رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد2

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش:عباس گرایی

مقدمه نگارنده بر جلد دوم

باز نور خیره کننده او بود که نه تنها اهل مدینه، بلکه خورشید و ماه را نیز حیرت زده می کرد. آسمانی بودن او را نه تنها عبادت، وقار، متانت، حیا و عملش فریاد می کرد، بلکه امواج خروشان جان پاکش این حقیقت را از کسی پنهان نمی داشت. دریا دریا نور بود که می جوشید و می خروشید و می تابید و عالم معنا را مملو از شور می کرد و به مرزهای ظلمانی طبیعت گام می نهاد. باز او بود که چون صبح و غروب های دیگر برای علی علیه السلام می درخشید. آری، زهرا، این بانوی درخشنده، هر صبح خورشید و هر غروب ماه را منتظر خویش می گذاشت تا در کنار او نورافشانی کنند.(1). کیست که عظمت فاطمه علیها السلام را نشناسد؟
اکنون او با این همه سرمایه، قدیسه ای گشته آشنا!
اما آنان را که به زهد و تقدس مشهور گردند خطری در کمین است؛ خطر مردود شدن در امتحان آبرو. آیا آن هنگام که درخت حق تشنه آبروست، با سرمایه خویش آن را سیراب خواهند کرد یا با گوشه چشم، مریدانی را می نگرند
﴿ صفحه 18 ﴾
که اگر گام به پیش نهند، دیگر آنان را عارف و سالک نمی خوانند و به دنیاطلبی متهمشان می کنند؟ مگر نبودند کسانی که در نبرد علی علیه السلام با دنیای زشت نفاق، عبای تقدس را محکم تر به خود پیچیدند و به بهانه زهد و تقوا وارد معرکه نشدند؟ مگر نبودند کسانی که وقتی فرزند علی علیه السلام پس از قرن ها علم مبارزه با طاغوت را بر دوش کشید، از ترس اتهام دنیا طلبی به محراب مسجد بسنده کردند و در حمایت از او حتی سخنی بر زبان نیاوردند؟
آری؟ آن هنگام که انسان سرمایه ای به دست می آورد، سنت امتحان الهی او را رها نمی کند و میدان هزینه کردن آن را فراهم می سازد. در دنیایی که لحظه ای از آن را خالی از امتحات نمی توان یافت، معرکه امتحان آبرو نیز برای خود میدانی و برنده و بازنده ای دارد. سرمایه، تنها مال و جان نیست؛ بلکه آبرو نیز سرمایه ای است که اگر ارزشمندتر از آن دو نباشد، بی شک پایین تر از آنها نیست؛ مهم این است که کجا هزینه شود.
اما بانوی داستان ما معصومه ای است که چشمان پاکش را تنها به نگاه خدای خویش دوخته و جز به رضای او نمی اندیشد؛ از این رو در میدان امتحان آبرو نیز همه سرمایه خویش را نثار جبهه حق می کند.
فاطمه علیها السلام دامنی پر از وجهه اجتماعی داشت که بخشی از آن ثمره توصیف کمالاتش از زبان رسول خدا صلی الله علیه و آله بود؛ اما پس از رحلت پدر، هنگامی که دریافت امام حق علیه السلام، جاه طلب و دنیاخواه خوانده شده و به پشتوانه ای از جنس آبرو نیاز است، همه را یک جا به پای او ریخت و تا جان در بدن داشت نگذاشت لحظه ای بی پشتیبان بماند.
دنیای سیاست به سبب حضور پررنگ نیرنگ بازان چهره نیکویی ندارد و کمتر زاهدی به حضور در آن عرصه حاضر می شود؛ اما نباید فراموش کرد که این
﴿ صفحه 19 ﴾
عرصه، تنها شایسته بندگان خوب و برگزیده خداست، نه کسانی که دلی بیمار و پر از هواهای پوچ و بیهوده دارند؛ از این رو اگر کسی چون امام علی بن موسی الرضا علیه السلام ورود به این عرصه را می پذیرد، مطابق اصل رفتار می کند و جای این پرسش نیست که چرا به این وادی گام نهاد. پرسش هنگامی باید طرح شود که ولی و بنده شایسته خدا از ورود به این عرصه امتناع می ورزد. فاطمه علیها السلام با همه توان می کوشید نشان دهد تنها فرد شایسته این عرصه علی علیه السلام است و اوست که می تواند این مرکب را به مقصد سعادت برساند. در این مسیر نیز همه سرمایه خویش را فدای علی علیه السلام کرد. نمونه ای از این فداکاری بانوی دو عالم علیه السلام خطبه مبارک فدکیه اوست که هدفی جز دفاع از حریم ولایت و امامت را نمی جوید.
چنان که در مقدمه جلد نخست بیان کردیم، خطبه شریف فدکیه زهرای مرضیه علیها السلام را می توان در شش محور معرفی کرد. حضرت در بخش نخست از سخنان خویش به مسئله خداشناسی پرداخته و معارفی ژرف حول صفات و افعال الهی بیان فرموده اند. مسئله نبوت و ویژگی ها و اهداف آن، بخش دوم سخنان ایشان را به خود اختصاص می دهد. بخش سوم کلام حضرت علیها السلام بر قرآن کریم و بیان معارف اساسی آن استوار می گردد. استاد فرزانه، حضرت علامه آیت الله مصباح یزدی مد ظله العالی این سه محور را در جلد نخست کتاب تفسیر کرده اند.
حضرت فاطمه علیها السلام در محور چهارم خطبه خویش با معرفی خود و بیان خدمات رسول خدا صلی الله علیه و آله و امیر مومنان علیه السلام، به آسیب شناسی جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله می پردازد و چگونگی شکل گیری انحراف در جامعه اسلامی را تشریح می کند صدیقه کبری علیها السلام در بخش پنجم از خطبه شریف خویش به مسئله تصرف فدک اشاره می کند و دلایل باطل مخالفان را برای اقدام به این کار به چالش می کشد. سرانجام در بخش ششم از انصار برای دفاع از حق یاری
﴿ صفحه 20 ﴾
میخواهد و با این بیان حجت را بر همه آنان تمام می کند. پس از پایان یافتن خطبه صدیقه کبری علیها السلام، بحث و گفت و گویی میان حضرت و شخصی که متصدی حکومت شده بود در می گیرد که به لحاظ اهمیت این گفت و گو، بخش هفتم کتاب به بیان نکات مهم آن اختصاص می یابد.
فداکاری دختر پیامبر علیهما السلام، در اینجا پایان نمی گیرد و ایشان تا واپسین لحظه عمر شریف خویش، در دفاع از حقیقت پایمردی می کند؛ حتی هنگامی که براثر نامردی ها در بستر شهادت می افتد، خطبه ای ماندگار از خویش به یادگار می گذارد. استاد فرزانه، حضرت آیت الله مصباح دام ظله العالی به شرح و تفسیر این خطبه نیز پرداخته اند و خطبه مزبور، بخش هشتم کتاب را تشکیل داده است.
در جلد دوم کتاب، بار دیگر در برابر استاد علامه، حضرت آیت الله مصباح یزدی دام ظله العالی زانوی ادب می زنیم تا شخصیت فرزانه ایشان، که به تعبیر مقام معظم رهبری خلا عزیزانی چون علامه طباطبایی و شهید مطهری رحمهما الله را در زمان ما پر کرده است، (2) با شرح محورهای باقی مانده از خطبه فدکیه ما را با هدف بزرگ صدیقه کبری علیها السلام و وظایفی که در این عصر و زمانه بر دوش ماست بیشتر آشنا سازد.
عباس گرایی
نیمه شعبان1434
مصادف با 7/4/1392

﴿ صفحه 21 ﴾

مقدمه مولف بر جلد دوم

در جلد گذشته بخشی از خطبه عمیق، زیبا و بی نظیر فدکیه را، که یادگاری از پاره وجود رسول خدا صلی الله علیه و آله و سندی محکم بر مظلومیت خاندان پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله است، مرور کردیم و با شرحی مختصر، فرازهای آن را از نظر گذراندیم. اکنون که با فضای کلمات نورانی بانوی دو عالم علیها السلام آشنا شده ایم، آمادگی یافته ایم تا بخشی دیگر از این خطبه، که هدف اصلی صدیقه طاهره علیها السلام را شکل می دهد، بخوانیم. فراموش نکنیم یادآوری سخنان صدیقه طاهره علیها السلام و رسول خدا صلی الله علیه و آله و دیگر اهل بیت ایشان علیهم السلام بسیار ارزشمند و از هر جهت مطلوب است. نخستین جهت ارزشمندی این سخنان گران بها، نور بودن کلام مبارک چهارده نور مقدس است. در زیارت جامعه می خوانیم: کلامکم نور؛(3)(سخن شما نور است).
نگاه دیگری که ارزشمندی این کلمات را روشن می سازد، نگاه از منظر قانون محبت به این سخنان است. محبت اقتضا دارد که محب در پی شناخت سخنان محبوب خویش باشد و برای فهم بهتر و بهره گیری از مضامین آنها بکوشد. از
﴿ صفحه 22 ﴾
نگاه سومی نیز می توان گفت: مضامین این سخنان، راهنمای زندگی انسان ها و نشانه هایی برای دست یافتن به سعادت ابدی و ارزشمندترین داروی دردهای اجتماعی ماست؛ بنابراین باید به بهره برداری از این سخنان اهتمام وافر داشت.
اما انسان هر قدر خطبه فدکیه زهرای مرضیه علیها السلام را با دقت بیشتری مطالعه کند و به فهم بهتر توفیق یابد، آثار عظمت بلکه آثار اعجاز را در کلمات آن حضرت بیشتر درک میکند. این خطبه شریف، هم از نظر زیبایی و فصاحت و بلاغت در اوج است، به گونه ای که پس از قرآن کریم نمونه ای بی نظیر از فصاحت و بلاغت است، و هم از نظر مضامین، بسیار محکم، متقن و آموزنده است، به گونه ای که پس از 1400 سال هر جمله آن برای ما بسیار مغتنم است، و هم از نظر کیفیت بیان و چینش مطالب، نکته های روان شناختی و تربیتی در آن به کار رفته است تا هرچه بیشتر در مخاطب خود تاثیر مطلوب داشته باشد. بیان تفصیلی این نکات به درازا خواهد کشید و با هدف و روشی که در این کتاب پیش گرفته ایم سازگار نخواهد بود؛ بنابراین با یاری جستن از درگاه الهی به اجمال برخی از این نکات را شرح می دهیم.
حضرت زهرا علیها السلام پس از حمد و سپاس الهی و یادی از نعمت هدایت، که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به مردم ارزانی داشت، و اشاره به مهم ترین عناوین آموزه های پیامبر، به دادخواهی و روشنگری خویش خطاب به مردم ادامه می دهند تا فریادی رسا و هدایتگر را در صفحه تاریخ از خویش به یادگار گذارند.
محمدتقی مصباح یزدی
16 محرم 1432
مصادف با 01/10/1389

﴿ صفحه 23 ﴾

بخش چهارم:آسیب شناسی جامعه اسلامی پس از درگذشت پیامبر صلی الله علیه و آله

﴿ صفحه 25 ﴾