فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد1

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش: عباس گرایی

دوم. رابطه وجود نورانی و جسمانی پیامبر(صلى الله علیه وآله)

تاکنون به وجود نورانی و جسمانی پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) اشاره كردیم و روشن شد که آن نور حقیقتی بالاتر از یک مادة ابتدایی و نوری ساده دارد. اینک باید به این پرسش پاسخ داد که آن نور با آن عظمت، با وجود جسمانی چه نسبتی دارد؟ اولاً باید بدانیم که اطاعت، عبادت، رشد و کمال، و به‌گونة متقابل عصیان، سقوط، عذاب و... همه مربوط به عالَمی هستند که ما در آن زندگی می‌کنیم. تحولات، تغیرات، تکاملات و حرکات، همه از آنِ عالم طبیعت‌اند. اگر می‌گوییم پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) بر اثر عبادت تکامل یافت و در چهل‌سالگی استعداد رسالت پیدا کرد، اینها مربوط به این عالَم است. در عالم نور ـ به‌حسب فرضیه‌ای که نحوة احاطة عالم ورای طبیعت را بر عالم طبیعت تبیین می‌كند و توضیح آن گذشت ـ اصلاً تقدم و تأخر زمانی مطرح نیست تا این پرسش مطرح شود. آن نور، وجودی است که بر همة این وجود‌ها احاطه دارد. آنچه در این عالم واقع می‌شود شعاع، تجلی و
﴿ صفحه 268 ﴾
نمودی از آن نور در این عالم است که عالم حرکات و تحولات است. همة مراتبی که بر اثر عبادت و غیرعبادت حاصل می‌شوند، برای این وجود مادی و این‌جهانی‌اند؛ اما وجودی که در عالم نور است، تکلیفی مانند تکلیف ما ندارد. آن وجود، آیینة نور خداست. اگر گفتیم آن وجود، نور، علم و احاطه دارد، معنایش این نیست که این بدن مادی و وجود جسمانی این‌‌جهانی او نیز همین‌گونه است. وجود مادی آن نور در ظاهر همانند دیگر وجودات این‌جهانی است و مانند دیگر موجودات مادی، نخست به‌صورت نطفه است؛ سپس جنینی تشکیل و متولد می‌شود؛ رشد می‌کند و سرانجام از دنیا می‌رود. کل این مراحل، پرتوی از آن وجود نورانی‌اند. به همین دلیل است که ما موظفیم بر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) صلوات بفرستیم. صلواتْ دعاست و به‌وسیلة آن، از خدای سبحان می‌خواهیم که رحمت خاص خود را بر پیغمبر نازل كند؛ اما آیا پیغمبر آن رحمت را دارد یا نه؟ پاسخ این است که اگر منظور وجود جسمانی حضرتش باشد، مسلماً هنوز رحمتی که ما طلب می‌کنیم به او نرسیده است و بر اثر دعای ما، آن رحمت به ایشان می‌رسد. این مطلب، لایه‌ای پنهان نیز دارد و آن اینکه دعا کردن ما، توفیقی است که خدای سبحان به ما می‌دهد و خداوند آن توفیق را به برکت آن انوار مقدس به ما عطا می‌فرماید؛ اما به‌حسب عوامل این عالم، دعای ما در حق رسول‌الله مستجاب می‌شود. اینکه صلوات بهترین ذکر است، بدین روست که از طرف هرکسی باشد قطعاً به استجابت می‌رسد. یکی از برکاتش نیز این است که موجب تزکیه و کفارة ذنوب ما می‌شود.
در پایان تشهد مستحب است که بگوییم: وَتَقَبَّلْ شَفَاعَتَهُ وَارْفَعْ دَرَجَتَهُ؛ «خدایا! شفاعت او را بپذیر و درجات او را بالا ببر». ما از خدا می‌خواهیم که درجة پیغمبر را عالی‌تر کند.
﴿ صفحه 269 ﴾
اگر ایشان به همة خیرات رسیده است، چرا از خدا می‌خواهیم که درجة او بالاتر رود؟ منظورِ این دعا، درجاتی است که در این عالم حاصل می‌شوند. ما حقیقت صلوات را نمی‌دانیم؛ اما همین اندازه می‌دانیم که صلوات هدیه‌ای است که خدا به پیامبر(صلى الله علیه وآله) می‌دهد. به‌علاوه برای ما شرف و افتخار به‌شمار می‌آید و بالاترین توفیقی است که نصیب ما می‌شود. اگر گفته شود نماز ما هم به برکت صلوات در تشهد پذیرفته می‌شود، نباید تعجب کرد؛ چراکه در زیارت جامعه می‌خوانیم: وَجَعَلَ صَلاتَنَا عَلَیكُمْ وَمَا خَصَّنَا بِهِ مِنْ وِلایتِكُمْ طِیباً لِخَلْقِنَا وَطَهَارَةً لِأَنْفُسِنَا وَتَزْكِیةً لَنا وَكَفَّارَةً لِذُنُوبِنَا؛(273) «و درودهایى را كه ما بر شما می‌فرستیم، و ولایت شما را كه به ما اختصاص داده است، موجب نیکویی آفرینش ما، پاكى نفوس ما، تزكیة ما و كفارة گناهان ما قرار داده است».
بنابراین هنگامی که ما بر رسول خدا و آل او صلوات می‌فرستیم و می‌گوییم: اللّهمّ صَلّ عَلی مُحمدٍ وَآلِ مُحمد، محبت ما به پیامبر و اهل‌بیت(علیهم السلام) افزایش می‌یابد و آفرینش ما به‌وسیلة این ولایت پاک می‌شود. آن کسی که این ولایت را ندارد، این پاکیزگی وجود را نیز نخواهد داشت. گویا نفس ما آلوده و پلید است و با ارتباط با اهل‌بیت(علیهم السلام) آن آلودگی‌ها برطرف می‌شوند (طِهَارَةً لِأَنْفُسِنَا). این موجب رشد و بالندگی ما می‌شود و سرانجام کفارة گناهان ما قرار می‌گیرد (كَفّارَةً لِذُنُوبِنَا). اگر میلیاردها انسان بر اثر محبت به پیامبر و اهل‌بیت او(علیهم السلام) تا روز قیامت از آلودگی‌ها پاک می‌شوند و این محبت، کفارة گناهانشان قرار می‌گیرد، این امر نشان‌دهندة عظمت فوق‌العادة آن بزرگواران است که صلوات بر آنها تا این اندازه در عالم هستی اثر دارد. باز در زیارت جامعه می‌خوانیم:
﴿ صفحه 270 ﴾
فَبَلَغَ اللَّهُ بِكُمْ أَشْرَفَ مَحَلِّ الْمُكرَّمِینَ وَأَعْلَى مَنَازِلِ الْمُقَرَّبِینَ وَأَرْفَعَ دَرَجَاتِ الْمُرْسَلِین حَیثُ لَا یلْحَقُهُ لَاحِقٌ وَلَا یفُوقُهُ فَائِقٌ وَلَا یسْبِقُهُ سَابِقٌ وَلَا یطْمَعُ فِی إِدْرَاكِهِ طَامِعً؛(274) خداى عزوجل شما را به شریف‌ترین محل مكرمین و بالاترین منازل مقربین و والاترین درجات مرسلین رسانید؛ به جایى كه هیچ لاحقى به آن نپیوندد، و هیچ فایقى بر آن تفوق نیابد، و هیچ سبقت گیرنده اى بر آن سبقت نگیرد، و هیچ طمع‌كارى در دست یافتن به آن طمع نبندد.
ممکن است پرسیده شود که چگونه این چهارده نور مقدس این‌قدر عظمت دارند؟ پاسخ این است که خداوند می‌تواند موجودی را که ازهرجهت از همة مخلوقات اشرف باشد بیافریند. حال که چنین امکانی هست، چرا چنین نکند؟ مگر خداوند ـ نعوذبالله ـ بخیل است که این کار را انجام ندهد؟ وقتی خداوند چنین قدرتی دارد، چه انگیزه‌ای می‌تواند داشته باشد و چه وجه عقلانی‌ای دارد که این کار را انجام ندهد؟ حال که می‌تواند چنین مخلوقی را به عالم هستی بیاورد، اگر اقدام به آفرینش او کند، کاری درخور رحمانیت و فیاضیت مطلق خود كرده است.
﴿ صفحه 271 ﴾

فصل دوم: فلسفه نبوت

عَلَماً مِنَ اللَّهِ تَعَالَى بِمَآیلِ الأُمُورِ وَإِحَاطَةً بِحَوَادِثِ الدُّهُورِ وَمَعْرِفَةً بِمَوَاقِعِ الْمَقْدُورِ، ابْتَعَثَهُ اللَّهُ إِتْمَاماً لِأَمْرِهِ وَعَزِیمَةً عَلَى إِمْضَاءِ حُكْمِهِ وَإِنْفَاذاً لِمَقَادِیرِ حَتْمِه َ؛ [خدای تعالی رسول گرامی اسلام را پیش از خلق عالم برگزید] به خاطر آگاهی از سرانجام کارها و احاطه بر حوادث روزگار و علم به جایگاه مقدرات. خداوند او را مبعوث فرمود، زیرا می‌خواست کار خویش را به پایان برد، و تصمیم داشت حکم خود را اجرا كند، و مقدرات حتمی را نافذ و اجرا فرماید.

1. مقدمه

حضرت زهرا(علیها السلام) در این فراز به دو مرحله از خلقت اشاره می‌فرمایند:
یکی مرحله‌ای است که هنوز موجودات خلق نشده بودند و هنوز انسانی در کار نبود. در چنین موقعیتی خدای سبحان پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) را برگزید و برای رسالتْ معین کرد.
﴿ صفحه 272 ﴾
دیگری مرحلة خلقت عالم طبیعت است. پس از اینکه آسمان‌ها، کهکشان‌ها، منظومة شمسی و زمین پدید آمدند و زمین مستعد شد که موجود زنده‌ای در آن به وجود آید، هزاران سال گذشت تا خدای تعالی پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) را به رسالت مبعوث كند. حضرت می‌فرماید در این مرحله خدای سبحان پیامبر را مبعوث کرد تا آنچه را تقدیر فرموده بود به مرحلة عمل درآورد.
اكنون پرسش این است كه آن تقدیرات کجا بود، برای چه بود و چگونه خداوند تقدیرات را به مرحلة امضا می‌رساند؟ برای جلوگیری از گستردگی بحث، به پاسخی فهرست‌وار بسنده می‌کنیم.