فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد1

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش: عباس گرایی

9. صبر؛ راه رسیدن به پاداش

وَالصَّبْرَ مَعُونَةً عَلَى اسْتِیجَابِ الأَجْر؛ «و [خداوند] صبر را کمکی برای استحقاق اجر قرار داد».

الف) اهتمام فراوان اسلام به صبر

واژه‌هایی که در قرآن و روایات فراوان تکرار و بر آنها تأکید می‌شود، نسبتاً محدود هستند. از جملة این واژه‌ها، واژة «صبر» است که از واژه‌های کلیدی در معارف اسلامی است. خدای متعال نیز مکرر به پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) نسبت به صبر تأکید نموده، می‌فرماید: فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُل؛(486) «پس صبر كن، آن‌گونه كه پیامبران اُولوا العزم صبر كردند».
﴿ صفحه 453 ﴾
نیز می‌فرماید: وَاصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا یُضیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنین؛(487) «و شكیبایى كن كه خداوند پاداش نیكوكاران را ضایع نخواهد كرد» . همچنین در موارد فراوانی به عموم مردم با بیانات مختلف سفارش به صبر می‌فرماید. خدای متعال در سورة عصر می‌فرماید: وَالْعَصْر * إِنَّ الإِنسَانَ لَفِی خُسْر * إِلاَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْر؛(488) «به عصر سوگند، كه انسان‌ها همه در زیان‌اند، مگر كسانى كه ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده و یكدیگر را به حق سفارش كرده و یكدیگر را به صبر توصیه نموده اند».
در این سوره، چهار واژة کلیدی مشاهده می‌شود: ایمان، عمل صالح، حق و صبر. از قرار گرفتن واژة صبر در کنار واژه‌هایی چون حق، ایمان و عمل صالح، اهمیت صبر روشن می‌شود.

ب) انفعال و انظلام؛ معانی انحرافی صبر

متأسفانه گاهی معانی واژه‌های قرآنی در عُرف ما به‌درستی لحاظ نشده، گویا معنای آن تحریف می‌شود. کم نیستند واژه‌هایی که قرآن کریم آنها را با معنا و عنایتی خاص به کار برده، اما در عُرف به‌گونه‌ای دیگر درک و تفسیر شده‌اند. واژة صبر از این‌گونه واژه‌هاست. با دقت در کاربردهای واژة صبر در آیات و روایات، مشاهده می‌کنیم که معنایی که در آنجا لحاظ شده است، با آن معنای متعارف در محاورات ما تفاوت دارد. ما گمان می‌کنیم صبر به معنای منفعل بودن است و کسی را اهل
﴿ صفحه 454 ﴾
صبر می‌دانیم که در برابر پیشامدها از خود واکنشی نشان ندهد، حتی اگر به صورت او سیلی بزنند، جوابی ندهد و از کنار هر ناملایمتی با بی‌اعتنایی گذر کند! البته کسی که در برابر مصیبت‌های سخت، عنانِ نَفْسِ خویش را از دست نداده، جَزَع و فَزَعِ فراوان نکند، اهل صبر است و این یکی از مصادیق درست صبر می‌باشد، اما معنای صبر بسیار پربارتر و غنی‌تر از این معناست و کاربرد آن بسیار وسیع‌تر از این است. صبر به معنی انظلام و ظلم‌پذیری نیست. اسلام دوست ندارد انسان در برابر ظلم منفعل بوده، زود تسلیم شود. از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) با سندهای متعدد نقل شده است: مَنْ قُتِلَ دُونَ مَظْلِمَتِهِ فَهُوَ شَهِید؛(489) «اگر کسی در مقام دفاع از ظلمی که به وی شده است کشته شود، شهید است».
بر اساس این روایت، کسی که در راه مبارزة با ظلمی که بر او رواداشته‌اند، کشته شود، در حکم شهید است. این معنا بیانگر این است که اسلام دوست ندارد مسلمان، انسانی پست، زبون و منفعل باشد، بلکه خواهان این است که مسلمان در برابر ظلم مقاومت کرده، حتی اگر به قیمت از دست دادن جان او هم باشد، حق خویش را بگیرید. البته نباید فراموش کرد که دفاع از اسلام و جامعة اسلامی و ارزش‌های اسلامی، تکلیفی بسیار بالاتر و مهم‌تر است.