فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

فصل نخست: فاطمه علیها السلام در کلام فاطمه علیها السلام

اَیُّهَا النَّاسُ! اِعْلَمُوا اَنّی فاطِمَةُ وَ اَبی مُحَمَّدٌ، اَقُولُ عَوْداً وَ بَدْءاً، وَ لا اَقُولُ ما اَقُولُ غَلَطاً، وَ لا اَفْعَلُ ما اَفْعَلُ شَطَطاً، «لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِکُمْ عَزیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَریصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنینَ رَؤُوفٌ رَحیمٌ»(4)، فَاِنْ تَعْزُوهُ وَتَعْرِفُوهُ تَجِدُوهُ اَبی دُونَ نِسائِکُمْ، وَ اَخَا ابْنِ عَمّی دُونَ رِجالِکُمْ، وَ لَنِعْمَ الْمَعْزِىُّ اِلَیْهِ صلی الله علیه و آله، ای مردم، بدانید که من فاطمه ام و پدرم محمد است که درود خدا بر او و آل او باد! ابتدا و انتهای سخن من این است و آنچه را می گویم غلط نمی گویم و در اعمالم راه خطا نمی پویم. به یقین رسولی از خود شما به سوی شما آمد که رنج های شما بر او سخت است و اصرار بر هدایت شما دارد و با مومنان رئوف و مهربان است. هرگاه نسبت او را بجویید و او را بشناسید خواهید دید که او پدر من بوده، نه پدر زنان شما! و برادر پسر عموی من بوده است، نه برادر مردان شما، و چه پر افتخار است این نسب. درود و سلام خدا بر او و خاندانش باد!
﴿ صفحه 28﴾

1.مقدمه

اگر صحنه ای را که این سخنان گهربار فاطمه علیها السلام در آن ایراد گشته مجسم کنیم، پی میبریم که پیامبری 23 سال میان مردمی زیسته و سختی های فراوانی را تحمل کرده است. هنگام اقامت در زادگاه و وطن اصلی خویش، مکه، با بی مهری های فراوانی روبه رو شد؛ تا آنجا که اغلب روزها بر سر و روی مبارکش خاکستر می ریختند یا کودکان را به سنگ باران ایشان وادار می کردند و با توهین هایی دیگر به پیشواز پیامبر می رفتند یاران اندکی که به حضرت ایمان آورده بودند، زیر سخت ترین شکنجه ها قرار می گرفتند تا از ایشان دوری جویند. از ناگوارترین مقاطع این دوران سال هایی بود که با یاران خویش در دوره ای محصور و در تحریم اقتصادی به سر بردند و به زحمت نان و آبی به آنها می رسید.(5)
رسول رحمت صلی الله علیه و آله با آماده شدن زمینه از آن محیط پردرد و رنج به مدینه مهاجرت کرد. در آنجا بر شمار مسلمانان و یاران او افزوده شد؛ تا جایی که جامعه و دولتی برای دست یافتن به اهداف بلند خویش تشکیل دادند. اما سختی ها پایانی نداشت. هنوز از تشکیل این حکومت نوپا زمان چندانی نگذاشته بود که گرفتاران جاه و مقام از هر سوی برای خاموش کردن نور حق کوشیدند و جنگ ها و نزاع های فراوان آغاز کردند؛ به گونه ای که سال هایی طولانی از عمر شریف ایشان به جنگ با مخالفانی چون مشرکان مکه، یهود، نصارا و... گذشت. سرانجام این 23 سال در نهایت سختی بر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله گذشت چنان که حضرت فرمودند: ما اوذی نبی مثل ما اوذیت؛(6)
«هیچ پیامبری آن گونه آزار ندید که من اذیت و آزار شدم».
﴿ صفحه 29 ﴾
اکنون مرد میدان سختی ها و رحمت خدای متعال بر همه عالم از دنیا رفته چند روزی است جسم شریفشان در دل خاک نهان شده است. از پیامبر دختری به یادگار مانده است که مدال بوسه پدر بر دستان خویش دارد؛ پاره وجود او خوانده شده و فضایلش چنان فضای مدینه را عطر آگین کرده که کوثر نامیدن او از سوی خدا بر کسی عجیب نمی نماید. از سوی دیگر، ثمره کوشش او دیدنی است. در سایه آموزه های پیامبر عالم به علم آسمانی از یک سو، و مهربانی ها، فداکاری ها و زحمات طاقت فرسای ایشان از سوی دیگر، تمدنی عظیم پایه گذاری شده و مردم جزیره العرب از ذلت به عزتی باور نکردنی دست یافته اند.

2. نام فاطمه علیها السلام؛ زنده کننده فضایل فاطمه علیها السلام

زهرای مرضیه علیها السلام در این بخش از خطبه خویش با بیانی زیبا، اما صریح نکته بالا را به تصویر می کشد تا مردم را برای شنیدن سخنانی آماده کند که پس از این در پی بیان آن است. اما پیش از آن، به معرفی خویش و یادآوری نسبتش با رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله می پردازد تا حجت بر همگان تمام شود و بعدها کسانی که در دفاع از فاطمه علیها السلام کوتاهی کردند نتوانند خطای خویش را با ناشناس بودن بانویی توجیه کنند که از پشت پرده سخن می گفت و ادعا کنند که هویت او برای آنها نامعلوم بوده است. ندای ایها الناس اعلموا انی فاطمه؛ «ای مردم، بدانید بدون شک من فاطمه ام» راه را بر سست عنصرانی بست که هر بار سستی و رخوت خویش را با بهانه ای توجیه می کردند. فاطمه علیها السلام نام زیبای خویش را فریاد زد و با بردن این نام، دنیایی از فضایل را در یادها زنده کرد. آری، با نام فاطمه علیها السلام در و دیوار مسجدی که روزی صدای رسول خدا صلی الله علیه و آله در آن می پیچید آیینه شد تا فضایل فاطمه علیها السلام را باز تاباند. آن روز هر که یادی از رسول خدا صلی الله علیه و آله در دل داشت از
﴿ صفحه 30 ﴾
در و دیوار مسجدی که صدای فاطمه علیها السلام در آن پیچیده بود میشنید که این یگانه یادگار پیامبر صلی الله علیه و آله است که با شما سخن می گوید. فاطمه علیها السلام با زحماتی که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله برای آسمانی کردن انسان ها کشیده آشناست و بیش از هرکس به هدف ایشان اهتمام دارد و خواهان ادامه همان مسیر است. نام فاطمه علیها السلام یعنی یادآوری شخصیتی که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله، آن هنگام که بی اعتنایی او را به زخارف دنیا دید از صمیم قلب فرمود: فداها ابوها؛(7) «پدرش به فدای او باد»!
اما مگر می توان فضایل کسی را به شمار آورد که رسول آسمانی ما صلی الله علیه و آله در طول عمر شریف خویش با سخن و در عمل چنان صفات والایی برای او شمرده که عقل ها را حیران ساخته است؛ تا آنجا که فرمود: ان الله تعالی یغضب لغضب فاطمه ویرضی لرضاها؛(8) «حقیقتا خداوند عزوجل به سبب خشم فاطمه خشمگین میشود و به سبب رضای او راضی میشود». با این وجود باز پاره وجود رسول خدا صلی الله علیه و آله بر حقانیت سخنان خویش تاکید می کند و میفرماید: لا اقول ما اقول غلطا، و لا افعل ما افعل شططا؛ «من کسی نیستم که سخن باطل بر زبان آورم؛ بلکه هرآنچه می گویم عین واقعیت است. من کسی نیستم که کار بیهوده و گزاف انجام دهم؛ بلکه کار من موافق امر خدا، عقل و حکمت است».
نام فاطمه علیها السلام یادآور کسی است که نمی توان از کنار سخنان او با بی اعتنایی گذشت و نام مسلمان بر خود گذاشت. او با معرفی خویش کاری کرد که اگر
﴿ صفحه 31 ﴾
بر فرض کسی نیز با حضرتش ناآشناست، اعجابش برانگیخته شود و دست کم برای تحقیق درباره ایشان انگیزه یابد. این بهترین راه برای اتمام حجت بر دیگران بود.