبوبش علی (علیه السلام) از وقوعش به او خبر داد.
حجاج بن یوسف خونخوار، زمانی كه از جانب حاكم ستمگر اموی والی عراق شد به جستجوی كمیل برخاست تا او را به جرم محبت اهل بیت (علیهم السلام) و به گناه شیعه بودن كه در فرهنگ بنی امیه بالاترین گناه بود به قتل برساند.
كمیل خود را از حجاج پنهان داشت، حجاج حقوق منسوبان و اقوام كمیل را از بیت المال قطع كرد، زمانی كه كمیل از قطع حقوق اقوامش آگاه شد گفت : از عمر من چیزی نمانده، شایسته نیست وجود من سبب قطع رزق و روزی گروهی شود. از محلّ و مركزی كه پنهان بود درآمد و به نزد حجاج رفت، حجاج

﴿صفحه 37﴾
گفت : برای به كیفر رساندنت در جستجوی تو بودم.
كمیل گفت : آنچه از دستت برآید انجام ده، از عمر من جز زمانی اندك نمانده، بازگشت من و تو به زودی به سوی خداست، مولای من به من خبر داده قاتل من تویی. آنگاه حجاج فرمان داد تا سر مقدس آن مرد الهی و چهره ی ملكوتی را در حالی كه در سن نود سالگی قرار داشت از بدن جدا كردند. مرقد مطهر او در منطقه ی ثویّه بین نجف و كوفه معروف خاص و عام و زیارتگاه
اهل دل است.

دعای كمیل

عارفان عاشق و عاشقان عارف، بیدار دلان منصف و شایستگان به حقایق متّصف، جایگاه دعای كمیل را در میان همه ی دعاها چون جایگاه انسان در میان همه ی موجودات می دانند، چنان كه انسان را اشرف خلایق به حساب می آورند، دعای كمیل را اشرف همه ی دعاها می شمارند و از آن تعبیر به « انسان الأدعیه » می كنند.
نظر و رأی دقیق علامه كم نظیر، محقق خبیر، حدیث شناس آگاه، حضرت مجلسی بر این است كه دعای كمیل بهترین دعاست.
مجلسی بزرگوار در كتاب « زاد المعاد »، به نقل از كتاب « اقبال » سید بن طاوسمی نویسد : كمیل گفته : روزی در شهر بصره خدمت مولایم علی (علیه السلام) نشسته بودم، سخن از شب پانزدهم شعبان به میان آمد. حضرت فرمود : هركه آن شب را به عبادت اِحیا بدارد و دعای حضرت خضر را بخواند یقیناً دعایش مستجاب می شود. وقتی حضرت به منزل بازگشت خدمتش مشرف شدم، چون مرا دید فرمود : برای چه كاری آمده ای ؟ گفتم : به طلب دعای خضر به حضورت آمده ام. فرمود : بنشین. سپس به من خطاب كرد : ای كمیل ! هنگامی كه این دعا را حفظ كنی در هر شب جمعه یا ماهی یك بار، یا سالی یك بار، یا در طول عمر یك بار
﴿صفحه 38﴾
بخوان، خواندن این دعا تو را از شرّ دشمنان كفایت می كند و یاری می شوی و روزیت می دهند و گناهانت آمرزیده می شود.
ای كمیل ! طول مصاحبت و خدمتت سبب شد كه تو را به چنین نعمت و كرامتی سرافراز كنم. سپس فرمود : بنویس. و دعا را به من تلقین فرمود.
عالم ربّانی، مناجاتی عارف، مرحوم كفعمی در كتاب باعظمت « مصباح » می نویسد : امیرالمؤمنین (علیه السلام) این دعا را در حال سجده قرائت می كرد !! (34)
خوانندهی این دعا در شب جمعه پس از رعایت شرایط دعا، بهتر است دعا را به سوی قبله و با بدنی فروتن و دلی خاشع و نیّتی خالص و چشمی اشكبار و صدایی محزون قرائت كند ; بدون شك دعا با چنین كیفیت به مقام اجابت نزدیكتر و ظهور آثارش حتمی است(35).
چشم اشكبار در پیشگاه حضرت حق از اعتباری عظیم و ارزشی والا برخوردار است و اشك چشم و گریه ی باسوز، سبب آمرزش گناه و خاموش شدن آتش غضب ربّ و عامل جذب رحمت حق به سوی گریه كننده است(36).
از حضرت صادق (علیه السلام) روایت شده : چیزی نیست مگر این كه برای آن پیمانه و وزنی است جز گریه، قطره ای از آن دریاهایی از آتش را خاموش كند ; هنگامی كه چشم اشكین شود، چهره تیرگی و خواری نبیند و چون اشك روان گردد خدا آن را بر دوزخ حرام گرداند ; به راستی اگر در امّتی یك گریان باشد همه مورد ترحم قرار گیرند(37).
و نیز آن حضرت فرموده : هر دیده ای در قیامت گریان است مگر سه دیده : دیده ای كه از آنچه خدا حرام كرده بر هم نهاده شده، و دیده ای كه در راه خدا بیداری كشیده، و دیده ای كه در دل شب از بیم خدا گریسته است(38).

﴿صفحه 39﴾

« بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ »

شروع دعای شریف كمیل با منبعِ نوری بی نهایت چون « بسم اللّه » احتمال دارد به سبب چند دلیل باشد.
1 ـ امیرالمؤمنین (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) و رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) از پروردگارِ جهانیان روایت كرده است كه : پروردگار فرمود :
كُلّ أَمر ذِی بال لا یُذكَر بِسمِ اللّهِ فِیهِ فَهُوَ أَبتَرُ(39).
« هر كار بزرگی كه در آن نام خدا یاد نشود، تباه و ضایع است و به محصول و نتیجه نمی رسد ».
2 ـ مرحوم طبرسی در كتاب پرقیمت « مكارم الاخلاق » از حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام)روایت می كند :
مَا مِن أَحد دَهَّمَهُ أَمرٌ یَغُمُّهُ أَو كَرَّبَتهُ كُربَةٌ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَی السَّمَاءِ ثُمَّ قالَ ثَلاثَ مَرّات : بِسمِ اللّهِ الرَّحمَنِ الرَّحِیمِ إِلاّ فَرَّجَ اللّهُ كُربَتَهُ وَأَذْهَبَ غَمَّهُ إِن شآءَ اللّهُ تَعالی(40).

﴿صفحه 40﴾
« هیچ كس نیست كه او را غم و غصه ای فرا گیرد و سر خود را به آسمان بردارد و سه بار « بسم اللّه الرحمن الرحیم » بگوید مگر این كه خدا ناراحتیش را برطرف كند و غصه اش را از میان بردارد، اگر خدای متعال بخواهد ».
3 ـ در حدیث بسیار مهمّی آمده :
لا یُرَدُّ دُعاءٌ أوَّلُهُ بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ(41).
« دعایی كه ابتدایش « بسم اللّه الرحمن الرحیم » باشد مردود درگاه حق نمی شود ».
4 ـ رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) زبانیه های آتش دوزخ را نوزده عدد شمرده اند و فرموده اند، كسی كه بخواهد خدای تعالی او را از این نوزده زبانیه رهایی بخشد اشتغال به خواندن « بسم اللّه الرحمن الرحیم » كه نوزده حرف است پیدا كند، تا خدای مهربان هر حرفی از آن را سپر و حائلی از آن نوزده زبانیه قرار دهد.
5 ـ از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده است كه : هرگاه آموزگاری « بسم اللّه الرحمن الرحیم » را به كودكی بیاموزد، خدای تعالی برای آن كودك و پدر و مادر و آموزگارش برات آزادی از دوزخ را ثبت كند.
6 ـ از پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده است كه : امّتم را در قیامت به جایگاه محاسبه ی اعمال نگاهدارند و اعمالشان را به ترازوی سنجش نهند، خوبیهایشان بر بدیهایشان سنگینی كند، امّت های گذشته فریاد برآورند كه : با خوبیهای اندكشان چرا كفّه ی خوبیها از بدیها سنگین تر آمد ؟ پیامبرانشان پاسخ گویند : برای این كه ابتدای گفتارشان سه نام از نام های حق بوده : « اللّه »، « رحمن »، « رحیم »، كه اگر آن نام ها را در كفّه ای نهند و دیگر حسنات و سیّئآت بنی آدم را در

﴿صفحه 41﴾
كفّه ای، كفّه ی آن سه نام سنگین تر آید.
7 ـ از حضرت رضا (علیه السلام) روایت شده : « بسم اللّه الرحمن الرحیم » به اسم اعظم حق از سیاهی چشم به سپیدی آن نزدیك تر است(42).
بدون شك اگر دعا ـ بخصوص دعای كمیل ـ با اسم اعظم حق شروع شود، یقیناً به اجابت می رسد و خواننده اش همراه با خواسته هایش مورد پذیرش حق قرار می گیرد.
« بسم اللّه » شراب طهوری است كه وقتی كام جان و گلوی قلب از دست ساقی عشق سركشد، وجد و حال و نشاط و شوری بیرون از توصیف پیدا می كند و مجذوب جاذبه ی معشوق می شود و تا رسیدن به وصال محبوب سر از پا نشناخته بدون خستگی و مستی راه را طی می كند.
از می عشق مست خواهم شد *** وز نگاهی ز دست خواهم شد
پیش بالای سرو بالایی *** خواهم افتاد و پست خواهم شد
غمزهی یار اگر بود ساقی *** باده ناخورده مست خواهم شد
گر از این دست باده ای خواهد *** می كش و می پرست خواهم شد
در ره او ز پای خواهم ماند *** رفته رفته ز دست خواهم شد
گرچه در عشق نیست گشتم « فیض » *** باز از عشق مست خواهم شد(43)