فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

2ـ2. آثار شوم آن ماجرا

در فراز پیش، آمده بود کسانی که به خانه امیر مومنان روانه شدند، او را به سوی بیعتی فراخواندند که شومی آن عالم اسلام را فرا گرفت. امام معصوم علیه السلام در ادامه این زیارت شریف به بیان مصادیقی از این پیامد های شوم اشاره می فرماید: وَ زَرَعَتْ فِی قُلُوبِ أَهْلِهَا الْآثَام وَ عَقَّتْ سَلْمَانَهَا وَ طَرَدَتْ مِقْدَادَهَا وَ نَفَتْ جُنْدُبَهَا وَ فَتَقَتْ بَطْنَ عَمَّارِهَاوَ حَرَّفَتِ الْقُرْآنَ وَ بَدَّلَتِ الْأَحْكَامَ وَ غَیَّرَتِ الْمَقَامَ وَ أَبَاحَتِ الْخُمُسَ لِلطُّلَقَاءِوَ سَلَّطَتْ أَوْلاَدَ اللُّعَنَاءِ عَلَى الْفُرُوجِ وَ الدِّمَاءِ وَ خَلَّطَتِ الْحَلاَلَ بِالْحَرَامِ وَ اسْتَخَفَّتْ بِالْإِیمَانِ وَ الْإِسْلاَمِ وَ هَدَمَتِ الْكَعْبَةَ وَ أَغَارَتْ عَلَى دَارِ الْهِجْرَةِ یَوْمَ الْحَرَّةِ وَ أَبْرَزَتْ بَنَاتِ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنْصَارِ لِلنَّكَالِ وَ السَّوْرَةِ وَ أَلْبَسَتْهُنَّ ثَوْبَ الْعَارِ وَ الْفَضِیحَةِ وَ رَخَّصَتْ لِأَهْلِ الشُّبْهَةِ فِی قَتْلِ أَهْلِ بَیْتِ الصَّفْوَةِ وَ إِبَادَةِ نَسْلِهِ وَ اسْتِیصَالِ شَأْفَتِهِ وَ سَبْیِ حَرَمِهِ وَ قَتْلِ أَنْصَارِهِ وَ كَسْرِ مِنْبَرِهِ وَ قَلْبِ مَفْخَرِهِ وَ إِخْفَاءِ دِینِهِ وَ قَطْعِ ذِكْرِهِ یَا مَوَالِیَّ فَلَوْ عَایَنَكُمُ الْمُصْطَفَى وَ سِهَامُ الْأُمَّةِ مُغْرَقَةٌ فِی أَكْبَادِكُمْ وَ رِمَاحُهُمْ مُشْرَعَةٌ فِی نُحُورِكُمْ وَ سُیُوفُهَا مُولَغَةٌ فِی دِمَائِكُمْ یَشْفِی أَبْنَاءُ الْعَوَاهِرِ غَلِیلَ الْفِسْقِ مِنْ وَرَعِكُمْ وَ غَیْظَ الْكُفْرِ مِنْ إِیمَانِكُمْ وَ أَنْتُمْ بَیْنَ صَرِیعٍ فِی الْمِحْرَابِ قَدْ فَلَقَ السَّیْفُ هَامَتَهُ وَ شَهِیدٍ فَوْقَ الْجَنَازَةِ قَدْ شُكَّتْ أَكْفَانُهُ بِالسِّهَامِ وَ قَتِیلٍ بِالْعَرَاءِ قَدْ رُفِعَ فَوْقَ الْقَنَاةِ رَأْسُهُ وَ مُكَبَّلٍ فِی السِّجْنِ قَدْ رُضَّتْ بِالْحَدِیدِ أَعْضَاؤُهُ وَ مَسْمُومٍ قَدْ قُطِّعَتْ بِجُرَعِ السَّمِّ أَمْعَاؤُهُ وَ شَمْلُكُمْ ؛ و آن [بیعت] در قلوب اهلش بذر گناهان را کاشت و سلمان
﴿ صفحه 294 ﴾
را [با وجود مقام عظیمش] از خود راند و مقداد را طرد نمود و ابوذر را تبعید کرد و شکم عمار را درید و قرآن را تحریف [معنوی] کرد و احکام را دگرگون ساخت و مقام [خلافت] را تغییر داد و خمس را برای آزادشدگان مباح کرد و فرزندان لعنت شدگان را بر ناموس ها و خون ها مسلط کرد و حلال را با حرام درآمیخت و ایمان و اسلام را خفیف ساخت و کعبه را ویران نمود و شهر هجرت (مدینه النبی) را در روز (جنگ) حره غارت کرد و دختران مهاجرین و انصار را برای عقوبت و تجاوز آشکار نمود و جامعه ننگ و رسوایی بر تن آنان نمود و قتل اهل بیت برگزیده خدا و هلاک کردن نسل او و از بن برکندن بنیاد او و اسیر کردن حرم او و کشتن یاران او و شکستن منبر او و دگرگون کردن مفاخر او و پنهان کردن دین او و محو کردن نام او را برای اهل شبهه و نفاق مباح کرد. ای سروان من، ای کاش مصطفی صلی الله علیه و آله شما را میدید؛ در حالی که تیرهای امت غرق در خون جگرهای شماست و نیزه های آنها در گلوی شما قرار گرفته و شمشیر های آنها سیراب از خون شماست. فرزندان بدکاران، [با این کار خود] کینه نابجای خویش را از ورع و تقوای شما و خشم کفرآلود خویش را از ایمان شما آرام میساختند؛ در حالی که برخی از شما یا در محراب به زمین افتادید، در حالی که شمشیر فرقش را شکافت، یا شهیدی بود بر تابوت که کفن های او با تیرهای دشمن شکافته شد، یا کشته در بیابان افتاده بود در حالی که سر او بالای نیزه رفت، یا بسته به حلقه های زنجیر در زندان بود، در حالی که زیر فشار آهن اعضایش درهم کوفته شد؛ یا مسمومی بود که از جرعه های سم، اعضای درونی او قطعه قطعه شد.
﴿ صفحه 295 ﴾
با اینکه وقایع یاد شده در طول سال های پس از حوادث زمان رحلت رسول گرامی اسلام رخ داده است. در این زیارت همه آنها از نتایج همان بیعت شمرده میشوند. در این فراز، به ماجرای روز حره اشاره شده است که به راستی لکه ننگی در تاریخ اسلام است. پس از واقعه جان سوز کربلا حاکم مدینه عده ای از بزرگان شهر را به شام فرستاد تا از نزدیک با یزید دیدار کنند و با بهره مندی از بذل و بخشش های او، مردم را به اطاعت از وی فراخوانند. اما این گروه با دیدن رفتار کثیف یزید، در بازگشت مردم را به شورش فراخواندند و اعلام کردند که چنین کسی نمی تواند خلیفه رسول خدا صلی الله علیه و آله باشد. در پی این تصمیم، مردم حاکم شهر و عمال اموی را از مدینه اخراج کردند. پس از رسیدن خبر شورش مردم مدینه به شام، یزید لشکری را به فرماندهی مسلم بن عقبه به سوی مدینه فرستاد. شهر مدینه به فرمان مسلم بن عقبه ـ که به سبب جنایت فراوانش به مسرف بن عقبه مشهور شد ـ به مدت سه روز بر سپاهیان شام حلال گشت و هر جنایت ممکنی در آن صورت گرفت. چه بسیار از صحابه و حافظان قرآن که در این حادثه شرم آور کشته شدند و چه ناموس ها که آماج هتک حرمت و تجاوز قرار گرفتند. از این فاجعه در تاریخ به نام ماجرای حرّه یاد می شود.(260) در این زیارت، همه این وقایع پیامد همان بیعت شمرده می شوند و همه کسانی که این انحراف را ایجاد کردند در همه این گناهان شریک دانسته می شوند.
به طور کلی در این زیارت به پنج نکته درباره رخداد های عصر حضرت زهرا علیها السلام اشاره شده است که فهرست وار آنها را می شماریم:
نکته نخست اینکه سردمداران غصب خلافت افرادی فرصت طلب بودند که با طرح و برنامه ای از پیش تعیین شده مسلمانان را غافل گیر کردند؛
﴿ صفحه 296 ﴾
دوم، اشاره به نقض پیمانی که حدود هفتاد روز پیش از رحلت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله با ایشان بسته بودند؛
سوم، هجوم جسورانه عده ای افراد پست به خانه نبوت و رسالت؛ خانه ای که جبرئیل بدون اذن وارد نمی شد؛
چهارم، بیان واقعه تلخ جسارت به امیر مومنان علی علیه السلام و خفیف شمردن حق ایشان که با هدف بیعت گرفتن از آن حضرت صورت گرفت. بر این مبنا آنها قصد داشتند از برادر و جانشین رسول خدا علیهما السلام به زور بیعت بگیرند، که زشتی این رفتار حتی در مکاتب غیر اسلامی نیز شناخته شده است و با هیچ منطقی سازگار نیست؛
پنجم، بیان پیامد های این انحراف خسارت بار و ویرانگر:
1.طرد مومنانی همچون سلمان، ابوذر و مقداد که به اجماع مسلمانان، ایشان از برترین مومنان بودند؛
2. تسلط فرزندان بدکاران بر اموال، ناموس و خون مردم؛
3. بدعت گذاری ها و دگرگونی احکام اسلامی؛
4. ویرانی کعبه؛
5. قتل عام و تجاوز به مدینه النبی؛
6. هتک حرمت دختران مهاجرین و انصار؛
7. به شهادت رساندن امیر مومنان علیه السلام؛
8. مسموم کردن امام حسن مجتبی علیه السلام و تیرباران جنازه شریف ایشان؛
9. به شهادت رساندن امام حسین علیه السلام و بر نیزه کردن سر مبارک ایشان؛
10؛ به شهادت رساندن دیگر ائمه اطهار علیهم السلام با مسموم کردن ایشان یا شکنجه آنها در گوشه زندان های مخوف.
ائمه اطهار علیهم السلام همه این جنایت ها را ناشی از همان انحرافی میدانند که در
﴿ صفحه 297 ﴾
جانشینی رسول خدا صلی الله علیه و آله رخ داد که بر اثر آن، پیمان با امیر مومنان علیه السلام شکسته و با دیگران پیمان بسته شد.

3ـ2. انگیزه ظالمان به اهل بیت علیهم السلام

در فرازی از این زیارت آمده بود: یشفی ابناء العواهر غلیل الفسق من ورعکم و غیظ الکفر من ایمانکم؛ «فرزندان بدکاران، [با این کار خود] کینه نابجای خویش را از ورع و تقوای شما و خشم کفر آلود خویش را از ایمان شما آرام می ساختند».
این فراز به نکته ای روان شناختی اشاره دارد و انگیزه ظالمان را از اعمال ناشایست خویش با اهل بیت علیهم السلام بیان میکند. در این فقره زیارت، عامل اصلی ستم ها در حق امیر مومنان و همسر مظلومش و فرزندان معصوم آن دو بزرگوار علیهم السلام کینه و حسادت قلب بیمار آن ظالمان به اهل بیت علیهم السلام دانسته شده است. پس آنچه آنان را آزار میداد، رشک بردن بر ایمانی بلند مرتبه و نورانیت و معنویتی الهی در وجود این بزرگواران بوده است که آنان خود را از این کمالات محروم می دیدند.

3.خطای اجتماعی؛ خطایی جبران ناپذیر

بررسی این حقایق ما را با اهمیت مسائل سیاسی ـ اجتماعی و ژرفای تاثیر آنها بر سرنوشت انسان ها آشنا می سازد. از این رو چنان که بارها یادآور شده ایم، باید اقداماتی را که به مسائل اجتماعی مربوط می شود بسیار جدی گرفت و با اندیشه سطحی بدانها نگاه نکرد؛ زیرا جبران خطاهایی که به مسائل فردی مربوط میشود اغلب امری شدنی و آسان است؛ اما اگر گناهی موجب فساد اجتماعی گردد، جبران آن بسیار دشوار و گاه ناممکن می گردد. به راستی چنین خطایی را چگونه میتوان جبران کرد؟ بر فرض اگر کسانی که ماجرای انحراف در خلافت رسول خدا صلی الله علیه و آله را به وجود
﴿ صفحه 298 ﴾
آوردند روزی متنبه می شدند و بر جبران خطای خویش تصمیم می گرفتند، چگونه میتوانستند جنایت معاویه و یزید و بنی امیه را جبران کنند؟ در حقیقت پیامد های شومی را که تا روز قیامت بر عمل آنها مترتب می گردد، به هیچ روی نمی توان تدارک کرد. آنها میلیارد ها انسان را از حق خویش برای استفاده از امام حق محروم کردند. همه انسان ها حق داشتند از علوم و معارف مربیانی بهره مند شوند که خدای متعال برای آنها تعیین فرموده بود تا با استفاده از حکومت و سیاست آنها، به عزت و سعادت دنیا و آخرت دست یابند. از این جهت ما باید درباره شناخت وظایف اجتماعی خود و عمل بدانها حساس باشیم و درباره آنها کوتاهی و سهل انگاری نکنیم.