فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

فصل پنجم: قرآن؛ معیار حق و منبع قانون

فهیهات منکم و کیف بکم و انی توفکون و کتاب الله بین اظهرکم، اموره ظاهره، و احکامه زاهره و اعلامه باهره، و زواجره لائحه، و اوامره واضحه، قد خلفتموه وراء ظهورکم، ارغبه عنه تریدون، ام بغیره تحکمون، «بِئْسَ لِلظَّالِمِینَ بَدَلًا»(75)، «وَمَن یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلَامِ دِینًا فَلَن یُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِینَ (76)»؛ چه دور است از شما، شما را چه شده است و شما را به کجا منحرف می کنند در حالی که کتاب خدا در میان شماست؟! کتابی که همه چیز آن روشن و احکام آن درخشان و نشانه های آن پیدا و نهی های آن آشکار و اوامر آن واضح است. اما شما آن را پشت سر افکندید. آیا روی گردانی از آن را می خواهید یا جز آن را داور قرار میدهید؟ [اگر چنین کرده باشید] چه بد جایگزینی است برای ظالمان! و هرکس جز اسلام آیینی برای خود انتخاب کند، از او پذیرفته نخواهد شد و او در آخرت از زیان کاران است.
﴿ صفحه 102 ﴾

1.مقدمه

چنان که گذشت، صدیقه کبری با لحنی شدید حاضران در مسجد النبی را مخاطب قرار داد و آنان را به سبب فتنه ای که با رهبری شیطان به آن دامن زدند سرزنش کردند. حضرت فتنه گران را بسیار آماده برای این بازی خطرناک توصیف کردند؛ به طوری که شیطان با بیرون آمدن از مخفیگاه خویش و آزمونی مختصر آمادگی بسیار بالای آنان را درک کرد و به عملی کردن نقشه شوم خویش به وسیله آنان تصمیم گرفت. فتنه در حالی شکل گرفت که هنوز بدن مبارک رسول خدا صلی الله علیه و آله دفن نشده بود. از سخنان صدیقه طاهره علیها السلام روشن میشود که بهانه آنان برای این اقدام عجیب، جلوگیری از وقوع فتنه میان امت اسلامی بود و به زعم خویش با تعیین جانشین برای رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در پی پیشگیری از اختلاف میان مسلمانان بوده اند! اما نکته اساسی اینجاست که سرور زنان عالم علیها السلام با اقتباس از آیه قرآن، درست همین اقدام را فتنه دانسته اند؛ فتنه ای که عذاب جهنم را در پی خواهد داشت. تعبیرهای تند پاره وجود پیامبر صلی الله علیه و آله حاکی از آن است که نگرش ایشان به مسئله جانشینی رسول خدا صلی الله علیه و آله با نگرش بیشتر مسلمانان صدر اسلام و بسیاری از مسلمانان امروز بسیار تفاوت دارد. پس افزون بر اختلافی که فاطمه علیها السلام در فتنه خواندن قضیه سقیفه با بیشتر مسلمانان داشت، اساسا نگاه او نیز به مسئله خلافت نگاهی دیگر بود که این تفاوت نگاه در فراز بالا روشن میشود.

2.بینش متفاوت فاطمه علیها السلام درمسئله خلافت

چنان که گذشت گروهی از انصار در محل سقیفه بنی ساعده جمع شدند تا جانشینی برای رسول خدا صلی الله علیه و آله تعیین کنند. در پی آن مهاجرین نیز آمدند و سرانجام
﴿ صفحه 103 ﴾
همگان با بعضی از مهاجرین بیعت کردند. پرسش اساسی و مهم این بود که چرا سرانجام اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله به اینجا کشیده شد که عهد خویش را با رسول خدا صلی الله علیه و آله فراموش کردند و آیا ممکن است امروز برای ما نیز حادثه ای رخ دهد؟ آیا ممکن است امت ما نیز عهد خویش را با ولی خدا فراموش کنند و این گونه در دام فریب شیطان گرفتار شوند؟
اشتباه بزرگ اهل سقیفه این بود که آنان به مسئله جانشینی رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله تنها به منزله امری دنیوی و زمینی می نگریستند و برداشتشان این بود که رئیسی را از دست داده اند و اکنون باید جانشین او از گروه و قبیله آنان برگزیده شود. جمع شدن در سقیفه، درگیری با یکدیگر و شمشیر کشیدن بر روی هم، نشان از نگاهی سطحی به امر زعامت مسلمانان و هدایت بشر داشت؛ اما نگرش حضرت زهرا علیها السلام با این نگاه ساده بسیار متفاوت بود. فاطمه زهرا علیها السلام پس از اشاره به این اقدام آنان، از کفر و عذاب جهنم سخن به میان می آورد؛ اما مگر این نوع نگرش به مسئله حکومت، و تلاش برای انتخاب جانشین از میان قوم خود موجب کفر انسان میگردد؟ بلا تشبیه، آیا اگر رئیس جمهوری از دنیا برود و حزب و گروهی معتقد باشد که آنان باید رئیس جمهور را تعیین کنند، کسی به کفر آنان حکم میدهد؟ درشت ترین سخنی که معمولا درچنین مواردی به میان می آید، سخن از دنیاطلبی و مفاهیمی مانند آن است که بیانگر اشکالی اخلاقی است. اما حضرت زهرا علیها السلام نتیجه روشنی را که مردم زمانه ایشان پیش گرفته اند کفر و احاطه جهنم بر آنان میداند. این نگرش با نگرش سطحی دیگر مسلمانان بسیار متفاوت بود. تفاوت این دو دیدگاه در ادامه خطبه شریف حضرت به درستی روشن خواهد شد؛ آن گاه که حضرت با لحنی تندتر سخنان خویش را این گونه ادامه
﴿ صفحه 104 ﴾
می دهند: فهیهات منکم و کیف بکم و انی توفکون و کتاب الله بین اظهرکم؛ «چه دور است از شما! و شما را چه شده است و شما را به کجا منحرف میکنند؛ در حالی که کتاب خدا در میان شماست؟»
برگردان تعبیر های زیبای زهرای مرضیه علیها السلام به زبان فارسی چندان نمی تواند بار روانی این سخنان را منتقل کند. به راستی تعبیر های عجیب و زیبایی است. گویا حضرت فریاد میزند: آهای مردم! شما را به راهی می کشانند که انتهای آن آتش است! بانویی که اهل سخنرانی میان مردها نبوده، اکنون چند روز پس از رحلت پدر گرامی اش برای سخنرانی به مسجد آمده است و فریاد میزند: شما را چه شده، در حالی که کتاب خدا فراروی شماست؟!
اشاره به کتاب خدا نقطه ای است که نگرش فاطمه علیها السلام را به مسئله خلافت از دیگر نگرش ها جدا میکند. بیشتر مسلمانان چنین بینشی نداشتند که برای مسئله خلافت باید به قرآن و کلام خدا مراجعه کرد و نیازی ندیدند که برای روشن شدن حکم موضوع خلافت، با قرآن مشورت کنند؛ بلکه گروه های مختلف میکوشیدند این موضوع را برای قوم خود رقم زنند. البته یک گروه چند نفری نیز بودند که در مقابل این حرکت مقاومت کردند و آن را نپذیرفتند. مقصود ما از این سخن، بررسی چگونگی برخورد افراد با مسئله خلافت است.