فهرست کتاب


شرح دعای کمیل

استاد حسین انصاریان

ارزش دعا به صورت اجتماع

اهل دعا هنگامی كه به صورت اجتماع به دعا می نشینند و به شكل دسته جمعی به تضرع و انابه اقدام می كنند و به پیشگاه حضرت حق ناله و زاری می برند و همگان دست گدایی به درگاهش دراز می كنند، یقیناً دعایشان به اجابت نزدیك تر است ; زیرا در جمعیت دعا كننده بدون شك دردمندی دل سوخته، مستمندی از راه مانده، بیچاره ای درمانده، عاشقی وارسته، عارفی

﴿صفحه 29﴾
دلداده و مخلصی ارزنده قرار دارد كه دعا و حال و زاری و اخلاصش، و اضطرار و ناله اش عامل جلب رحمت و جذب رأفت و مایه ی اجابت و سبب جوشش عفو و مغفرت است. و چه بسا بنا بر آنچه كه در معارف الهیه آمده، خدای مهربان به خاطر او دعای دیگران را هم مستجاب كند و به زاری و ناله ی آنان رحمت آرد و خواسته ها و حاجاتشان را برآورد و آنان را مشمول عفو و مغفرت قرار دهد و كشكول خالی آنان را از فیوضات خاصّه اش پُر كند.
در این زمینه روایات بسیار مهمی از منابع وحی و منازل علم و خزانه های معرفت و ابواب رحمت رسیده كه به پاره ای از آنها اشاره می شود :
عَن أَبی عَبدِاللّهِ (علیه السلام) قال : مَا اجتَمَعَ أَربَعَةٌ قَطُّ عَلی أمر واحِد فَدَعوا إلاّ تَفَرَّقوا
عَن إجَابَة(16).
« امام صادق (علیه السلام) فرمود : هرگز چهار نفر بر كار واحدی جهت دعا به خاطر گشایش آن كار اجتماع نمی كنند مگر این كه با مستجاب شدن آن دعا از یكدیگر جدا می شوند ».
قَال النَّبِیُّ (صلی الله علیه وآله وسلم) : لا یَجتَمِعُ أربَعونَ رَجلا فِی أمر واحِد إلاّ اسْتَجابَ اللّهُ تَعالی لَهُم حَتّی لَو دَعَوْا عَلی جَبَل لاَزالُوهُ(17).
« پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود : چهل مرد جهت دعا برای گشایش كاری واحد اجتماع نمی كنند، مگر این كه خدای تعالی دعایشان را مستجاب می كند، تا جایی كه اگر بر ضد كوهی دعا كنند آن را از میان برمی دارند ».
عالم ربانی، عارف عاشق ابن فهد حلّی بنا به روایت كتاب « وسائل الشیعه » در كتاب با ارزشش « عدّة الداعی » روایت می كند :

﴿صفحه 30﴾
إِنَّ اللّهَ أوحَی إلی عیسَی (علیه السلام) : یا عِیسَی ! تَقَرَّبْ إلَی المُؤمِنینَ، وَمُرْهُم أَن یَدعُونِی مَعَكَ(18).
« خدا به عیسی وحی فرمود : ای عیسی ! به جمع مؤمنین بپیوند، و آنان را فرمان ده همراه تو به درگاه من دعا كنند ».
عَن أَبی عَبدِاللّهِ (علیه السلام) : قالَ : كانَ أبی (علیه السلام) إذا حَزَنَهُ أمر جَمَعَ النِساءَ وَالصِّبیانَ ثُم دَعا وَأمَّنُوا(19).
« امام صادق (علیه السلام) می فرماید : پدرم همواره چنین بود، هنگامی كه كاری او را محزون و غصّه دار می كرد، زنان و كودكان را به حال اجتماع گرد می آورد، آنگاه دعا می كرد و آنان آمین می گفتند ».

ناامیدی و یأس، حال كافران به خداست

دعا كننده باید به این حقیقت آگاه باشد كه خدای مهربان او را به دعا دعوت فرموده، و مستجاب شدن دعا را ضامن شده، و اجابت دعا بر حضرت او كاری بسیار سهل و آسان است، زیرا تمام موجودات هستی در سایه ی فرمانروایی مطلق اویند، و او با یك فرمان و با بكارگیری یك دستور تمام زمینه های اجابت را برای بنده ی دعا كننده اش فراهم می كند.
بنابراین ابداً سزاوار نیست كسی در پیشگاه خدای مهربانی كه قدرت و بصیرت و كرم و لطف و مغفرت و فیض و رحمتش بی نهایت است، و به بنده اش بهویژه به هنگام دعا و مناجات و راز و نیاز محبت خاص دارد، ناامید و مأیوس باشد. ناامیدی و یأس به فرموده ی قرآن مجید حال كافران به خداست :

﴿صفحه 31﴾
(... لاَ تَیْئَسُوا مِن رَوْحِ اللّهِ إِنَّهُ لا یَیْئَسُ مِن رَوْحِ اللّهِ إِلاّ الْقَومُ الْكَافِرونَ )(20).
« از رحمت خدا ناامید مباشید ; زیرا جز گروه كافران كسی از رحمت خدا ناامید نمی شود »
قرآن مجید اكیداً سفارش می كند كه : از رحمت خدا مأیوس و ناامید مباشید :
( لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّهِ )(21).
رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) می فرماید :
الفَاجِرُ الرَّاجِی لِرَحْمَةِ اللّهِ تَعالَی أقْرَبُ مِنْها مِنَ العَابِدِ الْمُقَنَّطِ(22).
« بدكارِ امیدوار به رحمت خدای بزرگ، از عابدِ ناامید به رحمت خدا نزدیكتر است ».
امام صادق (علیه السلام) فرمود :
الیَأسُ مِن رَوحِ اللّهِ أشدُّ بَرداً مِنَ الزَّمهَریرِ(23).
« سردی ناامیدی از رحمت خدا، از سرمای شدید سردتر است ».
در روایات و معارف اسلامی ناامیدی و یأس از رحمت خدا از گناهان كبیره به حساب آمده، و به ناامید از رحمت خدا وعده ی قطعی عذاب داده شده است.
دعا كننده از این كه دعایش به سرعت به هدف اجابت نرسد، نباید دچار یأس و ناامیدی شود، بنا به آیات و روایات، شاید اجابت دعایش مصلحت نبوده، احتمالا زمان و ظرف اجابت نرسیده، و ممكن است برای این كه دعا و مناجات

﴿صفحه 32﴾
را ادامه دهد از اجابتش مانع شده اند، یا خواسته اند برای این كه نصیبی ابدی، و بهره ای همیشگی عاید او شود زمان اجابت دعایش را قیامت قرار دهند، در هر صورت ناامیدی از رحمت حق به هیچ صورت، عقلی و شرعی و اخلاقی و انسانی نیست، و مؤمنِ به حضرت حق هرگز به ناامیدی نمی گراید، و یأس و دلسردی به خود راه نمی دهد.
در زمینه ی مطالب و مسائل مربوط به دعا و اجابت آن روایاتی بسیار مهم در كتابهای باارزش اسلامی ثبت شده كه ذكر پاره ای از آنها بی مناسبت با موضوع نیست :
عَن أبی عَبدِاللّهِ (علیه السلام) قالَ : إِنَّ العَبدَ لَیَدعُو فَیَقولُ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمَلِكَیْنِ : قَدِ اسْتَجَبتُ لَهُ، وَلكِنِ احْبَسوهُ بِحاجَتِهِ ; فَإنِّی أُحِبُّ أَنْ أَسمَعَ صَوْتَهُ. وَإِنَّ العَبْدَ لَیَدْعُو فَیَقولُ اللّهُ تَبارَكَ وَتَعالَی : عَجِّلوا لَهُ حاجَتَهُ ; فَإِنّی اُبغِضُ صَوْتَهُ !! (24)
« به راستی عبد دعا می كند، پس خدای عز و جل به دو فرشته می فرماید : من دعایش را مستجاب كردم، ولی حاجتش را نگاهدارید تا دعا را ادامه دهد ; زیرا من دوست دارم صدایش را بشنوم. و عبدی دعا می كند، پس خدای تبارك و تعالی می فرماید : شتابانه حاجتش را برآورده كنید ; زیرا من از صدایش نفرت دارم ».
عَن مَنصور الصَّیقَل قالَ : قُلتُ لاِبِی عَبدِاللّهِ (علیه السلام) : رُبَّما دَعَا الرَّجُلُ بَالدُّعاءِ فَاستُجیبَ لَه ثُمّ أَخَّرَ ذَلكَ إِلی حین قالَ فقالَ : نَعَمْ. قُلتُ : وَلِمَ ذَاكَ لِیَزدَادَ مِنَ الدُّعاءِ ؟ قالَ نَعَمْ.
« منصور صیقل می گوید : به حضرت صادق (علیه السلام) عرضه داشتم : چه بسا مردی دعا می كند و مستجاب می شود، سپس تا مدتی ظهور اجابت به تأخیر می افتد، فرمود : آری. گفتم : برای چیست، برای این است كه بیشتر دعا كند ؟ فرمود:

﴿صفحه 33﴾
آری ».

شرایط دعا

دعا كننده اگر بخواهد دعایش مستجاب شود، لازم است پیش از ورود به عرصه ی دعا شرایطی را رعایت كند ; این شرایط در روایات نقل شده ی از اهل بیت (علیهم السلام) در معتبرترین كتابها چون كتاب باارزش « اصول كافی »، « محجّة البیضاء »، « وسائل الشیعه »، « جامع احادیث الشیعه » و... ثبت است.
شرایط دعا بدون تفسیر و توضیح عبارت است از :
طهارت شرعیه از قبیل وضو، غسل، تیمم، پاكی از حق الناس، اخلاص، صحیح خواندن متن دعا، حلال بودن كسب، صله ی رحم، صدقه قبل از دعا، مطیع خدا بودن، اجتناب از معصیت، اصلاح عمل، دعا در سحر، دعا در نماز وتر، دعا وقت فجر صادق، دعا در طلوع آفتاب، دعا در چهارشنبه بین ظهر و عصر، صلوات پیش از دعا(25).