فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

5. مردمی بی بصیرت

سرانجام ابوبکر ادعا کرد که با مشورت مردم بر کرسی خلافت نشسته است و مردم وی را به این پست مامور کرده اند و اگر در ملک فدک دخالت کرده با موافقت مردم بوده است و به ظاهر امر بین خود و حضرت زهرا علیها السلام را به مردم حواله کرد. روشن است پس از اینکه به اصطلاح متصدی خلافت کار را به مردم واگذار کرد و ادعا کرد که به رای آنها عمل کرده است، بی شک اگر مردم احساس مسئولیت داشتند، باید با او مخالفت میکردند؛ به ویژه آنکه حضرت بارها از آنها یاری طلبیده و به سبب یاری نکردن حق، با وجود داشتن توانایی بر این کار گله کرده بودند. با این همه بازهم مردم بی بصیرت سکوت کردند و صدایی از آنان بر نخاست. از این رو حضرت زهرا علیها السلام در اعتراض به مردم فرمودند:(180)
« فالتفت فاطمة علیهاالسلام الى الناس، و قالت: مَعاشِرَ الْمُسْلِمینَ الْمُسْرِعَةِ اِلى قیلِ الْباطِلِ، الْمُغْضِیَةِ عَلَى الْفِعْلِ الْقَبیحِ الْخاسِرِ، «أَفَلَا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا»(181)؟ کَلاَّ بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِکُمْ ما اَسَأْتُمْ مِنْ اَعْمالِکُمْ، فَاَخَذَ بِسَمْعِکُمْ وَ اَبْصارِکُمْ، وَ لَبِئْسَ ما
﴿ صفحه 220 ﴾
تَأَوَّلْتُمْ، وَ ساءَ ما بِهِ اَشَرْتُمْ، وَ شَرَّ مِنْهُ ما اغتَصَبتُمْ، لَتَجِدَنَّ وَ اللَّهِ مَحْمِلَهُ ثَقیلاً، وَ غِبَّهُ وَبیلاً، اِذا کُشِفَ لَکُمُ الْغِطاءُ، وَ بانَ ما وَرائَهُ الضَّرَّاءُ، وَ بَدا لَکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ ما لَمْ تَکُونُوا تَحْتَسِبُونَ « وَ خَسِرَ هُنالِکَ الْمُبْطِلُونَ.»(182) ای توده های مردم، ای کسانی که سراغ سخنان باطل [که سخنان جبهه مقابل من است] با سرعت می روید ولی در برابر کار زشت و زیان بار چشم پوشی و مسامحه می کنید! آیا در قرآن تدبر نمی کنند یا بر دل ها قفل زده شده است؟! بلکه اعمال بد شما دل هایتان را تیره کرده است. پس خدا چشم و گوشتان را گرفت و چه بد تفسیری برای آیات خدا کردید و به چه رای بدی اشاره کردید! و بدتر از آن، تصرف غاصبانه شماست. به خدا قسم، این کار برای شما بسیار گران تمام خواهد شد. بار بسیار گرانی است و عاقبت بسیار وخیمی در پی دارد. روزی که پرده از اعمال شما برداشته می شود و آنچه ورای آن است آشکار می شود، از سوی خدا بدبختی ها و گرفتاری هایی برای شما ظاهر خواهد شد که هیچ گمانش را نمی کردید و در آن روز است که اهل باطل بسی زیان خواهند کرد».

﴿ صفحه 221 ﴾

فصل سوم: نگاهی به آیات خطبه فدکیه

1 . مقدمه

همسر امیر مومنان علیهما السلام پس از به پایان رساندن سخنان گهربار و در عین حال جان سوز خویش در مسجد النبی صلی الله علیه و آله به منزل خویش بازگشتند؛ در حالی که از آن مردم خشمگین و ناراحت بودند. سخنان حضرت در مسجد و پس از آن در بستر بیماری، خود گواهی روشن بر خشم فاطمه علیها السلام از آن مردم است. پس از ماجرای حضور زهرای مرضیه علیها السلام در مسجد و فریاد های بی امان پاره وجود پیامبر علیهما السلام بر سر منحرفان امت رسول خدا صلی الله علیه و آله، بیماری حضرت شدت یافت و با گذشت چند روز این کسالت به رحلت بانوی آسمانی و پیوستن او به پدر بزرگوارش علیهما السلام انجامید.
خطبه بی نظیر بزرگ بانوی عالم علیها السلام دقایقی آموزنده در بردارد که به عصر ایراد این خطبه مبارک و مردم آن زمانه اختصاص ندارد و ما نیز میتوانیم برای عصر و زمانه خویش از آنها بهره بگیریم. از جمله نکات دقیق این خطبه شریف، اقتباس های صدیقه کبری علیها السلام لا به لای سخنان گران سنگ خویش از آیات قرآن کریم است که باید به طور ویژه بدانها توجه شود. برای این منظور نخست پرسش هایی را درباره این آیات مطرح میکنیم و در پایان پاسخی کلی بدانها میدهیم. اگر کسی در دادگاهی
﴿ صفحه 222 ﴾
رسمی در مقام بیان این ادعا باشد که اموال او را غاصبانه تصرف کرده اند و بخواهد برای تاکید ادعای خویش از آیات قرآن کریم استفاده کند، به طور طبیعی باید آیاتی را بخواند که انسان را از خوردن مال حرام بر حذر میدارد؛ آیاتی همچون:
وَلاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُم بَیْنَكُم بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُواْ بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُواْ فَرِیقاً مِّنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالإِثْمِ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ؛(183) و اموال یکدیگر را به ناحق در میان خود نخورید! و برای خوردن بخشی از اموال مردم به گناه، آن را [به منزله رشوه] به قضات ندهید؛ در حالی که میدانید [این کار، گناه است]؛
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَكُمْ بَیْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ؛(184) ای کسانی که ایمان آورده اید! اموال یکدیگر را به باطل [و از راه های نامشروع] نخورید! مگر اینکه تجارتی با رضای شما انجام گیرد.
اما با نگاهی به آیات اقتباس شده در خطبه شریف فدکیه، چنین لحنی را در سخنان فاطمه علیها السلام نمی بینیم. در واقع ایشان آیاتی را تلاوت فرموده اند که خطاب آنان به کفار و مشرکان است. صدیقه طاهره علیها السلام انسانی حکیم، عالم و معصومی است که به سخن بیهوده زبان نمی گشاید. پس بی شک حکمتی در سخنان او نهفته است که به آنها هشدار میدهد: راهی که در پیش گرفته اید به کفر و عذاب خوارکننده دوزخ خواهد انجامید، و به یقین بی جهت نیست که وضعیت آنان را در دوران جاهلیت بدانها یادآور می شود و زحماتی را از پدرتی گرامی و همسر خویش به آنها گوشزد میکند که در طول 23 سال برای هدایت آنان متحمل
﴿ صفحه 223 ﴾
شدند. لحن زهرای مرضیه علیها السلام بیانگر این حقیقت است که اعتراض ایشان تنها به غصب ملکشان نیست. آیاتی که حضرت در خلال این خطبه شریف بدانها اشاره میکنند آیاتی بسیار عجیب است که باید بیش از پیش در آن دقت و تامل شود. از این رو در فصل پایانی شرح خطبه فدکیه برخی از آنها را مرور میکنیم.