فهرست کتاب


رساترین دادخواهی و روشنگری (شرح خطبه فدکیه)جلد1

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی تدوین و نگارش: عباس گرایی

3. هدف از خلقت جهنم

ممکن است پرسیده شود خداوند که همة مخلوقات خویش را دوست دارد، پس چرا جایگاهی چون جهنم را آفرید؟ در پاسخ می‌گوییم اگر قرار است موجود مختار آفریده شود، باید زمینه به‌گونه‌ای فراهم شود که هم امکان انتخاب راه خوب وجود داشته باشد و هم امکان برگزیدن راه بد. به‌عبارت‌دیگر، علاوه بر راه رسیدن به مقامات عالی، باید راه عکس آن نیز وجود داشته باشد تا زمینة اختیار فراهم شود. کسی شایستة رفتن به بهشت است که برای او امکان رفتن به جهنم نیز فراهم باشد؛ وگرنه اگر تنها یک راه وجود داشته باشد، انتخاب معنا ندارد. بنابراین باید راه جهنم نیز وجود داشته باشد. در این صورت وجود آن راه، بالعرض مطلوب است. اگر بنا نبود موجود مختاری در عالم خلق شود، خدا جهنم را هم نمی‌آفرید.
﴿ صفحه 229 ﴾
او جهنم را نیز بالعرض و به خاطر همان اولیای خود خلق کرده است؛ چراکه رسیدن به کمال برای آنها تنها در سایة عبادات اختیاری آنها ممکن است و برای تحقق عبادات اختیاری، باید دو راه وجود داشته باشد: یکی راه خدا و دیگری راه غیرخدا. راه خدا به بهشت می‌انجامد. راه غیرخدا نیز باید به نقطه‌ای منتهی شود، و آن نقطه جهنم است. پس جهنم نیز بالعرض مطلوب می‌شود.
﴿ صفحه 230 ﴾
﴿ صفحه 231 ﴾

فصل هشتم: اهداف طولی آفرینش

إِلاَّ تَثْبِیتاً لِحِكْمَتِهِ، وَتَنْبِیهاً عَلَى طَاعَتِهِ، وَإِظْهَاراً لِقُدْرَتِهِ، ودلالَةً عَلَى رُبُوبِیَّتِه وَتَعَبُّداً لِبَرِیَّتِهِ، وَإِعْزَازاً لِدَعْوَتِهِ، ثُمَّ جَعَلَ الثَّوَابَ عَلَى طَاعَتِهِ، وَوَضَعَ الْعِقَابَ عَلَى مَعْصِیتِهِ، ذِیادَةً لِعِبَادِهِ مِنْ نَقِمَتِهِ وَحِیاشَةً لهُمْ إِلَى جَنَّتِه؛ [خدای تعالی عالم را آفرید] تا حکمت خود را تثبیت کند و هشداری بر اطاعت او باشد و قدرت او را نمایان کند و بندگانش را به عبادت خویش فراخواند و دعوت خویش را تقویت کند. سپس ثواب را بر اطاعت خویش قرار داد و عذاب را برای معصیت خود وضع کرد، تا بندگانش را از عذاب خویش دور سازد و به‌‌سوی بهشت سوق دهد.

1. مقدمه

در فصل پیش به معنایی تحلیلی برای هدف اشاره کردیم که بر اساس آن می‌توان
﴿ صفحه 232 ﴾
گفت متعلق‌های محبت، همه به نوعی هدف‌اند. برای مثال وقتی از کسانی که اهل عبادت و یاد خدا هستند، پرسیده می‌شود که چرا عبادت می‌کنید، عده‌ای خواهند گفت: برای رسیدن به ثواب آخرت عبادت می‌کنیم. هدف اصلی برای ایشان نعمت‌های بهشتی است و چون عبادت، وسیلة رسیدن به آن هدف است، بالتبع آن را نیز دوست دارند. عده‌ای هستند که اصلاً از یاد خدا لذت می‌برند. امام سجاد(علیه السلام) در مقام مناجات با خدا می‌فرمایند: بِذِکْرِکَ عَاشَ قَلْبِی؛(228) «حیات قلب من وابسته به یاد توست».
برای این افراد، خودِ عبادت مطلوب بالذات است. خدا بندگانی دارد که از نعمت‌های بهشتی ازآن‌جهت لذت می‌برند که نعمت خداست و چون به خدا انتساب دارند و نشانة لطف خدا به آنها هستند، آنها را دوست می‌دارند. حضرت زین‌العابدین(علیه السلام) در مناجات‌های خمس‌عشر به خدای سبحان عرض می‌کنند: یا نَعِیمِی وَجَنَّتِی، یا دُنْیایَ وَآخِرَتِی؛(229) «ای نعمت‌های من و ای بهشت من! ای دنیای من و ای آخرت من!»
خدای مهربان چنین بنده‌هایی هم دارد و ای کاش ما در طول عمرمان برای لحظاتی چنین حالی را درک می‌کردیم. به‌هرحال همة متعلقات محبت به نوعی هدف به‌شمار می‌آیند و اهداف بالتبع، در طول اهداف بالذات قرار می‌گیرند. اگر در قرآن کریم برای خلقت انسان چند هدف بیان شده است، درحقیقت اشاره به اهداف طولی است. به این معنا می‌توان گفت خدای سبحان، هم هدف بالذات دارد و هم هدف بالتبع.
پس از این مقدمه، اکنون به خطبة شریف صدیقة کبری(علیها السلام) بازمی‌گردیم تا با اهدافی آشنا شویم که حضرتش برای آفرینش عالم بیان می‌کنند.
﴿ صفحه 233 ﴾