رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

فصل سوم: واپسین احتجاج

اَلا، وَ قَدْ أَرى اَنْ قَدْ اَخْلَدْتُمْ اِلَى الْخَفْضِ، وَ اَبْعَدْتُمْ مَنْ هُوَ اَحَقُّ بِالْبَسْطِ وَ الْقَبْضِ، وَ خَلَوْتُمْ بِالدَّعَةِ، وَ نَجَوْتُمْ بِالضّیقِ مِنَ السَّعَةِ، فَمَجَجْتُمْ ما وَعَبْتُمْ، وَ دَسَعْتُمُ الَّذى تَسَوَّغْتُمْ، ف«َاِنْ تَکْفُرُوا اَنْتُمْ وَ مَنْ فِی الْاَرْضِ جَمیعاً فَاِنَّ اللَّهَ لَغَنِیٌّ حَمیدٌ».(135) اَلا، وَ قَدْ قُلْتُ ما قُلْتُ هذا عَلى مَعْرِفَةٍ مِنّی بِالْخِذْلَةِ الَّتی خامَرْتُکُمْ، وَ الْغَدْرَةِ الَّتِی اسْتَشْعَرَتْها قُلُوبُکُمْ، وَ لکِنَّها فَیْضَةُ النَّفْسِ، وَ نَفْثَةُ الْغَیْظِ، وَ حَوَزُ الْقَناةِ، وَ بَثَّةُ الصَّدْرِ، وَ تَقْدِمَةُ الْحُجَّةِ، فَدُونَکُمُوها فَاحْتَقِبُوها دَبِرَةَ الظَّهْرِ، نَقِبَةَ الْخُفِّ، باقِیَةَ الْعارِ، مَوْسُومَةً بِغَضَبِ الْجَبَّارِ وَ شَنارِ الْاَبَدِ، مَوْصُولَةً بِ«نارِ اللَّهِ الْمُوقَدَةِ الَّتی تَطَّلِعُ عَلَى الْاَفْئِدَةِ».(136) فَبِعَیْنِ اللَّهِ ما تَفْعَلُونَ، «وَ سَیَعْلَمُ الَّذینَ ظَلَمُوا اَىَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ»،(137) وَ اَنَا اِبْنَةُ «نَذیرٍ لَکُمْ بَیْنَ یَدَىْ عَذابٌ شَدیدٌ»،(138) فَاعْمَلُوا «اِنَّا عامِلُونَ، وَ انْتَظِرُوا اِنَّا مُنْتَظِرُونَ»(139) آگاه باشید که من می بینم
﴿ صفحه 172 ﴾
شما به راحت طلبی رو آوردید و کسی را کنار زدید که به دخل و تصرف در امور شایسته ترین است، به تن پروری در گوشه ای آرام تن دادید و از فشار ها و سختی ها به فضای باز بی احساسی روی آوردید. آنچه را برگرفته بودید به بیرون افکندید و آنچه را که به گوارایی فرو برده بودید بالا آوردید. بدانید که اگر شما و همه مردم روی زمین کافر شوید خداوند بی نیاز و شایسته ستایش است. آگاه باشید، من آنچه را که گفتم، با آگاهی به خذلانی که با وجود شما مخلوط گشته و به آن بی وفایی که قلب های شما را پوشانده گفتم؛ اما این گفتار غصه های دل بود که لبریز شد و خشم هایی بود که بیرون ریخت و ناله هایی بود که جاری گشت و اندوه های سینه و اتمام حجت بود. پس این مرکب خلافت را بگیرید بر آن سوار شوید؛ اما پشت این مرکب زخم است و پایش مجروح، و ننگ آن ابدی است و با غضب الهی و زشت ترین عیب ها نشانه گذاشته شده است که قطعا به آتش برافروخته الهی منتهی خواهد شد؛ آتشی که از دل ها سر میزند. پس همه آنچه انجام میدهید در مقابل چشم خداست. آنها که ستم کردند به زودی خواهند دانست که بازگشتشان به کجاست، و من دختر بیم دهنده شما در برابر عذاب شدید هستم. پس آنچه میخواهید انجام دهید! ما کار خویش را انجام خواهیم داد و منتظر باشید! ما هم منتظر خواهیم بود.

1 . مقدمه

بانوی دو عالم علیها السلام در فراز پیش، رو به انصار، نخست کارهای خوب آنها و پیشینه درخشانشان را در یاری اسلام یادآور شدند؛ اما پس از آن زبان به سرزنش ایشان
﴿ صفحه 173 ﴾
گشودند و آنان را به سبب یاری نکردن اهل بیت علیهم السلام و بی وفایی به عهدی که با رسول خدا صلی الله علیه و آله بسته بودند سرزنش کردند. اکنون حضرت زهرا علیها السلام در فراز پایانی خطبه شریف خویش به بررسی دلیل این سهل انگاری انصار میپردازند و سرانجام با عبارتی جان سوز و تلاوت آیاتی از قرآن، خطبه خویش را به پایان میبرند.

2 . راحت طلبی امت؛ عامل غربت حق

فاطمه عالمه علیها السلام در آغاز این فراز به دلیل سهل انگاری انصار در دفاع از حق میپردازند و آن را ناشی از متمایل شدن ایشان به لذت ها و خوشی های دنیوی میدانند. آنان پس از تحمل سختی های فراوان در راه دفاع از حق، در میانه راه انگیزه خویش را برای ادامه این مسیر از دست داده و به تن آسایی و راحت طلبی روی آورده بودند. حقیقت این است که ایستادگی در مسیر حق، به انگیزه ای قوی نیازمند است که برخاسته از ایمانی محکم به خدا و رسول باشد؛ وگرنه انسان توان ایستادگی در این مسیر را نخواهد داشت و سختی های راه از یک سو، و وسوسه لذت های دنیا از سوی دیگر، انگیزه انسان را برای ادامه راه تضعیف میکند. از این رو صدیقه کبری علیها السلام در تحلیل سستی یاران رسول خدا صلی الله علیه و آله در دفاع از حق ایشان که همان اسلام ناب است میفرماید:
اَلا، وَ قَدْ أَرى اَنْ قَدْ اَخْلَدْتُمْ اِلَى الْخَفْضِ، وَ اَبْعَدْتُمْ مَنْ هُوَ اَحَقُّ بِالْبَسْطِ وَ الْقَبْضِ، وَ خَلَوْتُمْ بِالدَّعَةِ، وَ نَجَوْتُمْ بِالضّیقِ مِنَ السَّعَةِ، فَمَجَجْتُمْ ما وَعَبْتُمْ، وَ دَسَعْتُمُ الَّذى تَسَوَّغْتُمْ، فَ«اِنْ تَکْفُرُوا اَنْتُمْ وَ مَنْ فِی الْاَرْضِ جَمیعاً فَاِنَّ اللَّهَ لَغَنِیٌّ حَمیدٌ»(140) آگاه باشید که من می بینم شما به راحت طلبی رو آوردید و کسی را کنار زدید که به دخل و تصرف در امور،
﴿ صفحه 174 ﴾
شایسته ترین است و به تن پروری در گوشه ای آرام تن دادید و از فشار ها و سختی ها به فضای باز بی احساسی روی آوردید. آنچه را برگرفته بودید به بیرون افکندید و آنچه را که به گوارایی فرو برده بودید بالا آوردید. بدانید که اگر شما و همه مردم روی زمین کافر شوید، خداوند، بی نیاز و شایسته ستایش است.
حضرت فاطمه علیها السلام در این فراز آیه ای را تلاوت میفرمایند که بی نیازی مطلق خدای متعال را یادآوری میکند و میفرماید: اگر شما و همه مردم روی زمین کافر شوید، بر دامن کبریایی خدای متعال گردی نمی نشیند. حضرت با تلاوت این آیه به مخاطبان خود هشدار میدهد که اگر از آنها برای یاری حق کمک خواسته شد، به سبب نیاز خدای متعال و اولیای او به کسی نیست؛ بلکه در حقیقت این یاری طلبی، فراهم کردن زمینه یاری رساندن به آنان برای رسیدن به سعادت دنیا و آخرت است؛ زیرا خداوند بی نیاز مطلق است و بدانها نیازی ندارد. آنان نباید گمان کنند که اگر به جبهه حق یاری نرسانند به خدا و اولیای او زیانی می رسانند؛ بلکه خطای آنها تنها به خودشان ضرر می زند.