رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد1

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش: عباس گرایی

3. ارتباط بعثت و تقدیرات الهی

اكنون این پرسش مطرح می‌شود که چه ارتباطی است بین انتخاب پیامبر و اینکه خداوند علم به مقدرات دارد و خواهان عملی ساختن آنهاست؟ برای یافتن پاسخ باید نگاهی دوباره به هدف خدای سبحان از خلقت عالم هستی داشته باشیم. گفتیم هنگامی که خداوند می‌خواهد عالم هستی را بیافریند، هدف اصیلِ او کامل‌ترین موجودی است که در عالم خلقت می‌تواند وجود پیدا کند. آن وجود مقدس، پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) است و چون وجود مقدس چهارده‌معصوم(علیهم السلام) نوری واحد است، درواقع چهارده‌معصوم(علیهم السلام) هدف اصلی خلقت‌اند. در مرحلة بعد نیز کسانی هدف هستند که به آنها شباهت دارند؛ یعنی انبیا و اولیای خدا و مؤمنین خالص. سایر مخلوقات نیز طفیلی‌ وجود آنها هستند؛ اما خدای مهربان از این طفیلی‌ها هم صرف‌نظر نمی‌کند. نه‌تنها از اینها، بلکه از یک لحظه وجود آنها هم روی نمی‌گرداند و اگر ایشان یک لحظه هم به یاد خدا باشند، از آن یک لحظه نمی‌گذرد و زمینه را فراهم می‌کند تا یک یاالله بگویند. در میان میلیاردها انسانی که در طول تاریخ می‌توانند به وجود آیند، افراد ارزنده‌ای موجود خواهند شد و خدا می‌داند چند نسل باید بگذرد تا یک انسان خوب موجود شود. اگر چند نسل کافر باشند، اما در نسل چهارمشان یک انسان خوب بتواند به وجود آید، خدا زمینة
﴿ صفحه 279 ﴾
آمدن آن نسل را فراهم می‌کند تا انسانی که شایستگی نور خدا را دارد متولد شود. این از الطاف و رحمت‌های وسیع خداست.
بنابراین باید در مرحلة علم مشخص شود که عالم باید چگونه سامان یابد تا انسان‌ها بتوانند خداپرست شوند و به قرب خدا برسند. به نظر می‌رسد نخست باید ابزار لازم برای رسیدن به این امر مهم در وجود انسان‌ها گذاشته شود. بنابراین باید خداوند به آنها عقل دهد تا بتوانند خوب و بد را تشخیص دهند؛ اما باز خداوند می‌داند که انسان علاوه بر عقل، به راهنمایی دیگر نیز نیازمند است. اگر کسانی باشند که او را تربیت کنند و راه صحیح را از آغاز برای او روشن سازند، انسان به‌سرعت می‌تواند مسیر درست را بیابد، با خداوند ارتباط برقرار کند و شایستة بهشت شود؛ اما اگر خداوند پیامبران را نفرستد، عقل انسان به‌تنهایی برای رسیدن به آن هدف بسنده نیست. این نکات حقایقی‌اند که به مرحلة علم مربوط‌اند و تقدیر علمی به‌شمار می‌آیند. بنابراین در همان آغاز خلقت باید طرحی در نظر گرفته شود که مخلوقات اصیل علاوه بر وجود کامل خویش، مرتبه‌ای از وجود هم داشته باشند که به‌وسیلة آن با دیگران ارتباط بگیرند و آنها را راهنمایی کنند. ازاین‌رو باید وجود اصلی آن مخلوقات اصیل، مرتبة نازله‌ای هم داشته باشند و آن وجود جسمانی آنهاست. این وجود جسمانی باید مانند سایرین باشد تا امکان همکاری و تعامل با یکدیگر را داشته باشند. این راهنما باید با خداوند ارتباطی تنگاتنگ داشته باشد تا بتواند با اطلاع از عالم غیب، راهنمای عالم شهود شود. ازاین‌رو قرآن کریم می‌فرماید: وما كانَ اللَّهُ لِیُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَیبِ وَلكِنَّ اللَّهَ یَجْتَبی مِنْ رُسُلِهِ مَنْ یَشاء؛(286) «و چنین نبود كه خداوند شما را از اسرار غیب، آگاه كند؛ ولى خداوند از میان رسولان خود، هركس را بخواهد برمی‌گزیند».
﴿ صفحه 280 ﴾
تنها شمار اندكی از انسان‌ها چنین استعدادی دارند. بنابراین ارادة خدا تعلق می‌گیرد به اینکه آنها را انتخاب کند و غیب را به آنان بنماید تا ایشان که با ما نیز سنخیتی دارند، به‌سوی ما بیایند، دست ما را بگیرند و ما را هدایت كنند. با این بیان، فلسفة نبوت نیز مشخص می‌شود. روشن می‌شود که چرا خدا پیغمبران را برای هدایت انسان‌ها می‌فرستد و چرا به آنان وحی می‌کند و به دیگران وحی نمی‌کند؟ خلاصة سخن اینکه برای فراهم شدن زمینة دریافت رحمت‌های بی‌پایان الهی و سعادت اخروی برای همة انسان‌هایی که به‌تدریج پا به عرصة وجود می‌گذارند، باید در طرح اولیة خلقت، مسئلة نبوت منظور شود؛ وگرنه وجود سایر انسان‌ها معطل می‌ماند و ایشان به هدف نمی‌رسند كه این نقض غرض و خلاف حکمت است.
در عالم عین، خداوند تعالی برای عملی ساختن آنچه طراحی فرموده است پیامبران را یکی پس از دیگری مبعوث می‌كند که واپسین آنها وجود مقدس نبی خاتم، حضرت محمد مصطفی(صلى الله علیه وآله) است. ازاین‌رو بانوی دو عالم(علیها السلام) فرمودند: «خداوند او را مبعوث فرمود، زیرا می‌خواست کار خویش را به پایان برد، و تصمیم داشت حکم خود را اجرا كند، و مقدرات حتمی را نافذ و اجرا فرماید».
﴿ صفحه 281 ﴾

فصل سوم: اصالت توحید و عرضی بودن شرک در دوران حیات بشر

فَرَأَى الأُمَمَ فِرَقاً فِی أَدْیانِهَا، عُكَّفاً عَلَى نِیرَانِهَا، عَابِدَةً لِأَوْثَانِهَا، مُنْكِرَة لِلَّهِ مَعَ عِرْفَانِهَا؛ پس رسول خدا(صلى الله علیه وآله) مشاهده كرد که امت‌ها از نظر دینی فرقه‌فرقه گشته‌اند، درحالی‌که گروهی در آتشکدة خود معتکف‌اند، گروهی مشغول به عبادت بت‌های خویش‌اند، و گروهی به‌رغم معرفت به الله او را انكار می‌كنند.

1. مقدمه

حضرت زهرا(علیها السلام) با اشاره به حکمت بعثت انبیا و به‌ویژه رسول خاتم(صلى الله علیه وآله) ‌فرمودند بعثت نبی مکرم اسلام پیش از خلق این عالم پیش‌بینی شده بود، و خدای سبحان نور آن حضرت را آفریده و ایشان را برای ختم رسالت تعیین فرموده بود. آن هنگام که حکمت الهی اقتضا کرد، خداوند آن حضرت را در این عالم مبعوث فرمود تا طرحی که برای آفرینش و ازجمله آفرینش انسان پیش‌بینی شده بود، عملی شود.
﴿ صفحه 282 ﴾
اكنون صدیقة کبری(علیها السلام) در این فراز وضعیت زمانة بعثت رسول اکرم(صلى الله علیه وآله) را توصیف، و به پراکندگی ادیان مردم در آن زمان و وجود مذاهب گوناگون اشاره می‌كنند. بانوی دو عالم(علیها السلام) در توصیف وضعیت مردم زمانة بعثت می‌فرمایند هنگامی‌‌ که خداوند پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) را به رسالت مبعوث كرد، رسول خدا(صلى الله علیه وآله) با این صحنه در جهان روبه‌رو شدند که اطراف عالم را گمراهی‌ها، جهالت‌ها و ابهام‌ها فراگرفته است. مردم در دین‌ها و مذاهب خویش بسیار پراکنده بودند و انواع معبودها را برای خویش برگزیده و به پرستش آنها مشغول بودند. بنا به سخن حضرت، در آن زمان گروهی آتش‌پرست و معتکف در آتشکده‌ها بوده‌اند و عده‌ای دیگر بت‌پرست بوده، با بتکده‌ها سروکار داشته‌اند و دسته‌ای هم درحالی‌که عرفان به خدا داشته‌اند، خدا را انکار می‌کرده‌اند؛ اما راه صحیح بندگی خدا در ابهام بوده، و طالبان حقیقت راه اصلی سعادت را نمی‌شناخته‌اند. ازاین‌رو پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) به این كار مهم اقدام کردند که بشر را به راه مستقیمی که موجب سعادت دنیا و آخرت ایشان شود هدایت كنند.