فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

فصل نخست: تبیین وظیفه انصار پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله

«ثم رمت بطرفها نحو الانصار، فقالت: یا مَعْشَرَ النَّقیبَةِ وَ اَعْضادَ الْمِلَّةِ وَ حَضَنَةَ الْاِسْلامِ! ما هذِهِ الْغَمیزَةُ فی حَقّی وَ السِّنَةُ عَنْ ظُلامَتی؟ اَما كانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ الِهِ اَبی یَقُولُ: «اَلْمَرْءُ یُحْفَظُ فی وُلْدِهِ»، سَرْعانَ ما اَحْدَثْتُمْ وَ عَجْلانَ ذا اِهالَةٍ، وَ لَكُمْ طاقَةٌ بِما اُحاوِلُ، وَ قُوَّةٌ عَلى ما اَطْلُبُ وَ اُزاوِلُ. اَتَقُولُونَ ماتَ مُحَمَّدٌ؟ فَخَطْبٌ جَلیلٌ اِسْتَوْسَعَ وَ هْنُهُ، وَاسْتَنْهَرَ فَتْقُهُ، وَ انْفَتَقَ رَتْقُهُ، وَ اُظْلِمَتِ الْاَرْضُ لِغَیْبَتِهِ، وَ كُسِفَتِ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ انْتَثَرَتِ النُّجُومُ لِمُصیبَتِهِ، وَ اَكْدَتِ الْامالُ، وَ خَشَعَتِ الْجِبالُ، وَ اُضیعَ الْحَریمُ، وَ اُزیلَتِ الْحُرْمَةُ عِنْدَ مَماتِهِ. فَتِلْكَ وَاللَّهِ النَّازِلَةُ الْكُبْرى وَ الْمُصیبَةُ الْعُظْمى، لامِثْلُها نازِلَةٌ، وَ لا بائِقَةٌ عاجِلَةٌ اُعْلِنَ بِها، كِتابُ اللَّهِ جَلَّ ثَناؤُهُ فی اَفْنِیَتِكُمْ، وَ فی مُمْساكُمْ وَ مُصْبِحِكُمْ، یَهْتِفُ فی اَفْنِیَتِكُمْ هُتافاً وَ صُراخاً وَ تِلاوَةً وَ اَلْحاناً، وَ لَقَبْلَهُ ما حَلَّ بِاَنْبِیاءِ اللَّهِ وَ رُسُلِهِ، حُكْمٌ فَصْلٌ وَ قَضاءٌ حَتْمٌ.«وَ ما مُحَمَّدٌ اِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ اَفَاِنْ ماتَ اَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى اَعْقابِكُمْ وَ مَنْ یَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَضُرَّ اللَّهَ شَیْئاً وَ سَیَجْزِى اللَّهُ شَیْئاً وَ سَیَجْزِى اللَّهُ الشَّاكِرینَ»(124) سپس دیدگانش را به سوی انصار
﴿ صفحه 150 ﴾
برگرداند و فرمود: ای بزرگ مردان و بازوان ملت و نگهبانان اسلام، این چه سستی ای است در حق من و چه غفلتی است در برابر ظلم به من؟! آیا رسول خدا صلی الله علیه و آله پدرم نمی فرمود: احترام مرد در فرزندانش نگه داشته میشود؟! چه زود حادثه به بار آوردید و چه با شتاب به بیراهه رفتید! در حالی که در شما توانایی انجام مقصود من و قدرت آنچه می طلبم و میخواهم وجود دارد. آیا میگویید: محمد صلی الله علیه و آله از دنیا رفت [و همه چیز تمام شد]؟ آری مرگ او حادثه ای بزرگ بود که اثر آن همه جا را گرفت و شکافش آشکار گردید و پیچیدگی آن همه گیر شد و روی زمین با غیبتش تیره گشت و ستارگان در مصیبتش پراکنده شدند و آرزوها به آخر رسید و کوه ها فروشکستند و حریم ها شکسته شد و حرمت ها به هنگام مرگش در هم ریخت. به خدا سوگند، فقدان پیامبر فاجعه ای بزرگ مصیبتی بس عظیم است که مصیبت سختی مانند آن و بدبختی ای همچون آن نیامده است. این کتاب خدای عزوجل در خانه های شماست که صبح و شام بلند و آهسته و به صورت عادی یا با لحن مطبوع می خوانید که میگوید: قبل از پیامبر هم به پیامبران گذشته حادثه حتمی و قطعی جاری شده است. محمد صلی الله علیه و آله جز فرستاده ای نیست که پیش از او، فرستادگان دیگری نیز بودند. آیا اگر او بمیرد یا کشته شود، شما به عقب بر میگردید؟ و هر کس به عقب بازگردد، هرگز به خدای ضرری نمی زند، و خداوند به زودی شاکران را پاداش خواهد داد».

1 . مقدمه

مخاطبان حضرت، در آغاز عموم مردم و در بخش پیش مهاجرینی بودند که با
﴿ صفحه 151﴾
استناد به حدیثی بر خلاف قرآن، سرزمین فدک را تصرف کرده بودند؛ اما در این فراز، همان طور که راوی نقل می کند، حضرت رو به گروه انصار میکنند و آنها را مخاطب قرار میدهند. از ادامه کلام صدیقه طاهره علیها السلام حکمت این خطاب روشن میشود. گویا کلام به اینجا که میرسد دیگر حضرت از مهاجرین نا امید میشوند و از آنان روی بر میگردانند و میگویند: شما که خلافت را به دست گرفتید. آنچه را گرفته اید بردارید، بروید و دور شوید.

2 . تلاشی برای بیدار سازی انصار

ثم رمت بطرفها نحو الانصار؛ «سپس دیدگانش را به سوی انصار برگرداند».
انصار جایگاه مهم در عالم اسلام داشتند. آنها بودند که با دعوت رسول خدا صلی الله علیه و آله و پناه دادن به مهاجرین، دین اسلام را یاری کردند. مهاجرین عده ای آواره بودند که مشرکان مکه اموالشان را گرفته و آنها را از شهرشان بیرون کرده بودند. ایشان پس از مهاجرت به مدینه نه مکانی داشتند و نه کسب و کاری. اهل مدینه بودند که به آنها جا و مکان دادند و ایشان را در اموالشان شریک کردند. بسیاری از انصاری بخشی از اموال خویش را به مهاجرین بخشیدند و رسول خدا صلی الله علیه و آله نیز با دعوت همین گروه انصار از مکه به مدینه هجرت کرد. شماری از اهل مدینه برای برگزاری مراسم حج به مکه آمدند و پس از دیدار پنهانی با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ایشان را به مدینه دعوت کردند و با رسول خدا صلی الله علیه و آله پیمان بستند که ایشان را حمایت و یاری کنند.(125) در واقع رسول خدا صلی الله علیه و آله و مهاجرین در مدینه مهمان انصار بودند. رسول خدا صلی الله علیه و آله پس از هجرت، به فرمان خدای متعال طی مراسمی بین مهاجرین و انصار پیمان برادری برقرار کرد. همچنین در جنگ هایی که مشرکان
﴿ صفحه 152 ﴾
بر مسلمانان تحمیل کردند بدون یاری انصار، کاری از مهاجرین بر نمی آمد. این اقتضای اسباب ظاهری بود. در واقع حمایت های انصار موجب رواج اسلام شد. این ویژگی انصار سبب شد که حضرت زهرا علیها السلام سخن خویش را متوجه انصار نماید و بکوشد آنها را بیدار کند. همان گونه که بارها گفتیم، همه این سخنان و احتجاجات برای این بود که قدمی در راه هدایت مردم برداشته شود و آیندگان یا بخشی از معاصران حضرت به اشتباه های خود پی ببرند و راه حق را بیابند. به یقین اگر خطبه حضرت زهرا علیها السلام نبود ما امروز ایشان را نمی شناختیم. هر آنچه مسلمانان پس از رحلت پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله از حقیقت یافتند، به برکت همین سخنان حضرت زهرا علیها السلام است و در این روشنایی بخشی فاطمه علیها السلام ریشه دارد.