رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

3.برخورد فاطمه علیها السلام در برابر انحراف در مسئله ولایت

همسر امیر مومنان علیه السلام در ادامه سخنان گران سنگ خویش آشکارا به موضوع ولایت، و انحرافی میپردازد که پدید آمده بود و به مردان انصار و مهاجر به سبب چنین عملی عتاب میکنند و میفرماید: وَیْحَهُمْ اَنّى زَعْزَعُوها عَنْ رَواسِی الرِّسالَهِ وَ قَواعِدِ النُّبُوَّهِ وَ الدَّلالَهِ، وَ مَهْبِطِ الرُّوحِ الاَمِینَ وَ الطّبِینِ بِاُمُورِ الدُّنْیا وَ الدِّینِ «اَلاَ ذَلِکَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِینُ»(219)؛ «وای بر آنان، چگونه خلافت را از کوه های استوار رسالت و پایه های نبوت و هدایت و محل نزول روح الامین و کاردانان امور دنیا و دین جا به جا کردند [و به جایی بردند که هیچ امنیت و صلاحیتی برای استقرار در آنجا ندارد]؟! آگاه باشید که این همان زیان آشکار است».
تعابیر فاطمه علیها السلام خود بیانگر این حقیقت است که یکی از اهداف حضرت از همه سخنان، اثبات ناشایستگی متصدیان امر حکومت برای این کار است. حضرت میخواست به مردم بفهماند که آنها به هیچ روی شایستگی جانشینی رسول اکرم صلی الله علیه و آله را ندارد و اگر به فرض، مردم حق داشتند که برای رسول خدا صلی الله علیه و آله جانشین برگزینند با انتخاب این اشخاص به انتخابی نادرست دست زده اند.
حضرت با تشبیه مقام رسالت و شئون آن به کوه های بلند و استوار این حقیقت را یادآور میشوند که هرکسی شایستگی تصدی این جایگاه را ندارد و مردم با جا به جایی این مقام در حقیقت آن را به اعماق دره های هولناک انداخته اند. این مقام شایسته کسانی است که بهترین مصالح دین و دنیای مردم را بدانند. از این رو در پایان فراز این آیه نورانی را تلاوت
﴿ صفحه 253 ﴾
می فرمایند: أَلَا ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِینُ؛ (220) «آگاه باشید که این همان زیان آشکار است». خدای متعال چنین نعمت عظیمی را در جایگاهی مناسب و رفیع قرار داده بود تا بشر در همه اعصار و امصار از آن بهره ببرد و دنیا و آخرت خویش را آباد کند؛ اما با جابه جایی و انحرافی که در این جایگاه عظیم رخ داد، هم آبادی دنیای انسان ها به تاخیر افتاد و هم آخرت پایه گذاران انحراف و یاران آنان از دست رفت. به راستی خسران و زیانی بالاتر از این میتوان تصور کرد؟
﴿ صفحه 255 ﴾

فصل دوم: ویژگی های حکومتی علی علیه السلام

وَ مَا الَّذِی نَقِمُوا مِنْ اَبِی الْحَسَنِ(علیه السلام)؟ نَقَمُوا مِنْهُ وَ اللهِ نَکِیرَ سَیْفِهِ، وَ قِلَّهَ مُبالاتِهِ بِحَتْفِهِ، وَ شِدَّهَ وَطْاَتِهِ، وَ نَکالَ وَقْعَتِهِ، وَ تَنَمُّرَهُ فِی ذاتِ اللهِ. وَ تَاللهِ لَوْ مالُوا عَنِ الْمَحَجَّهِ اللاّیِحَهِ، وَ زالُوا عَنْ قَبُولِ الْحُجَّهِ الْواضِحَهِ، لَرَدَّهُمْ اِلَیْها، وَ حَمَلَهُمْ عَلَیْها، وَ لَسارَ بِهِمْ سَیْراً سُجُحاً، لا یَکْلُمُ خُشاشُهُ، وَ لا یَکِلُّ سایِرُهُ وَ لا یَمِلُّ راکِبُهُ. وَ لاَوْرَدَهُمْ مَنْهَلا نَمِیراً صافِیاً رَوِیّاً تَطْفَحُ ضَفَتاهُ وَ لا یَتَزَنَّقُ جانِباهُ، وَ لاَصْدَرَهُمْ بِطاناً وَ نَصَحَ لَهُمْ سِرّاً وَ اِعْلاناً. وَ لَمْ یَکُنْ یُحَلّى مِنَ الغِنی بِطایِل، وَ لا یَحْظى مِنَ الدُنیا بِنایِل، غَیْرَ رَیِّ النّاهِلِ وَ شُبْعَهِ الْکَلِ، وَ لَبانَ لَهُمُ الزّاهِدُ مِنَ الرّاغِبِ، وَ الصّادِقُ مِنَ الْکاذِبِ. «وَ لَوْ اَنَّ اَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَکَات مِّنَ السَّمَاءِ وَ الاَرْضِ وَ لَکِنْ کَذَّبُوا فَاَخَذْنَاهُمْ بِمَا کَانُوا یَکْسِبُون»(221) «وَ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْ هَوُلاَءِ سَیُصِیبُهُمْ سَیِّیَاتُ مَا کَسَبُوا وَ مَا هُمْ بِمُعْجِزِینَ»(222) چه عیبی از ابوالحسن سراغ داشتند؟! به خدا سوگند، اشکالی که به او می گرفتند استواری
﴿ صفحه 256 ﴾
و محکم بودن شمشیرش و بی باکی او از مرگ و شدت گام های استوار او و سختی مجازات او و پلنگ گونه بودنش در امور الهی بود! به خدا قسم، اگر از مسیر روشن منحرف میشدند و از پذیرش دلیل واضح دور می گشتند، قطعا آنها را به سوی آن باز میگرداند و ایشان را بر آن وا می داشت و در کمال آرامش به پیش سیر میداد؛ به گونه ای که نه مرکب زخمی، و نه رهنمود خسته، و نه سواره ملول میگشت، و آنان را بر آبشخوری پاک و زلال و سیراب کننده وارد میکرد که از اطراف آن آب لبریز می شد و کناره های آن گل آلود نمی گشت و آنها را سیراب خارج میکرد و در پنهان و آشکار برای ایشان خیر خواهی میکرد، و او از متاع دنیا همچون توانگران، خود را نمی آراست و از آن حظ و بهره ای نمی برد، جز آبی که رفع تشنگی کند و طعامی که رفع گرسنگی کند و یقینا برای آنان زاهد از راغب، و صادق از کاذب شناخته میشد، «و اگر مردم شهر ها ایمان آورده و به تقوا گراییده بودند، قطعا برکاتی از آسمان و زمین برایشان می گشودیم؛ ولی تکذیب کردند. پس ما هم آنان را گرفتیم به کیفر اعمالی که همواره مرتکب میشدند». «و از آنها کسانی که ظلم کردند به زودی به بدی های آنچه که انجام دادند گرفتار میشوند و آنان نمی توانند [خدا را] عاجز کنند [و مانع عذاب او شوند]».

1.مقدمه

حضرت زهرا علیها السلام در روز های پایانی عمر خویش با سخنان رسا، محکم و زیبا، اما جان سوز خود با مردم، به ویژه متصدیان حکومت اتمام حجت فرمود؛ اما آنان به
﴿ صفحه 257 ﴾
پذیرش حقیقت و ادای حق اهل بیت علیهم السلام حاضر نشدند و به ندای یاری خواهی فاطمه علیها السلام پاسخی ندادند. از این رو صدیقه کبری علیها السلام در این فرصت قصد دارد به تحلیل علت این سکوت ناجوانمردانه و انحراف آن نامردان از ولایت امیر مومنان علیه السلام بپردازد. حضرت در ادامه فضایل امام علی علیه السلام را بر میشمارد و با بیانی ادبی وضعیتی را توصیف میکند که اگر علی علیه السلام به حکومت میرسید آن را عملی میکرد. سخنان همسر علی علیهما السلام در فراز بالا با این پرسش آغاز میشود: و ما الذی نقموا من ابی الحسن؛ «و چه عیبی از ابوالحسن سراغ داشتند؟!»