فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد1

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش: عباس گرایی

ب) برخی از دیدگاه‌ها در فلسفة حقوق جزا

پیش از طرح دیدگاه اسلام در خصوص فلسفة حقوقِ جزا، به برخی از دیدگاه‌های دیگر اشاره می‌کنیم:
﴿ صفحه 504 ﴾

اول. انتقام(540)

یکی از نظریات در باب فلسفة حقوقِ جزا، این است که فلسفة قوانینِ جزایی، انتقام گرفتن از متخلف است؛ بدین‌معنا که وقتی جامعه‌ای قوانینی را پذیرفت و خود را ملزم به رعایت دانست، تخلف از آنها درواقع توهین به جامعه، واضعان قانون، متصدیان امر و مصالح امت است و این امر باعث خشم سایر مردم می‌شود. بنابراین، کسانی که از قانون نفع می‌برند، در صدد انتقام از متخلفان برمی‌آیند. پس فلسفة حقوقِ جزا انتقام از متخلف است.(541)

دوم. بازدارندگی عام(542)

نظریة دیگر این است که فلسفة حقوقِ جزا فقط بازدارندگی است؛ بدین‌معنا که وقتی کسی از قانون تخلف می‌کند، او را مجازات می‌کنند تا دیگران پند بگیرند و از شیوع فساد پیشگیری شود. پس فلسفة قانونِ جزا برای پیشگیری از شیوع تخلف است. مثلاً وقتی اسلام می‌گوید: دست دزد را قطع کنید، بدین خاطر است ‌که وقتی افراد جامعه، دستِ قطع‌شدة او را ببینند، دیگر به دزدی رغبت پیدا نمی‌کنند.(543)
این مبانی و مبانی دیگری که در این زمینه مطرح شده است، به دنبال خود لوازمی دارند که امروزه در دانشگاه‌ها، حتی در دانشکده‌های حقوق کشور جمهوری اسلامی و انقلابی ما نیز مطرح گشته، کسانی بر اساس آنها نسبت به احکام اسلام بی‌توجهی،
﴿ صفحه 505 ﴾
حتی اظهار مخالفت می‌نمایند. به‌عنوان نمونه، یکی از افراد معروف که سخنان او در این زمینه انسان را متعجب می‌کند، در ضمن مقاله‌ای صراحتاً می‌گوید:
اصل در قوانینِ جزا بازدارندگی است. بنابراین، در هر زمان باید ببینیم با چه روشی بهتر می‌توان از ارتکابِ به گناه ممانعت به عمل آورد. در زمان پیغمبر(صلى الله علیه وآله) بهترین راه برای پیشگیری از دزدی، قطع کردن دست دزد بود، اما امروزه شرایط جامعه تغییر کرده و ممکن است از راه دیگری بتوان از عمل دزدی پیشگیری کرد. به‌عبارت‌دیگر، می‌توان فلسفة این قانون را از راهی دیگر تأمین کرد. ما باید به فکر راه‌هایی باشیم که با فرهنگ و شرایط اجتماعی ما متناسب باشد!
هدف از ذکر این سخن، نشان دادن اهمیت این مسئله و پیامدهای جدیِ آن است. چنین نظریات و دیدگاه‌هایی از ابتدای انقلاب اسلامی در جامعة ما از سوی گروه‌هایی چون گروهک مجاهدین خلق (منافقین) به‌صورت رسمی و صریح بیان می‌شد.