فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

2 . فتنه خواندن ماجرای سقیفه

فاطمه علیها السلام در بخشی از خطبه شریف خویش که به ماجرای سقیفه و تغییر مسیر خلافت اشاره میفرماید توجیه آنها را برای ایجاد این تغییر مسیر، جلوگیری از فتنه و هرج و مرج در جامعه عنوان میکند و در برابر توجیهشان این آیه را تلاوت می فرماید: اَلاَ فِی الْفِتْنَةِ سَقَطُواْ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِیطَةٌ بِالْكَافِرِینَ ؛(185) «آگاه باشید آنها در فتنه سقوط کردند و به راستی جهنم بر کافران احاطه دارد». کسی که هنگام دادخواهی در پی باز پس گرفتن ملک خویش باشد، این گونه سخن نمی گوید؛ به ویژه در برابر کسانی که سال ها پای منبر رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده و اصحاب و نزدیکان ایشان در شمار می آیند.
همچنین حضرت علیها السلام کار آنها را کنار نهادن قرآن کریم می شمارد و این آیه نورانی را تلاوت می فرماید: وَمَن یَبْتَغِ غَیْرَ الإِسْلاَمِ دِیناً فَلَن یُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِی الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِینَ؛(186) «و هرکس جز اسلام آیینی برای خود برگزیند، از او پذیرفته نخواهد شد و او در آخرت از زیانکاران است». این آیه پاسخ مناسبی برای مدعیان پلورالیسم است که سخن از نیکویی همه ادیان به میان می آورند و مدعی اند فرقی نمی کند انسان چه دینی را برگزیند؛ اما مخاطبان حضرت زهرا علیها السلام چنین نظری را
﴿ صفحه 224 ﴾
بیان نکرده بودند و از انتخاب دینی دیگر سخنی به میان نیاوردند. پس باید دید فاطمه زهرا علیها السلام به چه مناسبت در آن مجلس این آیه را تلاوت فرمودند.

3.حکم محرومیت فاطمه علیها السلام از ارث؛ حکمی جاهلی و مخالف قرآن

صدیقه طاهره علیها السلام در برابر این ادعا که از سوی رسول خدا صلی الله علیه و آله ارثی به ایشان نمیرسد این آیه را تلاوت می فرماید: أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِیَّةِ یَبْغُونَ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللّهِ حُكْماً لِّقَوْمٍ یُوقِنُونَ؛(187) «آیا آنها حکم جاهلیت را میخواهند ؟! و برای مردمی که یقین دارند چه کسی از خدا در حکم کردن نیکوتر است؟!» حضرت با تلاوت این آیه گهربار کار آنان را زنده کردن احکام دوران جاهلیت می شمارد و به ایشان یادآور میشود که هیچ حکمی از حکم خدای متعال نیکوتر نیست. اما آیا به راستی آنها چنین ادعایی داشتند؟ چه کسی میخواست دست از حکم خدا بردارد و با حکم کردن به احکام دوران جاهلیت به آن دوران تاریک بازگردد؟! چه کسی در برتری حکم خدا بر احکام جاهلی تردید کرده بود که حضرت این آیه را تلاوت می فرماید؟! در سخنان آنان به ظاهر سخنی از دوران جاهلیت و درخواست بازگشت به آن دوران دیده نمی شود! حتی گاه در پاسخ حضرت زهرای مرضیه علیها السلام سخن از محبت و دوستی اهل بیت علیهم السلام به میان می آورند و اینکه دوستی ایشان عامل سعادت و اوامر ایشان راهنمای بهشت است؛ اما زهرای مرضیه علیها السلام با تندی و تعبیراتی بسیار کوبنده با آنان سخن میگوید.
همچنین فاطمه علیها السلام پس از شکایت از اینکه آنان بر خلاف احکام صریح قرآن کریم مدعی شدند از پیامبر صلی الله علیه و آله به ایشان ارثی نمی رسد، آنان را به دیدار در روز قیامت وعده و این را تلاوت فرمودند: فسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ یَأْتیهِ عَذابٌ
﴿ صفحه 225 ﴾
یُخْزیهِ، وَ یَحِلُّ عَلَیْهِ عَذابٌ مُقیمٌ. «به زودی خواهید دانست چه کسی عذاب خوار کننده به سراغش خواهد آمد، و مجازات جاودان بر او وارد خواهد شد!» این آیه پاسخ حضرت نوح علیه السلام به کفار و مشرکانی است که ایشان را مسخره میکردند و حضرت زهرا علیها السلام این آیه را در پاسخ کسی تلاوت فرمود که مسلمانان با او به منزله جانشین رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت کرده بودند. آیا نباید درباره حکمت تلاوت این آیات اندیشید؟!

4.فاصله از علی علیه السلام؛ برگشت به دوران جاهلیت

آن گاه که صدیقه طاهره علیها السلام با انصار سخن گفت و از یاری ندادن آنان شکایت کرد، فرمود: شاید گمان میکنید چون رسول خدا صلی الله علیه و آله از دنیا رفته، دیگر وظیفه ای ندارید و کار را تمام شده می بینید، اما قرآن کریم می فرماید:
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ انقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَن یَنقَلِبْ عَلَىَ عَقِبَیْهِ فَلَن یَضُرَّ اللّهَ شَیْئاً وَسَیَجْزِی اللّهُ الشَّاكِرِینَ ؛(188) و محمد جز فرستاده ای نیست که پیش از او نیز فرستادگانی بودند. آیا اگر او بمیرد یا کشته شود شما به آیین گذشته خویش باز می گردید؟! و هرکس به آیین گذشته خویش بازگردد، هیچ زیانی به خداوند نخواهد رساند و به زودی خداوند شاکران را پاداش خواهد داد.
این آیه ای عجیب است که باید درباره دلیل نزول آن در زمان حیات رسول خدا صلی الله علیه و آله و بیان چنین معنایی از سوی خداوند به مسلمانان نیز دقت کنیم. چرا خداوند به مسلمانان این گونه هشدار داده است که «آیا اگر پیامبر صلی الله علیه و آله از دنیا رفت یا به قتل
﴿ صفحه 226 ﴾
رسید شما از دین خود دست بر میدارید و به آیین پیشینیان باز میگردید؟». ظاهر آیه نورانی این است که برخی در دل چنین باوری را می پروراندند که با رفتن رسول خدا صلی الله علیه و آله دین و آیین او نیز از بین خواهد رفت. اینان به حقانیت آیین پیامبر چندان اعتقادی نداشتند و در معرض این خطر بودند که دین اسلام را رها کنند و به آیین دوران جاهلیت بازگردند. از این رو خدای متعال با نزول این آیه بدانها هشدار میدهد که مراقب باشید! بی شک روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله از این دنیا خواهند رفت؛ اما او دین اسلام را برای هدایت شما به سوی سعادت ابدی آورده است و نباید با رفتن او از این مسیر حق دست بردارید و به آیینی باز گردید که جز شقاوت برای شما حاصلی نخواهد داشت. البته خدای متعال این نکته را نیز یادآور میشود که اگر از این مسیر بازگردید، هیچ زیانی برای خدا نخواهد داشت و تنها به خود زیان زده اید؛ اما اگر آیین او را راهکار زندگی خویش قرار دهید و شکر گزار نعمت او باشید به پاداش آن خواهید رسید که همان سعادت ابدی است.
پاره وجود پیامبر علیهما السلام نیز با تلاوت این آیه خطاب به انصار، که پیشینه ای درخشان در یاری رسول خدا صلی الله علیه و آله داشتند، بدانها هشدار می دهد که اگر گمان کرده اید چون پیامبر صلی الله علیه و آله از دنیا رفته است دیگر نباید از ما حمایت کنید مصداق این آیه خواهید بود و باید بدانید که با این کار جز به خود زیان نخواهید رساند. در ادامه نیز برای تاکید این آیه را تلاوت میفرماید: إِن تَكْفُرُواْ أَنتُمْ وَمَن فِی الأَرْضِ جَمِیعاً فَإِنَّ اللّهَ لَغَنِیٌّ حَمِیدٌ؛(189) اگر همه شما مسلمانان و هر انسانی که روی زمین است همگی کافر شوید، [به خدا زیانی نمی رسد و] بی شک خداوند بی نیاز و ستوده است».
﴿ صفحه 227 ﴾
با دقت در آیه ای که زهرای مرضیه علیها السلام تلاوت فرموده است این پرسش مطرح میشود که مگر در آن مجلس، کسی قصد داشت از دین اسلام دست بردارد و به آیین دوران جاهلیت بازگردد؟!