فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

فصل چهارم: انذار پایانی

اَمَا لَعَمْرِی لَقَدْ لَقَحَتْ، فَنَظِرَهٌ رَیْثَما تُنْتِجُ، ثُمَّ احْتَلِبُوا مِلء الْقَعْبِ دَماً عَبِیطاً، وَ ذُعافاً مُبِیداً، هُنالِکَ «یَخْسَرُ الْمُبْطِلُونَ»(245) وَ یَعْرِف التّالُونَ غِبَّ ما اَسَّسَ الاَوَّلُونَ. ثُمَّ طِیبُوا عَنْ دُنْیاکُمْ اَنْفُساً وَ اطْمَیِنُّوا لِلْفِتْنَهِ جَاْشاً، وَ اَبْشِرُوا بِسَیْف صارِم وَ سَطْوَهِ مُعْتَد غاشِم، وَ بِهَرَج شامِل، وَ اسْتِبْداد مِنَ الظّالِمِینَ یَدَعُ فَیْیَکُمْ زَهِیداً، وَ جَمْعَکُمْ حَصِیداً. فَیا حَسْرَهً لَکُمْ وَ اَنّى بِکُمْ وَ قَدْ عَمِیَتْ عَلَیْکُمْ«اَنُلْزِمُکُمُوهَا وَاَنْتُمْ لَهَا کَارِهُونَ »(246)؛ [از اینکه مهار شتر خلافت را به دست گرفته اید، بسیار خوشحال هستید و بر آن سوار شده اید و می تازید] اما به جان خودم، این شتر باردار است، پس به اندازه ای که بچه اش متولد شود، منتظر بمانید. سپس قدحی پر از خون تازه سمی نابود کننده از آن خواهید دوشید. آن گاه باطل اندیشان زیان خواهند دید و آیندگان حاصل آنچه را پیشینیان پایه گذاری کردند، خواهند شناخت. پس از آن به شستن دست از
﴿ صفحه 276 ﴾
جانتان آماده شوید و به وقوع فتنه، دل مطمئن دارید، و مژده باد شما را به شمشیر بران و سلطه تجاوز گرانه و ظالمانه و آشوب فراگیر و استبداد ستمگران؛ به گونه ای که نصیبتان اندک و جمعتان پراکنده شود. ای دریغ بر شما! کجا می روید؟! همانا [آنچه رخ خواهد داد] بر شما پوشیده شده است. آیا ما می توانیم شمارا بدان چیزی واداریم که از آن کراهت دارید؟

1.مقدمه

حضرت زهرای مرضیه علیها السلام پس از بیان روشنگری های خویش دانست که این سخنان بر قلب سخت آن مردم تاثیری نخواهد داشت و آنان چنین مواعظی را جدی نخواهند گرفت. از این رو آخرین تیر ترکش را برای تنبه و هدایت آنان به کار گرفت، و آن انذار از پیامدهای ناگوار عملکرد آنان در دنیا بود. برای ارشاد و هدایت انسان ها در درجه نخست، بهترین روش برای جلب توجه و هشیار ساختن،«بشارت» است. از این رو رسولان الهی پیش از آنکه بیم دهنده باشند، برای مردم بشارت دهنده بودند و قرآن در آیاتی متعدد به این نکته اشاره فرموده است؛ فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ؛(247) «پس خداوند پیامبران را نویدآور و بیم دهنده بر انگیخت». ذکر مبشر بودن انبیا پیش از منذر بودن ایشان بدین معناست که آنها در امر رسالت الهی خویش نخست آثار نیکویی را بر میشمردند که بر ایمان، عمل صالح و پیروی از دین حق مترتب میشود. پس از این بشارت ها، مهم ترین عامل موثر برای زدودن غفلت از قلب انسان، انذار از عذاب های اخروی است؛ اما برای افراد سست ایمان، انذار های اخروی نیز چندان اثری ندارد. آخرین عاملی که میتواند در وجود این گونه افراد
﴿ صفحه 277 ﴾
اثر گذار باشد، انذار از آثار سوء دنیوی معصیت است؛ زیرا از آنجا که آنان چندان به معاد باور ندارند یا آن را بسیار دور می پندارند، ترس آنان از گرفتار شدن در حوادث ناگوار دنیا همچون سیل، زلزله، تسلط ظالم، قتل عام شدن و... بسیار بیشتر از گرفتاری های عالم آخرت است. بدین سبب، آخرین انذار دعوت کنندگان و مبلغان راه حق برای تاثیر گذاری بر مخاطبان بیم دادن از عذاب های دنیوی است. سرور زنان عالم علیها السلام نیز در پایان سخنان گران سنگ خویش این پیام را به وسیله زنان انصار و مهاجرین به آنها منتقل فرمود که در صورت اصرار بر خطای خویش و ادامه و انحراف پیش آمده، به زودی به جای رفاه و آسایش، گرفتار مشکلات و درگیری هایی خواهید شد که جز قتل و خون ریزی حاصلی برای شما نخواهد داشت و کسانی بر شما مسلط خواهند شد که هیچ رحمی به شما نخواهند کرد. بی شک هنگامی که جامعه از حق منحرف شود و کسانی سکان دار کشتی امت شوند که نه شایستگی علمی دارند و نه صلاحیت اخلاقی و معنوی و نه مشروعیت الهی، میتوان حدس زد که سرانجام این کشتی به کجا خواهد انجامید.

3.نتیجه سر سپردن به اهل سقیفه

صدیقه کبری علیها السلام در بخش سوم خطبه شریف خویش در قالب تعابیری ادبی به نتایج انحرافی اشاره میکند که مهاجرین و انصار در جامعه اسلامی پدید آوردند؛ اما حضرت این نکته را با لحنی همراه با استهزا بیان میکند که خود یکی از فنون بلاغت است. مانند این بیان در قرآن کریم نیز آمده است. قرآن کریم در توصیف عذاب دوزخیان میفرماید:
خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلَى سَوَاء الْجَحِیمِ * ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذَابِ الْحَمِیمِ (248) «او را بگیرید و به سطح دوزخش برآورید؛ آن گاه از عذاب
﴿ صفحه 278 ﴾
آب جوشان بر سرش فرو ریزید»؛ اما پس از این عذاب دردناک به او گفته میشود: ذُقْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِیزُ الْكَرِیمُ؛(249) «بچش که به راستی تو بسیار ارجمند و بزرگواری!». آب جوشان، خود، عذاب دردناکی است که تحمل پذیر نیست و وقتی به دوزخیان گفته شود: «نوش جانت! عجب نوشیدنی گوارایی! شما بسیار محترم هستید که این آب را به شما دادیم!» بر عذاب آنها افزوده میشود؛ چرا که این خود نوعی عذاب روحی است. در دوزخ همه گونه عذاب وجود دارد؛ از از جمله عذاب های روحی. لحن تمسخر آمیز زهرای مرضیه علیها السلام در این بخش از خطبه نیز چنین حالتی دارد. «أَمَا لَعَمْری لَقِحَتْ فَنَظِرَةٌ رَیْثَمَا تُنْتِج ثُمَّ احْتَلَبُوا ملء الْقَعْبِ دَماً عَبِیطاً وَ ذُعَافاً مُبیداً هُنَالِكَ «یَخْسَرُ الْمُبْطِلُونَ »(250) وَ یُعْرَفُ التَّالُونَ غِبَّ مَا سَنَّ الْأَوَّلُونَ ثُمَّ طِیبُوا عَنْ دنیاكُمْ أَنْفُساً وَ اطَمَئِنُّوا لِلْفِتْنَةِ جَأْشاً وَ أَبْشِرُوا بِسَیْفٍ صَارِمٍ و سطوه معتد غاشم وَ بهَرْجٍ شَامِلٍ وَ اسْتِبْدَادٍ مِنَ الظَّالِمِینَ یَدَعُ فَیْئَكُمْ زَهِیداً وَ جمعَكُمْ حَصِیداً فَیَا حَسْرَه لَكُمْ وَ أَنَّى بِكُمْ وَ قَدْ عَمِیَتْ عَلَیْكُمْ «أَ نُلْزِمُكُمُوها وَ أَنْتُمْ لَها كارِهُونَ»(251) [از اینکه شتر خلافت را به دست گرفته اید بسیار خوش حالید، و بر آن سوار شده اید و میتازید!] اما به جان خودم، این شتر باردار است. پس به اندازه ای که فرزند آن متولد شود منتظر بمانید. سپس قدحی پر از خون تازه، و سمی نابود کننده از آن خواهید دوشید.[گمان میکنید حاصل کارتان رفاه و آسایش است، اما جز بدبختی حاصلی برای شما نخواهد داشت.] آن گاه باطل اندیشان زیان خواهند دید و آیندگان حاصل آنچه را که پیشینیان پایه گذاری کردند خواهند شناخت. پس از
﴿ صفحه 279 ﴾
آن به شستن دست از جانتان آماده شوید و دل به وقوع فتنه مطمئن دارید و مژده باد شما را به شمشیر بران و سلطه تجاوز گرانه و ظالمانه و آشوب فراگیر و استبداد ستمگران؛ به گونه ای که نصیبتان اندک و جمعتان پراکنده شود.(252) ای دریغ بر شما!کجا می روید؟! همانا [آنچه رخ خواهد داد] بر شما پوشیده شده است. آیا ما میتوانیم شما را بدان چیزی واداریم که از آن کراهت دارید؟