فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

2 . سکوتی بدون عذر

حضرت زهرا علیها السلام با تعبیری که برای هشدار دادن استفاده میشود انصار را مخاطب قرار میدهند و میفرمایند:
ایهاً بَنی قیلَهَ! ءَ اُهْضَمُ تُراثَ اَبی وَ اَنْتُمْ بِمَرْأى مِنّی وَ مَسْمَعٍ وَ مُنْتَدى وَ مَجْمَعٍ، تَلْبَسُکُمُ الدَّعْوَهُ وَ تَشْمَلُکُمُ الْخُبْرَهُ، وَ اَنْتُمْ ذَوُو الْعَدَدِ وَ الْعُدَّهِ وَ الْاَداهِ وَ الْقُوَّهِ، وَ عِنْدَکُمُ السِّلاحُ وَ الْجُنَّهُ، تُوافیکُمُ الدَّعْوَهُ فَلا تُجیبُونَ، وَ تَأْتیکُمُ الصَّرْخَهُ فَلا تُغیثُونَ، ؛ ای فرزندان قیله! آیا میراث پدرم نابود گردد؛ در حالی که شما در معرض دید و شنود و ندا و مجلس من هستید؟! دعوت من شما را فرا میگیرد و قصه من شامل شما هم می شود در حالی که شما از عِده و عُده و سازوبرگ و نیرو برخوردارید. ندای من به طور کامل به شما میرسد، اما به ندای من پاسخ نمی دهید، و فریاد مصیبت زده من در گوش شما طنین انداز میگردد، اما به فریاد من نمی رسید.
صدیقه کبری علیها السلام با این بیان، راه هرگونه عذری را بر انصار میبندد. حضرت به آنان هشدار میدهد که ندای کمک خواهی دختر پیامبر علیهما السلام را می شنوند. بنابراین
﴿ صفحه 162 ﴾
نمی توانند نشنیدن ندای یاری خواستن حضرت را بهانه سستی خویش قرار دهند. پس از شنیدن یاری خواستن فاطمه علیها السلام و روشن شدن تکلیف برای انصار، ممکن است آنها بهانه بیاورند که توان یاری ایشان را ندارند و از این روی سکوت کرده اند؛ اما فاطمه علیها السلام راه این عذر را نیز بر آنان می بندد و یادآور می شود که جمعیت فراوانی همراه با ساز و برگ نظامی در اختیار شماست و با وجود این به راحتی می توانید از حق دختر رسول خدا علیهما السلام دفاع کنید.

3 . دعوت به قیام مسلحانه

صدیقه طاهره علیها السلام امکاناتی را که در اختیار انصار است، اعم از نیروی انسانی مناسب و ادوات جنگی لازم، بر میشمارند. سخنان حضرت نشان میدهد که ایشان از انصار انتظار داشتند و به هر قیمت از حق دفاع کنند و حتی اگر لازم باشد با استفاده از سلاح به یاری ایشان بیایند و کسانی که مسیر حق را منحرف و حق ایشان را سلب کرده اند سرکوب کنند.

4 . پیشینه انصار

پاره وجود رسول خدا صلی الله علیه و آله در ادامه سخن خویش با انصار، به صفات برجسته انصار اشاره میکنند و میفرمایند: و اَنْتُمْ مَوْصُوفُونَ بِالْکِفاحِ، مَعْرُوفُونَ بِالْخَیْرِ وَ الصَّلاحِ، وَ النُّخْبَهُ الَّتی انْتُخِبَتْ، وَ الْخِیَرَهُ الَّتِی اخْتیرَتْ لَنا اَهْلَ الْبَیْتِ ؛ «شما به جنگ آوری توصیف و به خیر و صلاح شناخته شده اید و شما برگزیدگان و انتخاب شدگانی بودید که برای ما اهل بیت برگزیده شدید».
همان گونه که پیش از این اشاره کردیم، صدیقه طاهره علیها السلام با بیان صفات برجسته انصار قصد دارند از همه عوامل برای ارشاد آنها استفاده کنند؛ یعنی هم
﴿ صفحه 163 ﴾
منطق عقلی، هم منطق شرعی و هم منطق عاطفی را به کار میگیرند. این فراز ها بیشتر جنبه تحریک عواطف آنها را دارد. حضرت در ادامه برای تشجیع آنها گذشته ایشان را یادآور می شوند و خدمات آنان را به اسلام بر می شمارند.
قاتَلْتُمُ الْعَرَبَ، وَ تَحَمَّلْتُمُ الْکَدَّ وَ التَّعَبَ ؛ «شما با عرب جنگیدید و در این راه زحمت و سختی شدیدی متحمل شدید».
البته انصار خود عرب بودند. از اینجا معلوم میشود که در راه رسیدن به حقیقت نباید ناسیونالیسم مطرح باشد؛ بلکه مهم شناخت حق و باطل و پیروی از حق و دوری از باطل است. جمعیت انصار با اینکه خود عرب بودند در برابر انبوهی از جنگجویان عربی به مقابله برخاستند که منحرف و دشمن اسلام بودند و در این راه از جان و مال خویش دریغ نکردند و زحمات فراوانی را به جان خریدند.
وَ ناطَحْتُمُ الْاُمَمَ، وَ کافَحْتُمُ الْبُهَمَ ؛ «و با امت ها شاخ به شاخ شدید و رودرروی شجاعان ایستادید».
عرب به نبرد حیواناتی که با شاخ با یکدیگر میجنگند «مناطحه» گویند.(130) این تعبیر حضرت بیانگر شدت درگیری و جنگ هایی است که انصار به سبب دفاع از اسلام به آن تن دادند. صدیقه طاهره علیها السلام پس از توصیف انصار، به روابط خوب آنان با اهل بیت علیهم السلام اشاره میفرمایند و همچنین به نتیجه نیکوی زحمات انصار در پرتو پیروی از اهل بیت علیهم السلام اشاره میکنند و میفرمایند:
لا نَبْرَحُ اَوْ تَبْرَحُونَ، نَأْمُرُکُمْ فَتَأْتَمِرُونَ، حَتَّى اِذا دارَتْ بِنا رَحَى الْاِسْلامِ، وَ دَرَّ حَلَبُ الْاَیَّامِ، وَ خَضَعَتْ نُعْرَهُ الشِّرْکِ، وَ سَکَنَتْ فَوْرَهُ الْاِفْکِ، وَ خَمَدَتْ نیرانُ الْکُفْرِ، وَ هَدَأَتْ دَعْوَهُ الْهَرَجِ، وَ اسْتَوْسَقَ نِظامُ الدّینِ؛ پیوسته حال ما و شما این گونه بود که ما به شما فرمان میدادیم و شما امتثال
﴿ صفحه 164 ﴾
می کردید، تا اینکه آسیاب اسلام به کار افتاد و شیر [در سینه] روزگار فراوان گشت و نعره شرک فرو نشست و دروغ از جوشش افتاد و آتش کفر خاموش شد و صدای هرج و مرج فرو نشست و نظام دین سامان یافت.
سخنان زهرای مرضیه علیها السلام تعبیرات ادبی و بسیار زیباست که متاسفانه در ترجمه، ظرافت و لطافت های آنها را نمیتوان به درستی ادا کرد. حضرت با عبارتی کوتاه و در زیباترین شکل، دوره ای از تاریخ را به تصویر میکشند که بیانگر چگونگی به بار نشستن زحمات انصار در یاری رسول خدا صلی الله علیه و آله است. صدیقه طاهره علیها السلام ایام گذشته صدر اسلام تا تشکیل حکومت اسلامی پیامبر صلی الله علیه و آله را به حیواناتی شیرده تشبیه میفرمایند که نخست سینه آن خشک بود؛ اما هنگامی که فرزند او به دنیا می آید سینه هایش پر از شیر میشود. کنایه از اینکه خیر و برکت در آن ایام بسیار فراوان شد؛ چرا که در آغاز آشکار شدن رسالت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله کفار و مشرکان هر نوع تهمت و بهتانی به مسلمانان حتی به شخص پیغمبر صلی الله علیه و آله میزدند؛ کاری که همیشه شیاطین انس و جن برای مغلوب کردن طرف مقابلشان انجام میدهند؛ اما با یاری انصار و فرمان بری آنها از اهل بیت علیهم السلام در جنگ با کفار و مشرکان، سرانجام قدرت ایشان در هم شکست و تهمت ها و دروغ هایشان فروکش کرد و کسانی که مردم را به فتنه انگیزی و هرج و مرج دعوت میکردند آرام شدند و حکومت اسلامی سامان گرفت.